Μάρκος Αυρήλιος, "Τα εις εαυτόν"

 

Σκέψου τον εαυτό σου

σαν να έχει ήδη πεθάνει.

Έζησες τη ζωή σου.

Τώρα πάρε ό,τι απέμεινε

και ζήσε το σωστά.

Το καθεστώς του STATUS QUO στο Σινά ο Σουλτάνος Οσμάν κι ο Πρόεδρος Τράμπ

 

Γράφει ο  Μάρκος Μπόλαρης

 

Στο προηγούμενο σημείωμα είχα αναφερθεί

στην προχθεσινή συνάντηση του

Συμβούλου του Αμερικανού Προέδρου Τράμπ

κ. Boulus ,

αρμόδιου για θέματα Μέσης Ανατολής και Αφρικής

με τον Αρχιεπίσκοπο Σινά, Φαράν και Ραιθώ κ. Συμεών ,

η οποία έλαβε χώρα

στο εν Καίρω της Αιγύπτου αρχαίο Μετόχι

της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνας

της εν τω Θεοβαδίστω όρει Σινά.

 

Στην κρίσιμη αυτή συνάντηση

η οποία με παρεμβάσεις του εν Ελλάδι καθεστώτος αποσιωπήθηκε απολύτως ,

παρά την σπουδαιότητά της,

ο Αμερικανός αξιωματούχος κ. Boulus

μεταφέροντας την βούληση του Προέδρου των ΗΠΑ

αναφέρθηκε στην διατήρηση

του από αιώνων υπάρχοντος status quo

ως προς την παλαίφατη Ιουστινιάνεια

Μονή Σινά !

Τούτο από μόνο του

συνιστά μιά εξαιρετική τοποθέτηση

ως προς τα διαδραματιζόμενα

τον τελευταίο καιρό στην Αίγυπτο

μετά από τις παράνομες πρωτοβουλίες

της Αιγυπτιακές κυβέρνησης ,

απολύτως παράνομες

σε σχέση με το Διεθνές Δίκαιο ,

σε σχέση με τις κατηγορηματικές

και σαφείς υποχρεώσεις που έχει αναλάβει

η Αίγυπτος απέναντι στην OUNESCO

για την καθολική προστασία

του αρχαιότερου εν λειτουργία

χριστιανικού μοναστηριού στην υφήλιο,

σε σχέση με το status quo

που υπάρχει από τον 6ο αιώνα μ.Χ. μέχρι σήμερα,

ένα status quo το οποίο σεβάστηκαν

η Ρωμαϊκή Ανατολική Αυτοκρατορία,

τα Αραβικά Εμιράτα,

οι Μαμελούκοι Σουλτάνοι,

οι Σταυροφόροι ,

οι Οθωμανοί Σουλτάνοι,

οι Βρεττανοί και οι Γάλλοι,

το Ισραήλ και

η Αίγυπτος, έως πρόσφατα ! 

 

Η σαφής αναφορά του Αμερικανού Προέδρου,

διά στόματος του ειδικού απεσταλμένου του,

στο status quo

που προστατεύει την Μονή

συνιστά καθοριστική εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία

για το Διεθνές Δίκαιο και το όλον πλέγμα

της εν συνόλω προστασίας της Μονής Σινά !

 

Προσθέτω ότι η Μονή Σινά δεν προστατεύεται μόνον

από το Status quo 15 αιώνων αδιάκοπης ζωής, λειτουργίας, πολιτισμού, εκκλησιολογίας, ιστορίας

δεν προστατεύεται μόνον από τις Διεθνείς Συνθήκες που υπέγραψε η Αίγυπτος δεσμευόμενη για την προστασία του μοναδικού αυτού ζώντος μνημείου του πολιτισμού της Ανθρωπότητος,

αλλά προστατεύεται και από τον Αχτιναμέ ,

τον πρώτο που εξέδωσε ο Προφήυης του Ισλάμ

Μωάμεθ , τον οποίο φανερώς περιφρονεί με τις ενέργείες του το Αιγυπτιακό καθεστώς !

Για να γίνει αντιληπτή

η κρισιμότητα και σοβαρότητα του

Status quo στις διεθνείς σχέσεις

και το Διεθνές Δίκαιο θα μου επιτραπεί

να αναφερθώ στο αντίστοιχο καθεστώς

status quo , όπως αυτό ισχύει ,

από αιώνες στους Αγίους Τόπους !

Το κατοχυρωμένο με φιρμάνια Σουλτανικά

και διεθνείς συνθήκες

Status Quo στους Αγίους Τόπους

αναφέρεται κυρίως σε ιστορικές ρυθμίσεις

που αναφέρονται στην κατοχή, στη διαχείριση

και στη άσκηση θείας λατρεία σε κοινόχρηστους ή αμφισβητούμενους ιερούς χώρους

στην Ιερουσαλήμ και τη Βηθλεέμ.

