Τα Μοσχονήσια ή Εκατόνησοι, απέναντι από τις Κυδωνίες και κοντά στη Λέσβο, υπήρξαν για αιώνες σημαντικό κέντρο του μικρασιατικού ελληνισμού, με περίπου 6.000 κυρίως ελληνορθόδοξους κατοίκους στις αρχές του 20ού αιώνα.

 

Τον Σεπτέμβριο του 1922, οι κάτοικοι εκτοπίστηκαν βίαια προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Η πορεία αυτή εξελίχθηκε σε τραγωδία, με μαζικές δολοφονίες, κακουχίες και εξόντωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού, με αποτέλεσμα η ιστορική ελληνική κοινότητα των Μοσχονησίων να πάψει ουσιαστικά να υπάρχει. 

 

Μαζί με τους κατοίκους παρέμεινε μέχρι τέλους ο Μητροπολίτης Μοσχονησίων Αμβρόσιος Πλειανθίδης, ο οποίος ακολούθησε το ποίμνιό του στην εξορία και θανατώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1922. Το 1992 αναγνωρίστηκε ως Άγιος και νεομάρτυρας μαζί με άλλους ιεράρχες της Μικρασιατικής Καταστροφής

 

Αϊβαλί και Μοσχονήσια: Εκδρομή στα παράλια της Μικράς Ασίας