Α' μέρος
Συνοδοιπόροι στήν ζωή καί τήν τέχνη, ἕνας ἀπό τούς σημαντικώτερους ἐκπροσώπους τῆς σύγχρονης ἑλληνικῆς παραστατικῆς ζωγραφικῆς καί μιά ἀπό τίς χαρακτηριστικώτερες Ἑλληνίδες καλλιτέχνιδες τῆς γενιᾶς τοῦ ’80 ἔγιναν γιά πρώτη φορά ἀποδέκτες πρότασης γιά κοινή συνέντευξη
Τούς ἐντοπίσαμε στό Παρίσι, μέ τό ὁποῖο ἔχουν δεσμούς ἀπό τήν ἐποχή τῶν σπουδῶν τους στήν École nationale supérieure des Beaux-Arts. Καί μπορεῖ, ἀπό τήν πρώτη ματιά, τό ἔργο τους νά μήν παρουσιάζει συγγένειες, τούς ἑνώνει ὡστόσο τό ὀργανικό στοιχεῖο, δηλαδή ἡ ἴδια ἡ ζωή, εἴτε εἶναι ἄνθρωπος (Σακαγιάν) εἴτε φύση (Τσακάλη).
Τούς ἑνώνουν, ἀκόμα, δάσκαλοι ὅπως ὁ μεγάλος Leonardo Cremonini, ἡ ἀνησυχία, ἡ περιέργεια κι ἐν τέλει ἡ ἐπιθυμία νά μοιράζουν τήν ζωή τους μεταξύ Ἀθήνας καί Παρισιοῦ: «Ἡ ζωή μᾶς διαμόρφωσε μαζί, κι αὐτό εἶναι δῶρο».
Σέ σχετικά πρόσφατη συνέντευξή του, ὁ Ἐδουάρδος Σακαγιάν ἔχει ἀναφέρει ὅτι «μέ τήν Ἄννα-Μαρία μοιραζόμαστε μιά ἀγωνία γιά τό τί σημαίνει νά κάνεις ζωγραφική σήμερα καί πῶς μπορεῖ μιά ἔκθεση νά ξεπερνᾶ τόν στενό ὁρίζοντα μιᾶς ἁπλῆς παρουσίασης ἔργων». Ἔχετε βρεῖ ἀπαντήσεις στά ἐρωτήματα αὐτά;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ὅταν ἐκθέτεις, ἐκτίθεσαι. Εἶναι μιά θέση κι ἕνα ἐρώτημα στόν θεατή, μιά ἐπικοινωνία πέρα ἀπό τίς λέξεις. Εἶσαι γυμνός, εὐάλωτος καί δυνατός μαζί, γιατί προτείνεις σέ κοινή θέα τίς ἐπιθυμίες, τίς χαρές, τίς ἀγωνίες. Εἶναι ἕνα βλέμμα στόν κόσμο, εἶναι ἡ σχέση μας μέ τόν κόσμο, τόν ἐξωτερικό καί τόν ἐσωτερικό. Ἡ ζωγραφική εἶναι μιά γλῶσσα περίπλοκη, πού ἀπευθύνεται. Κάθε ἔργο εἶναι ἕνα ἐρώτημα καί τό βλέμμα τοῦ θεατῆ μιά ἀπάντηση.
Ε.Σ.: Τόν κοινωνικό ρόλο τῆς ζωγραφικῆς καί τοῦ ζωγράφου τόν ἔχω ζωγραφίσει πολλές φορές, χρησιμοποιῶντας τήν αὐτοπροσωπογραφία μου σέ ἔργα μου, καί πρόσφατα στό ΙΤΗΠ (Ἵδρυμα Τηνιακοῦ Πολιτισμοῦ) εἶχα ἐκθέσει τρία σχετικά ἔργα, ἄρα μέ κάποιον τρόπο διαχειρίζομαι τό ἐρώτημα κυρίως ζωγραφίζοντας. Τά ἔργα μας δέν εἶναι ἀναγκαστικά ἀπαντήσεις στά ἐρωτηματικά ἀλλά διευκρινίσεις σέ ἀπορίες καί μυστήρια.

Ἄννα-Μαρία Τσακάλη, Ἀμυγδαλιά ἀνθισμένη
Ὡς δημιουργοί μέ διαφορετική ἀφετηρία, τί ἄλλο εἶναι αὐτό πού σᾶς ἑνώνει – ὡς πρός τήν τέχνη σας;
Α.-Μ. ΤΣ.: Σέ μεγάλο βαθμό, ἡ παραστατικότητα, ἀλλά ὄχι μέ τήν ἔννοια τῆς παράστασης ἀλλά τῆς ἀναπαράστασης, τῆς μεταφορᾶς. Εἴτε αὐτό ἀφορᾶ τήν εἰκόνα τοῦ κόσμου εἴτε τό φαντασιακό. Ἔχουμε καί οἱ δυό κομμάτια ἰσχυρά παρατήρησης καί κομμάτια ἀφηρημένα, χαοτικά.
Ε.Σ.: Ἡ ζωγραφική, πού εἶναι ζωή, μᾶς ἑνώνει.
Ποῦ «συναντιέται» τό ὀξύ κοινωνικό σχόλιο τοῦ Σακαγιάν καί ἡ προσπάθεια σύλληψης τῆς γενεσιουργοῦ δύναμης τῆς φύσης τῆς Τσακάλη;
Α.-Μ. ΤΣ.: Στό χάος τοῦ κόσμου γιά τόν Ἐδουάρδο σάν βάση γιά τήν κριτική του σκέψη καί γιά μένα στό χάος τῆς ὕλης τῆς ἴδιας τῆς ζωγραφικῆς, πού λειτουργεῖ σάν γενεσιουργός φύση καί παίρνει φόρμα, μέσῳ τῆς ζωγραφικῆς. Ἐπίσης, ἡ ἐνασχόληση μέ τό ὀργανικό στοιχεῖο, δηλαδή τήν ζωή, εἴτε εἶναι ἄνθρωπος εἴτε φύση.
Ε.Σ.: Τό ὅτι καί οἱ δύο μας ἐνδιαφερόμαστε γιά τό ὀργανικό κομμάτι τῆς ζωῆς, καί ἐπίσης γιά τήν σχέση τῆς ὀργανικότητας τῆς ζωῆς μέ τά τεχνητά καί φυσικά ὅρια καί τίς συνθῆκες στά ὁποῖα βρίσκεται.
Ὁ ἐπιμελητής τῆς πρόσφατης κοινῆς σας ἔκθεσης στό Ἵδρυμα Τηνιακοῦ Πολιτισμοῦ, Γιῶργος Μυλωνᾶς, ἔχει ἀναφέρει ὅτι εἶστε δυό δημιουργοί πού κρατᾶτε «τήν σημαία τῆς ζωγραφικῆς ψηλά μέσα κι ἔξω ἀπό τήν Ἑλλάδα σέ καιρούς ἀντι-ζωγραφικούς». Ποιό τό τίμημα;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ἀγαπᾶμε καί πιστεύουμε στήν δύναμη καί τήν ἔνταση τῆς ζωγραφικῆς ὡς πράξη ἐπαναστατική, ἀντίστασης στό ἐφήμερο, μιά πράξη πού περιέχει τό πνεῦμα τῶν καιρῶν μέ ἀναθεωρήσεις, πειραματισμούς, τομές καί ἀπόλυτα σύγχρονους τρόπους ἔκφρασης τῶν προβληματισμῶν καί τῶν κρίσεων τοῦ σήμερα. Μιά γλῶσσα ἀτέλειωτη, ὄχι πεπερασμένη. Ἡ δυνατότητα τοῦ νά δείχνουμε καί στό ἐξωτερικό εἶναι σημαντική καί προέκυψε ἀπό ἐπιθυμία, συγκυρίες καί ἀνάληψη εὐθυνῶν. Εἶναι ἕνας ἀγῶνας γιά τίς ἀξίες μας, ἕνα ἄνοιγμα πρός τόν ἄλλο. Μιά περιπέτεια, ἡ ὁποία μᾶς δίνει πολλή χαρά.