Υπάρχουν δύο κύρια πλαίσια Status quo

στους Αγίους Τόπους :

το πρώτο είναι το αναφερόμενα

στα χριστιανικά μνημεία

που αφορά βεβαίως τις χριστιανικές ομολογίες

και αυτό που ισχύει για το Όρος του Ναού / Χαράμ αλ-Σαρίφ (Αλ-Άκσα), όπου το τέμενος.

Ειπναι σημαντικό ότι ως προς το αρχαίο Status Quo

των χριστιανικών εκκλησιών

αυτό αποτυπώνεται εγγράφως για πρώτα φορά

στο φιρμάνι του Οθωμανού Σουλτάνου Οσμάν Γ΄

στα 1757,

και μνημονεύει ότι διατηρεί

την τότε υπάρχουσα διαίρεση δικαιωμάτων

επί την Χριστιανικών μνημείων στους Αγίους Τόπους .

Αυτό το αρχικό φιρμάνι του Σουλτάνου Οσμάν Ε επιβεβαιώθηκε επανειλημένα

Α. με το φιρμάνια του 1852–1853

από τον Σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ Α΄

Β. και αναγνωρίστηκε διεθνώς

με την Συνθήκη Παρισίων 1856,

Γ. όπως επίσης και με το άρθρο 62 της Συνθήκης του Βερολίνου 1878.

Η θεμελιώδης αρχή του Status quo των Αγίων Τόπων όπως έχει καταγραφεί και διατυπωθεί ρητά στα Σουλτανικά φιρμάνια και στις Διεθνείς Συνθήκες

είναι ότι δεν επιτρέπεται καμμιά απολύτως αλλαγή της υφιστάμενης από αιώνων κατάστασης , χωρίς συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων κοινοτήτων.

Το Status quo στους Αγίους Τόπους Ισχύει αδιαμφισβήτητα για εννέα μνημεία , όπως αποτυπώνονται στην

κατάταξη του L.G.A. Cust το 1929

και από την επιτροπή του ΟΗΕ το 1949,

και συγκεκριμένα τα εξής :

• Πανίερος Ναός της Αναστάσεως

-Church of the Holy Sepulcher -

και εξαρτήματά του στην Ιερουσαλήμ

• Deir es-Sultan (στην οροφή του Ναού της Αναστάσεως)

• Τάφος της Παναγίας στη Γεθσημανή

• Ναός της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ

• Παρεκκλήσι της Αναλήψεως στο Όρος των Ελαιών

• Δυτικό Τείχος (σε επίπεδο εβραϊκό-μουσουλμανικό) και Τάφος της Ραχήλ

Οι κύριες χριστιανικές κοινότητες που έχουν δικαιώματα είναι οι Ελληνορθόδοξοι

(μεγαλύτερο μερίδιο,

συμπεριλαμβανομένου του κεντρικού καθολικού και τμήματος του Γολγοθά),

οι Αρμένιοι και οι Λατίνοι (Φραγκισκανοί/Καθολικοί). Μικρότερα δικαιώματα έχουν

Κόπτες, Σύροι Ορθόδοξοι και Αιθίοπες.

Οι λεπτομέρειες του καθεστώτος status quo καλύπτουν τόσο τους χώρους και τις ώρες λατρείας, όσον και την συντήρηση αυτών των μνημείων,

θυμηθείτε την πρόσφατη εκ θεμελίων

ανακαίνιση του Παναγίου Τάφου,

εντός του Ναούτης Αναστάσεως,

που έγινε με μελέτες και επίβλεψη

του Μετσοβείου Πολυτεχνείου Αθηνών,

οι εργασίες στον οποίο έγιναν με κοινή συναίνεση

όλων των χριστιανικών ομολογιών,

χωρίς ουδεμία απολύτως παρέμβαση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Ισραήλ !

Εν κατακλείδι ,

το κρίσιμο και καίριο που υπογραμμίζω

είναι το γεγονός ότι

ούτε ο Σουλτάνος Οσμάν ο Ε’

ούτε ο Σουλτάνος Αμπντούλ Μετζιτ ο Α’

με τα φιρμάνια τους

ούτε ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ

δια των δηλώσεων του ειδικού απεσταλμένου

δημιουργούν το status quo !

Το Status quo

που αναγνωρίζει και παραδέχεται

το Διεθνές Δίκαιο

είναι αυτό που δημιούργησαν οι αιώνες,

η ιστορία, η λειτουργία, ο πολιτισμός,

ο μοναχισμός, ο ασκητισμός,

και βεβαίως

ο σεβασμός των Κυρίαρχων όλων των αιώνων,

Κυρίαρχων διαφορετικών θρησκευμάτων,

Κυρίαρχων άλλων γλωσσών και πολιτισμών,

σεβασμός και ανεκτικότητα

που δημιούργησαν

στην Μονή Σινά ,

όχι ως κτιριακό συγκρότημα ,

αλλά ως ζών μνημείο ,

πλέγμα μεγάλο ιδιοκτησιών και δραστηριοτήτων εκκλησίας και πολιτισμού ,

δραστηριοτήτων οικονομικών , ανθρωποκεντρικών και κοινωνικών,

ένα Status quo που διατηρείται ως σήμερα

αναδεικνύοντας την Μονή σε ένα μοναδικό

Νομικό Πρόσωπο Διεθνούς Δικαίου!