Ε.Σ.: Κατ’ ἀρχήν, ζωγραφίζοντας, μειώνουμε τό ἄγχος μας, καί αὐτό εἶναι ἡ προτεραιότητα. Ὁπωσδήποτε, ἡ εὐρύτερη παρουσίαση τοῦ ἔργου μας καί ἐκτός συνόρων ὑπῆρξε μιά τύχη καί εὐθύνη ταυτόχρονα, γιά τήν ὁποία ἐργαζόμαστε καί τήν ὁποία ἀπολαμβάνουμε.
Ἀνήκετε ἀμφότεροι στήν λεγόμενη Γενιά τοῦ ’80. Μέ τί πιστεύετε ὅτι «μπόλιασε» αὐτή ἡ Γενιά τήν ἑλληνική –καί τήν διεθνῆ– ζωγραφική;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ἡ Γενιά τοῦ ’80 χαρακτηρίστηκε ἀπό τήν ἐπιστροφή στήν παραστατικότητα καί τίς ἀξίες τοῦ βλέμματος, μετά τόν ἀφηρημένο ἐξπρεσσιονισμό. Στήν πίστη ὅτι ἡ ζωγραφική δέν εἶναι πεπερασμένη γλῶσσα. Ἐπίσης, ὅτι πήραμε τήν εὐθύνη μιᾶς ἔκθεσης ἀπό νωρίς.
Ε.Σ.: Δέν καταλαβαίνω πολύ, μέ ὁμαδικούς ὅρους, τήν προσωπική μου περιπέτεια μέ τήν ζωγραφική. Αὐτοπροσδιορίζομαι ὡς ἄτομο περισσότερο ἀπό τό νά θεωρῶ ὅτι ἀνήκω σέ μιά ὁμάδα. Ἡ ζωγραφική εἶναι ὑπαρξιακή ἀνάγκη καί ἀξία.

Ἄννα-Μαρία Τσακάλη, Ἀνθοπωλεῖο
Ἔχει ἀναφερθεῖ ὅτι οἱ ζωγράφοι τῆς Γενιᾶς τοῦ ’80 εὐτύχησαν νά βροῦν ἕναν ἐνθουσιώδη ὁρίζοντα ὑποδοχῆς ἀνάμεσα σέ νέους συλλέκτες. Συμφωνεῖτε; Πόσο ἐφικτό εἶναι νά ζεῖ κανείς ἀσκῶντας μόνο τό ἐπάγγελμα τοῦ ζωγράφου;
Α.-Μ. ΤΣ.: Εἶναι ἀλήθεια ὅτι τύχαμε πολύ θερμῆς ὑποδοχῆς, καί ὄχι μόνο ἀπό τούς συλλέκτες. Οἱ γκαλλερί, ὁ Τύπος, μᾶς ἔδιναν χῶρο, μᾶς φιλοξενοῦσαν. Οἱ νέοι συλλέκτες ἔφτιαχναν τό δικό τους πρόσωπο, προσδιορίζονταν μέσῳ τῶν ἐπιλογῶν τους. Ὑπῆρχε ἕνα κλίμα πίστης καί αἰσιοδοξίας, κι αὐτό εἶχε ἀντίκτυπο στήν δουλειά μας ‒ οἱ περισσότεροι ζούσαμε μόνο ἀπό τήν ζωγραφική. Βέβαια, τώρα ἔχουν πολλαπλασιαστεῖ οἱ σχολές Καλῶν Τεχνῶν καί οἱ ζωγράφοι πού ἀποφοιτοῦν. Σημασία ἔχει, καί τότε καί τώρα, νά ἔχεις καλούς συνεργάτες καί συλλέκτες πού παρακολουθοῦν τήν δουλειά σου μέ ἀγάπη.
Ε.Σ.: Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἀπό τότε πού ξεκίνησα ζωγραφίζοντας τούς γονεῖς μου στόν ἰδιωτικό μου κόσμο μέχρι τώρα πού ζωγραφίζω τό δημόσιο ἀπό τήν φαντασία μου, δέν βγάζω ὁριστικά συμπεράσματα καί παραμένω πάντα μέ τήν ἀπορία γιά τό τί μπορεῖ νά εἶναι ἡ ζωγραφική καί οἱ ἄλλοι.
Σέ ποιούς δασκάλους σας ὀφείλετε καί γιατί;
Α.-Μ. ΤΣ.: Στόν Leonardo Cremonini στήν Ἀνώτατη Ἐθνική Σχολή Καλῶν Τεχνῶν τοῦ Παρισιοῦ (École Nationale Supérieure des Beaux-Arts). Μοῦ ἔμαθε νά πιστεύω στόν ἑαυτό μου καί τήν εὐαισθησία μου, νά ζῶ μέ τήν ζωγραφική, νά εἶμαι ἀνθεκτική καί νά διατηρῶ τό πάθος, τήν ἐπιθυμία μου γι’ αὐτήν. Μυήθηκα στήν ποίηση τῆς ζωγραφικῆς, σάν ἀποκάλυψη τοῦ ἑαυτοῦ καί τοῦ κόσμου. Τήν ἐμπιστεύτηκα σάν ἄλλη γλῶσσα, σάν ἀναζήτηση τῆς ὀμορφιᾶς, ζωή παράλληλη καί ἐλεύθερη. Ὅσο γιά τό Παρίσι, εἶναι ἕνα τεράστιο μουσεῖο, ἕνα ἄνοιγμα σέ διαφορετικές σκέψεις καί φιλοσοφίες. Εἶναι ἕνας χῶρος πού ξεπερνᾶς τήν εὐκολία τῆς οἰκειότητας, γιά νά ξαναδεῖς τόν ἑαυτό σου δίπλα σέ ἄλλα μεγέθη. Δημιουργοῦνται νέα ἐρωτήματα, παρακολουθεῖς πιό ἄμεσα τί γίνεται στόν κόσμο. Τά ἐρεθίσματα πολλαπλασιάζονται καί καλεῖσαι νά πάρεις θέση. Τό βρίσκω πολύ γόνιμο.
Ε.Σ.: Σπούδασα στό Προκαταρκτικό (σ.σ.: ΑΣΚΤ) μέ τόν Μυταρᾶ, ὁ ὁποῖος μέ στήριξε μέ ἐμπιστοσύνη, ὅπως καί ὁ Μόραλης στήν συνέχεια γιά 4 χρόνια, ὁ ὁποῖος μέ βοήθησε στήν σκέψη ὅτι ἡ ζωγραφική εἶναι σχέσεις χρωμάτων καί σχημάτων καί μοῦ ἔδωσε τήν ὑποτροφία γιά τό Παρίσι. Μέ τόν Cremonini ἡ ζωγραφική ξεπέρασε τό καθαρά πλαστικό της ἐνδιαφέρον καί ὁλοκληρώθηκε ὡς ὑπαρξιακή ἀξία καί γλῶσσα, καθώς τήν ἀποδέχτηκα ὡς περιπέτεια καί ὄχι μόνον ὡς γλῶσσα, καί πειραματίστηκα μέχρι καί σήμερα.
Γιατί ἔχετε ἐπιλέξει νά μοιράζετε τόν χρόνο σας μεταξύ Ἑλλάδας καί Γαλλίας; Ὑπό ποιές προϋποθέσεις θά μποροῦσε νά ἀλλάξει αὐτή ἡ συνθήκη;
Α.-Μ. ΤΣ.: Εἴχαμε τήν τύχη νά μποροῦμε νά ἀκολουθήσουμε καί νά στηρίξουμε τήν ἐπιθυμία, νά μοιράζουμε τόν χρόνο μας ἀνάμεσα στίς δυό χῶρες. Δέν εἶναι κάτι εὔκολο. Εἶναι ὅμως εὐεργετικό τό δίπολο, γιατί ἀνανεώνεται ἡ ἐπιθυμία, ἀνανεώνεται ἡ σκέψη. Στήν Ἀθήνα αἰσθάνομαι πώς ὅλοι ἔχουμε μιά συγκεκριμένη θέση. Στό Παρίσι αἰσθάνομαι ἐλεύθερη καί ὀνειρεύομαι.
Ε.Σ.: Ἔγινε ὀργανικά ἡ σχέση μου μέ τό Παρίσι, καθώς μπόρεσα νά πάω μέ ὑποτροφία τῆς ΑΣΚΤ, καί, στή συνέχεια, μέ χρήματα πού κερδίσαμε ἀπό ἐκθέσεις καί διαγωνισμούς, μέ τήν Ἄννα-Μαρία μπορέσαμε νά ἀγοράσουμε ἕνα σπίτι καί ἔτσι συνεχίσαμε τό πήγαινε-ἔλα μέχρι τώρα, ἐκθεσιακά καί ὡς ζωή.
Ὅταν εἶστε στό Παρίσι, τί σᾶς λείπει ἀπό τήν Ἀθήνα, κι ὅταν εἶστε στήν Ἀθήνα, τί σᾶς λείπει ἀπό τό Παρίσι;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ὅταν ἀλλάζεις τόπο, εἶναι σάν νά τά ξαναβλέπεις ὅλα ἀπό τήν ἀρχή, κι αὐτό εἶναι κάτι πολύ δυναμικό καί ἐνεργειακό. Σέ μιά ζωή χώρεσα δυό. Κι ἀγάπησα δυό σπίτια. Μοῦ ἀρέσει ἡ γοητευτική ἀναρχία τῆς Ἀθήνας. Ὅτι σέ ἕναν δρόμο μπορεῖς νά δεῖς πολλές διαφορετικές δεκαετίες, νά συνυπάρχουν, κι ἕνα ἀνθρώπινο στοιχεῖο πού τά κάνει ὅλα πιό εὔκολα. Τήν Ἀθήνα τήν ἐξερευνᾶς, στό Παρίσι μπαίνεις σέ ἕνα θαυμάσιο σκηνικό σέ μιά ἄχρονη χάρη. Τό ὅτι βρίσκομαι δίπλα σέ ἔργα καί μπορῶ νά τά δῶ καί ξαναβρίσκω τήν περιέργεια καί τήν ἀνυπομονησία πού εἶχα 25 χρόνων εἶναι σπουδαῖο. Εἶμαι παροῦσα ἐκεῖ πού βρίσκομαι.
Ε.Σ.: Δέν ξέρω ἐάν μοῦ λείπει κάτι ὡς νοσταλγία, διότι προτιμῶ νά βλέπω ὅ,τι ἔχω καί ὄχι ὅ,τι δέν ἔχω.

Ἐδουάρδος Σακαγιάν, Αὐτοπροσωπογραφία τοῦ ζωγράφου
μέ ἔργα του
Ἄν εἴχατε νά κάνετε μιά ἐπιλογή μεταξύ τῶν δυό, ποιά θά ἦταν αὐτή; Γιά ποιόν λόγο;
Α.-Μ. ΤΣ.: Θά ἔκανα κάποια ἐπιλογή μόνο γιά ἀνθρώπινους λόγους, καί θά ἦταν δύσκολη, ὅποια κι ἄν ἦταν ἡ τελική ἐπιλογή. Ἔχω μάθει καί ἀγαπῶ τό δίπολο, ὅπως τήν μητέρα καί τόν πατέρα.
Ε.Σ.: Νομίζω ὅτι ἡ δυαδικότητα εἶναι ὀργανική, ὅπως ἔχουμε δύο χέρια καί δύο πόδια.
Ποιές οἱ δυσκολίες προσαρμογῆς σας στήν πραγματικότητα τῆς Γαλλίας; Τί σημαίνει νά εἶσαι Ἕλληνας ζωγράφος στό Παρίσι; Ποιά ἡ γενικώτερη ἐκτίμηση ὡς πρός τήν ἑλληνική εἰκαστική δημιουργία;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ἦρθα στό Παρίσι τό 1983. Ἀπό τότε, ἔχουν περάσει 43 χρόνια, στά ὁποῖα μοιράζω τόν χρόνο μου, ὁπότε δέν μιλάω γιά προσαρμογή ‒ εἶναι ἡ ἄλλη μου πόλη. Τό Παρίσι εἶναι κέντρο, οἱ ξένοι καλλιτέχνες εἶναι μέρος τῆς μυθολογίας του. Ὑπῆρξαν ἀνέκαθεν περήφανοι καί φιλόξενοι γιά τό πολυπολιτισμικό κλίμα τῆς τέχνης. Ἔκανα τήν γαλλική Σχολή, ὁπότε αἰσθάνθηκα οἰκειότητα ἀπό νωρίς. Στήν συνέχεια, εἶχα πάντα γκαλλερί, φίλους καί συλλέκτες πού παρακολουθοῦν τήν ζωγραφική μου. Εἶμαι εὐγνώμων γιά τήν σχέση μου μέ τό Παρίσι. Γι’ αὐτό τό ἄνοιγμα. Τό Παρίσι μοῦ ἔδειξε ἐμπιστοσύνη καί μοῦ ἔδωσε πράγματα πού οὔτε κἄν φανταζόμουν. Ἐδῶ φιλοξενήθηκε τό 2013 ἡ πρώτη μου ἀναδρομική ἔκθεση στό Musée Lambinet, στίς Βερσαλλίες, δίδαξα γιά 10 χρόνια καί συνεχίζω νά ἐκθέτω. Ἡ ἑλληνική εἰκαστική πραγματικότητα εἶναι πολύ πλούσια καί πολύ ἐνδιαφέρουσα. Θά ἦταν σπουδαῖο νά μποροῦσε νά φαίνεται διεθνῶς περισσότερο τό σημερινό μας πρόσωπο σέ διάλογο μέ ἄλλους διεθνεῖς καλλιτέχνες. Ὁ διάλογος εἶναι κάτι ἀμφίδρομο. Μᾶς ἐπαναπροσδιορίζει στόν χάρτη.
Ε.Σ.: Τό νά εἶσαι ζωγράφος γενικά εἶναι ἕνα θέμα, οὕτως ἤ ἄλλως. Ἡ σχέση τοῦ ζωγράφου μέ τόν χῶρο ἐπίσης ἔχει δυσκολία καί ἐξαρτᾶται ἀπό συμπτώσεις καί ἐπιλογές. Δέν εἶμαι τεχνοκριτικός γιά νά ἐκτιμήσω τά ὑπόλοιπα.
«Στό ἐπίκεντρο δέν εἶναι πλέον ὁ ἄνθρωπος ἀλλά ἡ μηχανή, κι αὐτό ἀντί γιά ὀρφάνια δημιουργεῖ μιά ἐπικίνδυνη ἐλευθερία» ἔχει ἀναφέρει ὁ Ἐδουάρδος Σακαγιάν σέ λίγο παλαιότερη συνέντευξή του. Δέν «βλέπετε» καί καλά στήν ραγδαία ἐξέλιξη τῆς τεχνολογίας;
Α.-Μ. ΤΣ.: Ἐξέλιξη εἶναι ἡ κίνηση, εἶναι νόμος. Ὁ κόσμος ἀλλάζει καί εἶναι λογικό νά κληθοῦμε σέ νέους τρόπους. Σίγουρα ὑπάρχουν καλά. Νομίζω ὅμως πώς ἡ λέξη «ραγδαία» εἶναι πρόβλημα, γιατί δέν ἀφήνει τόν χρόνο τῆς προσαρμογῆς καί τῆς διαχείρισης. Βρισκόμαστε κάτω ἀπό ἀπανωτά σόκ, στά ὁποῖα δέν ὑπάρχει ὁ χρόνος γιά ἐπιλογή καί ἀνθρώπινη σκέψη. Ναί, ὁ κόσμος διανύει περίοδο γοητείας μέ τήν τεχνολογία, σάν ἐπικίνδυνο παιχνίδι, θά ἔλεγα ἐγώ. Ἔχω ὅμως πίστη στήν ἀνθρώπινη δημιουργία. Ἡ δική μας μνήμη ἔχει τήν ὑλικότητα ἑνός πίνακα καί ἡ ἀνθρώπινη εὐαισθησία καί φαντασία εἶναι ἀπεριόριστη.
Ε.Σ.: Ἡ τεχνική, ἡ τέχνη καί ἡ τεχνολογία εἶναι διαφορετικές ὄψεις τῆς σκέψης καί διαφορετικά ἐργαλεῖα. Ἡ χρήση τους ἐξαρτᾶται ἀπό τόν χρήστη, ἐάν εἶναι ἄνθρωπος ἤ μηχανή.
Χρησιμοποιεῖτε / συμβουλεύεστε καθόλου τήν Τεχνητή Νοημοσύνη; Κι ἄν ναί, σέ ποιές περιπτώσεις;
Α.-Μ. ΤΣ.: Δέν χρησιμοποιῶ ΤΝ.
Ε.Σ.: Βεβαίως, χρησιμοποιῶ καί φωτογραφική μηχανή, ἐπεξεργάζομαι φωτογραφίες καί διορθώνω ὀρθογραφικά λάθη μέ τήν ΤΝ.
Ζευγάρι στήν ζωή καί τήν τέχνη. Ὑπάρχει ἀνταγωνισμός ἀνάμεσά σας; Ἄν ναί, εἶναι θετικό στοιχεῖο στήν ἐξέλιξή σας;
Α.-Μ. ΤΣ.: Εἴμαστε δυό παλλόμενα συστήματα σέ ἰσορροπία. Συνυπάρχουμε χωρίς ἀνταγωνισμό, γιατί εἴμαστε ἀρκετά διαφορετικοί, ὅμως ὑπάρχει μιά μεταφερόμενη ἐνέργεια κι ἕνας διάλογος, ὁ ὁποῖος εἶναι πολύ σημαντικός, γιατί ἔχουμε κοινή παιδεία. Ἡ ζωή μᾶς διαμόρφωσε μαζί, κι αὐτό εἶναι δῶρο.
Ε.Σ.: Ἡ σχέση μας μειώνει τήν ἀναπόφευκτη ὑπαρξιακή μοναξιά τῆς ζωγραφικῆς καί τῆς ζωῆς μας.

“Τώρα θα υποδείξω μόνο έναν μικρό πρακτικό τρόπο, πως μεταβαίνουμε με τον νου σε θεάρεστη σκέψη.
Όταν μας έρχεται οποιαδήποτε σκέψη που δεν αντιστοιχεί στον ευαγγελικό νόμο, λέμε:
«Κύριε, ίασαί μου τον νουν».
Όταν εμφανίζονται στην καρδιά μας είτε εκνευρισμός είτε οτιδήποτε παρόμοιο, λέμε:
«Κύριε, ίασαί μου την καρδίαν».
Αυτό προσλαμβάνει γενικό χαρακτήρα πάλης, και εμείς άφωνα αλλά εσωτερικά κράζουμε:
«Κύριε, ίασαί με όλον…
Έλα σε εμένα, που είμαι πεσμένος στη γη, και βγάλε με από τους χαμερπείς λογισμούς και τα πάθη, από τις ευτελείς κινήσεις της καρδιάς μου»!
Έτσι διεξάγεται η πάλη μας.”
Αρχιμανδρίτης Σωφρόνιος Σαχάρωφ – Οικοδομώντας τον ναό του Θεού, τόμος Β, σελ. 334

Παραμεράτε λυγερές
Παραμεράτε λυγερές
παραμεράτε νέοι
για να μπει ο γέρος στο χορό
για να μπει ο γέρος στο χορό
που η καρδιά του λέει
τα νιάτα του θυμήθηκε
τα νιάτα του θυμήθηκε
και από μεράκι κλαίει
Όλοι οι συνάδελφοί μου της KGB που παρακολουθούσαν την Εκκλησία κατέληξαν να βαπτιστούν..
Η Μόσχα είναι η 3η Ρώμη, δεν θα υπάρξει 4η!

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν παραχώρησε συνέντευξη στον σκηνοθέτη Εμίρ Κουστουρίτσα.
«Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς μια βιολογική ουσία από κόκαλα και δέρμα», στοχάστηκε ο Πρόεδρος της Ρωσίας. «Το θεμελιώδες, πρωταρχικό συστατικό του ανθρώπου —κάθε ανθρώπου— είναι η ψυχή· δηλαδή, αυτό με το οποίο μας προίκισε ο Κύριος».
Ήταν ο Σέρβος σκηνοθέτης Εμίρ Κουστουρίτσα εκείνος που ενέπνευσε τον Βλαντιμίρ Πούτιν να στοχαστεί πάνω στην αιωνιότητα. Η συζήτηση βιντεοσκοπήθηκε για το ντοκιμαντέρ «Η Βάπτισή μας: Ο Προκαθήμενος», το οποίο δημιουργήθηκε με αφορμή τα 80ά γενέθλια του Πατριάρχη Κυρίλλου.
Oι πιο εντυπωσιακές στιγμές από αυτή τη συνέντευξη.
Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στην Προεδρική Βιβλιοθήκη του Μεγάρου της Γερουσίας.
Και οι ερωτήσεις του Κουστουρίτσα ήταν αντάξιες του περιβάλλοντος.

Ο σκηνοθέτης ξεκίνησε με κάτι απλό —αλλά, ταυτόχρονα, σύνθετο. Δεδομένου του πόσα χρόνια βρίσκεται ο Βλαντιμίρ Πούτιν στο τιμόνι της χώρας, ένιωσε άραγε, κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος, ότι η Ρωσία απαιτεί πίστη από τον ηγέτη της; Προσευχές; «Ξέρετε, η Ρωσία υπάρχει εδώ και πάνω από 1.000 χρόνια — έχει μακρά ιστορία. Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος, έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά για τη Ρωσία. Τον 18ο αιώνα, υπήρχε ένας στρατάρχης, ο Μύνιχ (Münnich), ο οποίος είχε παρατηρήσει —ή, τουλάχιστον, σε αυτόν αποδίδεται η φράση— ότι: “Η Ρωσία είναι μια χώρα που κυβερνάται απευθείας από τον Θεό. Διαφορετικά, είναι αδύνατον να καταλάβει κανείς πώς καταφέρνει να υπάρχει έστω και λίγο”».
Ο Πούτιν αναφέρθηκε στον Αλέξανδρο Β’, ο οποίος είχε πει κάποτε —είτε αστειευόμενος είτε σοβαρά— ότι «το να κυβερνάς τη Ρωσία δεν είναι καθόλου δύσκολο, αλλά είναι εντελώς μάταιο». Ο Κουστουρίτσα ανταπάντησε στο ίδιο πνεύμα, επικαλούμενος τον Γερμανό ποιητή Ρίλκε, ο οποίος είχε πει ότι η χώρα μας «συνορεύει με τον Θεό».
«Εδώ και αιώνες, ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο εμφανίζεται στη ρωσική θεολογική και φιλοσοφική σκέψη: “Η Μόσχα είναι η Τρίτη Ρώμη· τέταρτη δεν θα υπάρξει”. Αυτό δεν αποτελεί απλώς ζήτημα θεολογίας — είναι μια πραγματικότητα του σήμερα. Αν και ίσως δεν πρόκειται για μαζικό φαινόμενο, υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που μετεγκαθίστανται στη Ρωσία από άλλα κράτη, συμπεριλαμβανομένων χωρών της Ευρώπης». Όταν συνομίλησα με αυτούς τους ανθρώπους, ανέφεραν ότι το κύριο κίνητρό τους —ο λόγος της μετεγκατάστασής τους— ήταν η επιθυμία να διαφυλάξουν τις αξίες τους, να διατηρήσουν τις οικογένειές τους ενωμένες και να εξασφαλίσουν ένα μέλλον για τα παιδιά τους, τα οποία πιστεύουν ότι πρέπει να ανατραφούν μέσα στο πλαίσιο των παραδοσιακών αξιών.
Ο Πούτιν επισήμανε ότι αυτό δεν αφορά μόνο τους Χριστιανούς. Στην ίδια τη Ρωσία, υπάρχουν τρεις ακόμη μεγάλες θρησκείες: το Ισλάμ, ο Ιουδαϊσμός και ο Βουδισμός. Επιπλέον, η Ρωσία καλωσορίζει όποιον συμμερίζεται τις αξίες και τα ιδανικά μας — εκείνους που δυσκολεύονται να επιβιώσουν σε μια κοινωνία όπου διάφορες «μειονότητες» τυγχάνουν μεγαλύτερης προσοχής από την πλειονότητα.
Ο διακεκριμένος σκηνοθέτης παρατήρησε ότι τα λόγια του Προέδρου επιβεβαιώνουν τις υπάρχουσες τάσεις: τα τελευταία πέντε χρόνια, 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι στη Βόρεια Αμερική έχουν προσχωρήσει στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

«Ναι, πράγματι μιλάμε για ρωσικό πολιτισμό· πιστεύω ότι είναι ένας δόκιμος τρόπος να τεθεί το ζήτημα. Δεν υπάρχει εδώ αυτοθαυμασμός ή αλαζονεία — Θεός φυλάξοι! Απλώς αναγνωρίζουμε ότι ο ρωσικός πολιτισμός είναι ένας από τους μεγάλους πολιτισμούς».
Όχι «ρωσικός» [με την εθνοτική έννοια], αλλά «ρωσικός» [με την έννοια του Rossiyskaya — που αφορά το πολυεθνοτικό ρωσικό κράτος] — έτσι το διατύπωσε ο Πρόεδρος. Αναφέρθηκε στον σπουδαίο κινεζικό πολιτισμό, ο οποίος, κατά μία έννοια, αφομοίωσε τη μογγολική εισβολή, και εξήρε το φαινόμενο του ινδικού πολιτισμού. Στη συνέχεια, προσδιόρισε τι είναι αυτό που καθιστά τον δικό μας πολιτισμό ξεχωριστό:
«Ξέρετε, το σκέφτομαι αυτό συνεχώς. Και επανέρχομαι διαρκώς σε μία σκέψη: ο ρωσικός πολιτισμός ουδέποτε επιδίωξε να υποτάξει ή να θέσει υπό τον έλεγχό του οποιονδήποτε». Επέτρεψε στον ρωσικό λαό —το ρωσικό έθνος— να αναπτυχθεί, δημιουργώντας παράλληλα συνθήκες για την ανάπτυξη άλλων λαών και εθνοτικών ομάδων που αποτελούσαν μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, μέρος της οικογένειας του ρωσικού κράτους. Προώθησε την ανάπτυξή τους και διασφάλισε την πνευματική τους αυτονομία, καθώς και τη διατήρηση των θρησκειών, των παραδόσεων και των γλωσσών τους. Σε αυτό έγκειται η μοναδικότητα του ρωσικού πολιτισμού.
Ο Πρόεδρος πρόσθεσε ότι είχε εντοπίσει μια πολύ εύστοχη φράση του Ντοστογιέφσκι σχετικά με αυτό το θέμα.
«Είπε ότι ο Ρώσος αλληλεπιδρά εύκολα με τους άλλους, ζει πλάι τους και είναι ικανός να εμβαθύνει πραγματικά σε έναν άλλον τρόπο ζωής».και εντάσσεται σε άλλα περιβάλλοντα. Στην πραγματικότητα, ο Ρώσος διαθέτει ένα πολύ ισχυρό ένστικτο για την πανανθρώπινη ενότητα. Αυτό είναι, μεταξύ άλλων, που διακρίνει τον ρωσικό πολιτισμό», κατέληξε ο Πούτιν.

ΜΗ ΒΑΖΕΤΕ ΤΟΝ ΙΛΙΤΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΤΣΟΥΡΕΚΙ
Ο Κουστουρίτσα είναι πεπεισμένος ότι η Ρωσική Εκκλησία βρίσκεται στον πυρήνα της ρωσικής ψυχής. Ο Πούτιν συμφώνησε, προσθέτοντας ότι η θρησκευτική μας παράδοση χαρακτηριζόταν ανέκαθεν από την ανεξαρτησία της έναντι του κράτους. Ο Αυτοκράτορας λειτουργούσε ως «προστάτης», αλλά όχι ως κεφαλή της Εκκλησίας — σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στην Αγγλία, για παράδειγμα.
«Ξέρετε, ξεκίνησα την καριέρα μου στις κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας», συνέχισε ο Πούτιν. «Υπήρχαν συγκεκριμένες μονάδες επιφορτισμένες με την παρακολούθηση της εσωτερικής αντιπολίτευσης. Κατά τη σοβιετική εποχή, η Εκκλησία αποτελούσε τη μόνη νόμιμη αντιπολίτευση απέναντι στο κράτος — εκπροσωπούσε μια εναλλακτική ιδαεολογία. Κι όμως, όλοι οι αξιωματικοί της KGB που γνώριζα και εργάζονταν σε αυτόν τον τομέα, κατέληξαν να βαπτιστούν. Είναι δύσκολο να πει κανείς ποιος επηρέασε περισσότερο ποιον: το κράτος και η KGB την Εκκλησία, ή η Εκκλησία το κράτος και την KGB; Το Πάσχα, όλοι μας έφερναν κουλίτσι [πασχαλινά τσουρέκια] και βαμμένα αυγά…»
Ο Πούτιν σημείωσε ότι, σήμερα, οι ρόλοι της Εκκλησίας και του κράτους παραμένουν διακριτοί. Οι αρχές δεν παρεμβαίνουν στις υποθέσεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας — ένα γεγονός που αναγνωρίζει και ο ίδιος ο Πατριάρχης Κύριλλος. Κατά την άποψη του Προέδρου, αυτό επιτρέπει στη θρησκεία να αναπτύσσεται αρμονικά και ανεξάρτητα, ενώ διασφαλίζει ότι τα λάθη του κράτους δεν αποδίδονται στην Εκκλησία.
«Όσον αφορά τον ρόλο και τη θέση της θρησκείας και της Εκκλησίας στην ιστορία του ρωσικού κράτους, αυτά είναι μοναδικά. Γιατί; Πριν από το έτος 988 —πριν από τον Εκχριστιανισμό των Ρως από τον Πρίγκιπα Βλαδίμηρο— δεν υπήρχε ενιαίο ρωσικό κράτος, ούτε ρωσικός λαός ως διακριτή εθνοτική ομάδα». Υπήρχαν περίπου δεκαπέντε σλαβικές εθνοτικές ομάδες —οι Δρεβλιανοί, οι Πολιανοί, οι Κριβιτσί, οι Βιατίτσι και άλλες στα βορειοδυτικά— αλλά δεν υπήρχαν «Ρώσοι». Ένας ενιαίος λαός και ένα συγκεντρωτικό ρωσικό κράτος εμφανίστηκαν μόνο μετά την έλευση της θρησκείας, σημείωσε ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, η Εκκλησία παρέμεινε ο «εσωτερικός πυρήνας» —η καρδιά— της χώρας. Το 1943, ο Στάλιν αποκατέστησε απροσδόκητα το Πατριαρχείο.
«Διότι, όσο σκληρός κι αν ήταν ο διωγμός της Ορθόδοξης Εκκλησίας, εκείνη στάθηκε για να υπερασπιστεί την Πατρίδα χωρίς δισταγμό», είπε ο Πρόεδρος με ένα χαμόγελο.
Ο Κουστουρίτσα πρόσθεσε ότι οι κανόνες και οι παραδόσεις της ρωσικής Ορθοδοξίας έχουν παραμείνει αμετάβλητοι εδώ και 1.500 χρόνια. Ίσως αυτό ακριβώς είναι που ελκύει τον σύγχρονο άνθρωπο σε αυτήν: ο κόσμος αλλάζει, αλλά ο Θεός παραμένει — μέσα στην ίδια, παραδοσιακή Εκκλησία.
Ο Πούτιν υπενθύμισε το αρχαίο ρωμαϊκό ρητό: «διαίρει και βασίλευε». Παρατήρησε ότι όλες οι συμφορές της Πατρίδας μας πηγάζουν πάντα από το γεγονός ότι είμαστε απλώς πολύ μεγάλοι — μια τεράστια επικράτεια με απέραντους πόρους, οι οποίοι αποτελούσαν ανέκαθεν στόχο των εχθρών μας.
«Κατά την άποψή μου, όλες οι εισβολές στη Ρωσία στη σύγχρονη ιστορία —η εισβολή του Ναπολέοντα, ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος (τον οποίο εμείς αποκαλούμε Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο)— συνδέονται με αυτό. Οι ιδεολογικές σκοπιμότητες έπαιξαν, στην καλύτερη περίπτωση, δευτερεύοντα ή τριτεύοντα ρόλο. Οι κύριοι παράγοντες ήταν τα γεωπολιτικά συμφέροντα — η αρχή του “διαίρει και βασίλευε”». Και σήμερα, όπως πιστεύει ακράδαντα ο Πρόεδρος, ο λόγος του πολέμου παραμένει ο ίδιος. Θέλουν να μας διαιρέσουν. Να μας υποτάξουν. Κάθε Ουκρανός πρέπει να το κατανοήσει αυτό. Η βοήθεια που παρέχεται δεν δίνεται για χάρη τους —ούτε για χάρη των ιδανικών τους, ούτε από ειλικρινή συμπόνια— αλλά απλώς από ιδιοτέλεια. Χρησιμοποιούν τους απλούς ανθρώπους ως εργαλεία για την επίτευξη των δικών τους σκοπών.
«Κατανοώντας αυτό, κατά τη γνώμη μου, όλοι μας —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ζουν εντός των συνόρων της σημερινής Ουκρανίας— οφείλουμε να επιδιώξουμε την ενότητα. Δεν εννοώ απαραίτητα εντός ενός ενιαίου κράτους —δεν αναφέρομαι σε αυτό— αλλά ενότητα με την ευρύτερη έννοια της λέξης. Την εποχή της ΕΣΣΔ, το 1986, η περιοχή που σήμερα αποτελεί την Ουκρανία φιλοξενούσε 51 ή 52 εκατομμύρια ανθρώπους· ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πιο βιομηχανικά ανεπτυγμένες περιοχές της Ευρώπης. Τι συνέβη μετά την κατάρρευση; Η Ουκρανία έχασε τα πάντα: τη ναυπηγική της βιομηχανία, την αεροναυπηγική της βιομηχανία, τον τομέα κατασκευής πυραύλων. Γιατί; Διότι την εξουσία στην Ουκρανία δεν την κατέλαβαν πατριώτες, αλλά εθνικιστές. Η διαφορά μεταξύ πατριωτισμού και εθνικισμού έγκειται στο ότι οι πατριώτες αγαπούν τη χώρα τους, ενώ οι εθνικιστές μισούν τους άλλους», εξήγησε ήρεμα ο Πούτιν.
Και το μίσος μπορεί μόνο να καταστρέφει.
Κλείνοντας, ο Πρόεδρος απηύθυνε έκκληση προς τον αδελφό λαό:
«Θα ήθελα να το ακούσει αυτό ο ουκρανικός λαός: ανεξάρτητα από τις τραγωδίες που εκτυλίσσονται σήμερα, οφείλουμε να σκεφτούμε το μέλλον —τα παιδιά μας— και να συνειδητοποιήσουμε ότι, αν θέλουμε να είμαστε ισχυροί, πρέπει να είμαστε μαζί. Αυτό σημαίνει να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για την επίτευξη κοινών στόχων. Όσο για τους στρατιώτες του ουκρανικού στρατού —το έχω ξαναπεί— δεν θέλω να τους πω να “παραδοθούν”, καθώς αυτό ακούγεται κάπως υποτιμητικό· άλλωστε, μάχονται, και μάλιστα με αξιοσημείωτη επιμονή. Αντιθέτως, θα έλεγα: ελάτε με το μέρος μας —διότι είναι η κοινή μας πλευρά. Ελάτε στην κοινή πλευρά, στη σωστή πλευρά της ιστορίας».

Φωτογραφία: kremlin.ru.
«Ξέρετε, κατά τη γνώμη μου, αυτό που είναι πραγματικά ζωτικής σημασίας και θεμελιώδες σήμερα δεν είναι καν η ταχύτητα των πυραύλων, αλλά η ταχύτητα της σκέψης», απάντησε απροσδόκητα ο Πούτιν. «Οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες μου λένε ότι, ενώ μέχρι πρόσφατα τα τεχνικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων οπλικών συστημάτων ήταν το πρωταρχικό ζητούμενο, σήμερα αυτό που μετράει είναι η μαθηματική σκέψη — διότι ο ρυθμός των αλλαγών στον στρατιωτικο-τεχνικό τομέα είναι απίστευτος. Όποιος σκέφτεται καλύτερα και αντιδρά ταχύτερα στις εξελίξεις και τις προκλήσεις, αυτός είναι που κερδίζει. Όσο για το πνευματικό θεμέλιο —τη δύναμη του πνεύματος— αυτό εννοείται από μόνο του· παραμένει τόσο ουσιαστικό όσο ήταν πάντα».
Κι όμως, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν στερείται συναισθημάτων που ξεφεύγουν από την αυστηρή λογική — συγκεκριμένα, της χαράς που νιώθει για εκείνους που εκπροσωπούν τη Ρωσία και επιτυγχάνουν σπουδαία κατορθώματα.
«Όταν βλέπω τα επιτεύγματα των επιστημόνων, των καλλιτεχνών, των αθλητών μας —ή ακόμα και απλών ανθρώπων που δημιουργούν κάτι μοναδικό ή επιτυγχάνουν μια πραγματικά εξαιρετική σοδειά— πλημμυρίζω από μια τέτοια χαρά, σαν να πρόκειται για έργο κάποιου που ξεπερνά τον μέσο άνθρωπο. Νιώθω ότι πίσω από όλα αυτά βρίσκονται αυτοί οι ταλαντούχοι, ξεχωριστοί και υπέροχοι άνθρωποι — άνθρωποι κοντινοί σε εμένα, σχεδόν σαν μέλη της ίδιας μου της οικογένειας. Το αντιλαμβάνομαι ως προσωπική επιτυχία, ως προσωπική νίκη. Είναι ένα πολύ ευχάριστο συναίσθημα», είπε ο Πούτιν με θέρμη.

«Αργότερα, έτυχε να συζητώ με τον Πατριάρχη και τον ρώτησα: “Πάτερ, πώς βρεθήκατε στην Εκκλησία;”. Εκείνος απάντησε: “Λοιπόν, ο πατέρας μου ήταν ιερέας”. Ρώτησα: “Πραγματικά; Πού υπηρετούσε;”. Είπε: “Στο Λένινγκραντ, στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως”. Κίνησε την περιέργειά μου και ρώτησα: “Πώς λεγόταν ο πατέρας σας;”. Απάντησε: “Μιχαήλ”. Ρώτησα: “Υπήρχαν άλλοι ιερείς με το όνομα Μιχαήλ εκείνη την εποχή;”. Απάντησε: “Όχι”. Ήταν απολύτως βέβαιος γι’ αυτό — δεν είχε κανέναν τρόπο να γνωρίζει την ιστορία που μου είχε διηγηθεί η μητέρα μου. Επέμεινε: “Όχι, δεν υπήρχαν άλλοι Μιχαήλ”». «Ξέρετε, Αγιώτατε, φαίνεται πως ο πατέρας σας με βάπτισε». Ο αρχηγός του κράτους συνέχισε, αναλογιζόμενος τον θαυμαστό τρόπο με τον οποίο μπορούν να διαπλέκονται οι ανθρώπινες ζωές.
«Πρόκειται πραγματικά για μια εξαιρετική ιστορία: ένας ιερέας βαφτίζει ένα συνηθισμένο βρέφος από μια οικογένεια εργατικής τάξης. Ο γιος του ιερέα φεύγει από το σπίτι σε ηλικία 15 ετών για να χαράξει τη δική του πορεία —σπουδάζει χαρτογραφία, γίνεται γεωλόγος, συμμετέχει σε γεωλογικές αποστολές— και τελικά φτάνει στο αξίωμα του Πατριάρχη Μόσχας και Πασών των Ρωσιών. Την ίδια στιγμή, το αγόρι από εκείνη την οικογένεια της εργατικής τάξης —αυτό που βάφτισε ο ιερέας— εξελίσσεται και γίνεται Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Είναι άραγε αυτό θαύμα, ή τι άλλο;»
ΣΧΌΛΙΟ :Η ΜΟΣΧΑ ΤΡΙΤΗ ΡΩΜΗ; ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΡΩΣΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ!



...21 Νοεμβρίου. Ξημερώνοντας θα γιόρταζε τα Εισόδια της Θεοτόκου. Ετοιμαζόταν όλη τη νύχτα, θα κατέβαινε. Κανονικά δε θα 'πρεπε, μα το ήθελε πολύ. Τόσο πολύ που τίποτα δεν μπορούσε να τον αποκλείσει από την τελευταία του θεία Κοινωνία.
Ελευθέριος Ανδρώνης
Μπορεί μια τεχνητή υπέρ-γνώση να επιβληθεί καταβροχθίζοντας κάθε άλλη πηγή γνώσης; Τα τελευταία δύο χρόνια εξελίσσεται ένα εξαιρετικά δυσοίωνο γεγονός που σχετίζεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, το οποίο είναι ελάχιστα γνωστό στο ευρύ κοινό και μάλιστα αρκετοί νομίζουν ότι πρόκειται για σενάριο συνωμοσιολογίας. Κι όμως είναι απόλυτα αληθινό.
Ποιο είναι αυτό; Οι τεχνολογικοί κολοσσοί αγοράζουν τεράστιες ποσότητες βιβλίων με σκοπό να τα σκανάρουν ψηφιακά και να εκπαιδεύσουν τα γλωσσικά μοντέλα τους (ΤΝ). Αφού τα πρωτότυπα βιβλία έχουν «ταΐσει» με γνώση τον υπέρ-εγκέφαλο, καταστρέφονται με τη διαδικασία της πολτοποίησης ώστε να μη βγουν ξανά στην αγορά ως μεταχειρισμένα, κάτι που θα ακύρωνε το νομικό «παράθυρο» το οποίο εκμεταλλεύονται οι εταιρείες ώστε να μην πληρώνουν δικαιώματα!
Το αποτρόπαιο αυτό εγχείρημα που θυμίζει τις πιο σκοτεινές σελίδες του «Φαρενάιτ 451», ήρθε στο φως μέσω δημοσιογραφικής έρευνας για τη γνωστή εταιρεία «Anthropic». Η άκρη του νήματος ξεκίνησε από τη διαπίστωση ασυνήθιστα μεγάλων αγορών σε διαδικτυακά βιβλιοπωλεία, από το 2024. Τεράστιες παραγγελίες άρχισαν να γίνονται σποραδικά, ακόμα και σε πολύ προχωρημένες ώρες της νύχτας, σύμφωνα με τους ίδιους τους βιβλιοπώλες. Τα διαδικτυακά «καλάθια» γέμιζαν με εκατοντάδες έως και εκατοντάδες χιλιάδες σπάνια βιβλία, ιστορίας, λογοτεχνίας, ψυχολογίας, επιστημών, τεχνικών θεμάτων και οτιδήποτε άλλο, με μόνο κοινό τους χαρακτηριστικό ότι όλα είχαν εκδοθεί πριν το 2022.
Έχοντας πολλές τέτοιες ύποπτες ενδείξεις και μαρτυρίες στην κατοχή της, μια δημοσιογραφική ομάδα (404 Media) σκέφτηκε να κρύψει έναν πομπό GPS σε ένα από τα περίπου 1.000 έντυπα βιβλία, μιας ακόμα τέτοιας μαζικής παραγγελίας (σε συνεννόηση τους με τον έμπορο σπάνιων βιβλίων). Η διαδρομή που ακολούθησε το «παγιδευμένο» βιβλίο μετά την παραλαβή του, άφησε τους δημοσιογράφους με το στόμα ανοιχτό. Από την Καλιφόρνια έφτασε στο Μιλγουόκι, στη συνέχεια στο Κολοράντο Σπρινγκς και τελικά σε αποθήκη ιδιοκτησίας της Amazon (βασικού μετόχου της Anthropic), την οποία η εταιρεία έχει κωδικοποιήσει ως «VGT3».
Όπως αποκαλύφθηκε από τις μετέπειτα έρευνες, εκείνη η αποθήκη λειτουργούσε ως ένα «Άουσβιτς» για βιβλία, στα πλαίσια εταιρικού σχεδίου με την κωδική ονομασία «Project Panama». Η Anthropic είχε προσλάβει εργολάβους για να αναλάβουν σε βιομηχανικές μονάδες το κόψιμο της ράχης εκατομμυρίων βιβλίων με αυτοματοποιημένες γκιλοτίνες (!), το πέρασμα των σελίδων τους από σαρωτές υψηλής ταχύτητας και στη συνέχεια τη μαζική καταστροφή τους.
Το νομικό παράθυρο της λεηλασίας
Ο λόγος που οι big-tech επέλεξαν αυτήν την τακτική, είναι φυσικά το τάισμα του ψηφιακού «θηρίου» με το μικρότερο δυνατό κόστος. Ήδη αποδείχθηκε δικαστικά ότι η Anthropic είχε κατεβάσει 7 εκατομμύρια πειρατικά βιβλία από «σκιώδεις» βιβλιοθήκες του διαδικτύου, γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Η τροφοδοσία της ΤΝ με πειρατικές ψηφιακές βιβλιοθήκες, θα συνέχιζε να εκθέτει τους τεχνολογικούς κολοσσούς σε γιγαντιαίες αγωγές για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Όμως η νόμιμη αγορά έντυπων βιβλίων δίνει τη δυνατότητα στον κάτοχο να τα χρησιμοποιήσει όπως επιθυμεί, εάν εμπίπτει στη νομική εξαίρεση της «εύλογης χρήσης» (fair use).
Στην υπόθεση Bartz κατά Anthropic (τρεις Αμερικανοί συγγραφείς —η Andrea Bartz, ο Charles Graeber και ο Kirk Wallace Johnson— κατέθεσαν ομαδική αγωγή στην Anthropic τον Αύγουστο του 2024), η εταιρεία ΤΝ επικαλέστηκε ότι έκανε «εύλογη χρήση», με το νομικίστικο σκεπτικό ότι δεν προκαλούσε καμία ζημιά στην αγορά, διότι ένα (έντυπο) βιβλίο αγόραζε, και ένα (ψηφιακό) βιβλίο απέμενε στο τέλος. Το μόνο που έκανε η Anthropic (κατά τη δικανική λογική της) ήταν να μετασχηματίσει τη μορφή βιβλίων που ήδη της ανήκαν νόμιμα, χωρίς να καρπώνεται επιπλέον αντιγραφές τους.
Αγνοώντας την ασύλληπτη οικονομική και εξουσιαστική ισχύ που αποκτά μια ρουφήχτρα που καταπίνει τη σκέψη ολόκληρης της ανθρωπότητας, το ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνιας δικαίωσε (!) το αφήγημα της Anthropic (καταδικάζοντας την - μόνο - για τα πειρατικά αρχεία που είχε αποσπάσει), ανοίγοντας διάπλατα τη νομική οδό ώστε οι big tech να θερίσουν τη δημοσιευμένη νόηση της οικουμένης. Στέλνοντας τα πονήματα κάθε ανθρώπινου εγκεφάλου σε ένα πληροφορικό (και πληροφοριακό) στρατόπεδο συγκέντρωσης, αφαιρώντας τα επιμορφωτικά «τιμαλφή» τους για τις ανάγκες του ψηφιακού «άξονα», και οδηγώντας τα – τέλος – στις γκιλοτίνες της λησμονιάς.
Γιατί ψάχνουν βιβλία πριν το 2022
Εκδότες, συγγραφείς και επιχειρήσεις βιβλιοπωλείων καταγγέλλουν ότι μέσα από αυτήν την ιλιγγιώδη εκκαθάριση, χάνονται πολλά σπάνια βιβλία, περιορισμένων ή και μοναδικών τελευταίων αντιτύπων που καταλήγουν στις «φαγάνες» των data centers. Αντί για το ολοκαύτωμα των βιβλίων που οργάνωναν συστηματικά οι Ναζί, οι σύγχρονοι δικτατορίσκοι αγοράζουν τα βιβλία και τα καταστρέφουν στην καπιταλιστική «πυρά». Αλλά γιατί οι δήμιοι των βιβλίων επιλέγουν εκδόσεις πριν από το 2022; Εδώ κρύβεται ακόμα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο. Οι big tech χρειάζονται για τα γλωσσικά μοντέλα της, βιβλία που να είναι εντελώς απαλλαγμένα από την «προσβολή» της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα βιβλία πριν το 2022 είναι εξασφαλισμένο ότι δεν γράφτηκαν – μερικώς ή συνολικώς – από κάποια ψηφιακή πλατφόρμα.
Αν η ΤΝ «ταϊζόταν» με το (όλο και πιο συχνά) νοθευμένο περιεχόμενο των τελευταίων τεσσάρων ετών, στην ουσία θα ανακύκλωνε την «τοξική» γνώση του ίδιου του εαυτού της. Θα «δηλητηριαζόταν» από το δευτερογενές υλικό που η ίδια επινόησε, ως σύστημα νηπιακής ηλικίας που απλά παπαγαλίζει επαναχρησιμοποιημένες πληροφορίες και άρα δεν ωριμάζει. Ενώ ο απέραντος ωκεανός της έντυπης γραφής, διαθέτει όλο το βάθος της ανθρώπινης σκέψης και επινόησης, όλες τις μορφές συλλογιστικής, όλα τα ερωτήματα και τα απαντήματα που έχουν κατατεθεί, όλη την πολυπλοκότητα των συναισθημάτων, όλες τις υπαρξιακές αναζητήσεις, τις παραπεμπόμενες βιβλιογραφίες, τις διασταυρώσεις πηγών, τις άπειρες προεκτάσεις της φαντασίας, τα λάθη, τα πάθη, τα όνειρα, τα αδιέξοδα, τα πάντα.
Μέσα στα βιβλία κλείνεται ολόκληρος ο ψυχισμός του θαυμαστού όντος που ονομάζεται άνθρωπος. Σύνθετα και ποιοτικά κείμενα μεγάλης έκτασης που δύνανται να προσφέρουν ατελείωτες δυνατότητες επικοινωνίας και πληροφοριών, κατασκευάζοντας έναν ψηφιακό νου με αξιώσεις «θεού». Αντί για πολιτισμικός θησαυρός, οι τυπωμένες λέξεις αντιμετωπίζονται σαν ψυχρές μονάδες ισχύος και σαν δεξαμενή «παντογνωσίας», κάτι σαν τα «Ακασικά αρχεία» του αποκρυφισμού, αυτήν τη μεταφυσική (δήθεν) «βιβλιοθήκη» όπου έχουν πρόσβαση μόνο οι «πεφωτισμένοι», η οποία καταγράφει κάθε πράξη, σκέψη, λόγο και συναίσθημα, κάθε ψυχής του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος.
Σώστε τα βιβλία
Κανείς δεν γνωρίζει πόσα εκατομμύρια βιβλία έχουν καταστραφεί ως τώρα. Από εσωτερικά έγγραφα της Anthropic, αποκαλύφθηκε ότι στόχος της ήταν να «σαρώσει καταστρέφοντας όλα τα βιβλία του κόσμου». Και δεν έχουμε κανένα λόγο να πιστεύουμε ότι αυτός ο στόχος έπαψε να ισχύει. Φανταστείτε όμως τι σημαίνει αυτή η λεηλασία του ανθρώπινου πνεύματος για όλους τους συγγραφείς της ιστορίας, αν αυτό το σχέδιο αποδεσμευτεί από όλα τα νομικά εμπόδια. Ο πλαγιαρισμός θα γίνει παιχνιδάκι για κάθε χρήση, και η συγγραφική εφευρετικότητα θα στραγγαλίζεται κάτω από βουνά τεχνητής απάτης, στην απέλπιδα προσπάθεια να αποδείξει ότι υπάρχει. Το ίδιο το ανθρώπινο πνεύμα δεν θα μπορεί να αποδείξει δημοσίως ότι υπάρχει και ότι υπήρξε με τον τρόπο που υπήρξε, αν η διαχείριση της πληροφορίας ανατεθεί αποκλειστικά στα ψηφιακά μοντέλα που κατασπαράζουν τη διατυπωμένη σκέψη μας.
Αναλογιζόμενοι όλα τα παραπάνω, μάλλον θα πρέπει όλοι να επανεκτιμήσουμε το πόσο σημαντικό είναι να φυλάμε τυπωμένα βιβλία στις βιβλιοθήκες μας και να μην τα πετάμε για κανέναν λόγο. Ακόμα και αν δεν λείψουν σε εμάς, δεν αποκλείεται να λείψουν στις επόμενες γενιές. Στο δυστοπικό μυθιστόρημα «Φαρενάιτ 451», παρουσιάζεται ένας μελλοντικός κόσμος όπου τα βιβλία έχουν απαγορευτεί ως άκρως επικίνδυνα για την κοινωνική τάξη και την κυρίαρχη ιδεολογία. Ολόκληρη η ανθρωπότητα βρίσκεται σε κατάσταση αφασίας, διότι μετά την εξάλειψη της ανάγνωσης, χάθηκε η ικανότητα κριτικής σκέψης, η ιστορική μνήμη και η ίδια η δυνατότητα της επικοινωνίας. Μια «αναρχική» ομάδα όπου ο κάθε άνθρωπος φρόντισε να αποστηθίσει από ένα μνημειώδες έργο πριν αυτό απαγορευτεί, γίνεται η τελευταία ζωντανή «βιβλιοθήκη» της ανθρωπότητας, ελπίζοντας ότι θα ξημερώσει η μέρα που οι λέξεις θα απελευθερωθούν από τα καθεστωτικά δεσμά τους.
Τι λέτε; Φαντάζει πλέον μακρινό αυτό το σενάριο;
Η Ορθοδοξία ως θεραπεία_Γέροντας Δαμασκηνός Αγιορείτης
Μια θαυμάσια εκλαϊκευμένη κατήχηση
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΤΕ ΕΛΕΥΘΕΡΑ
ΟΤΙ ΣΑΣ ΑΡΕΣΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΡΕΛΟ-ΓΙΑΝΝΗ
αλλά μην νοιώθετε «λύπη»
που αντιγράφουμε τα δικά σας ,
χωρίς να σας ρωτήσουμε...
Για την παράγκα μας
είναι γ ε λ ο ι ό τ η τ α η λεγόμενη
«δεοντολογία περί πνευματικών δικαιωμάτων!»