Κι εάν υπάρχει κάτι μείζον, προέχον και σημαντικό

για τον Αρχιεπίσκοπο Σινά κ. Συμεών και

σύμπασα την Σιναιτική Αδελφότητα

είναι ακριβώς αυτό :

Να αναδείξουν στα διεθνή fora , ήγουν

στο ΟΗΕ και την ΟΥΝΕΣΚΟ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Συμβούλιο της Ευρώπης ,

στο Παναφρικανικό Συμβούλιο

αυτήν ακριβώς την διάσταση

που τους κληροδότησαν

οι προηγούμενες αιώνες,

χίλια πεντακόσια χρόνια

ιστορίας , πολιτισμού,

μοναχισμού,

το Status quo σεβασμού

το Status quo

ενός Νομικού Προσώπου Διεθνούς Δικαίου !

Σ’ αυτό το status quo

αναφέρθηκε προχθές ο Πρόεδρος Τράμπ !

Αυτό επιχείρησαν να αποσιωπήσουν

τα εν Καίρω και Αθήναις καθεστώτα.

Εις μάτην !

Η ιστορική αλήθεια και η ισχύς του Διεθνούς Δικαίου

τα ξεπερνά !

Τὸ τίμιο λινὸ ὕφασμα, τὸ κεντημένο στὸ χέρι, τὸ κοφτό.

 

« Μέσα στὰ ξωκλήσια μας δὲν ὑπάρχουν βελοῦδα καὶ μεταξωτὰ τῆς βιομηχανίας. Ὑπάρχει τὸ τίμιο λινὸ ὕφασμα, τὸ κεντημένο στὸ χέρι, τὸ κοφτό.

Αὐτὲς οἱ ἀσπράδες, οἱ γεμᾶτες σταυροὺς καὶ σχηματοποιημένα πουλιά, ταιριάζουν μὲ τὴν πενιχρότητα τοῦ τοπίου καὶ μὲ τὴν καθαρότητα τῆς πίστης τῶν ἁπλῶν ἀνθρώπων.

Εἶναι ἡ ἀρχοντιὰ τῆς φτώχειας».

κύρ Φώτη Κόντογλου

 

 «Ταξείδια σὲ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος», ἐκδ. Παπαδημητρίου, Ἀθήνα 2023.

Οδοιπορικό στη Ρωμιοσύνη της Πόλης με τον Συμεών Σολταρίδη

Η εκπομπή «Εγνατία Οδός» του Τρίτου Προγράμματος της ΕΡΤ ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη, και παρουσίασε ένα ξεχωριστό δίπτυχο αφιέρωμα μέσα από μία επιτόπια συνέντευξη με τον δημοσιογράφο και ιεροψάλτη Συμεών Σολταρίδη.

Παραθέτουμε στη συνέχεια και το βίντεο της συνέντευξης, που παραχώρησε ο Συμεών Σολταρίδης στον Γεώργιο Ντόβολο.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στα γραφεία ενός από τους πλέον ιστορικούς ναούς της Κωνσταντινούπολης, του Ιερού Ναού Εισοδίων της Θεοτόκου του Πέραν (καθεδρικού ναού της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως), στην καρδιά της Πόλης. Εκεί, ο Γεώργιος Ντόβολος και η εκπομπή «Εγνατία Οδός» συνάντησαν τον Συμεών Σολταρίδη, ο οποίος μοιράζεται πολύτιμες προσωπικές μαρτυρίες και εμπειρίες από τη ζωή της σύγχρονης Ρωμιοσύνης.

Γέννημα και θρέμμα της Κωνσταντινούπολης, ο Συμεών Σολταρίδης έζησε για πολλά χρόνια στην Κομοτηνή, όπου δραστηριοποιήθηκε ως δημοσιογράφος, υπηρετώντας με συνέπεια την ενημέρωση. Τα τελευταία χρόνια επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, επιλέγοντας να αφιερωθεί στη διακονία της Ελληνικής ομογένειας. Σήμερα είναι υπεύθυνος του Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μπαλίνου (Μπαλάτ), ενώ διακονεί ως ιεροψάλτης στον Ιερό Ναό Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Φερίκιοϊ Κωνσταντινουπόλεως.

Απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ο φιλοξενούμενος της εκπομπής αναφέρεται με συγκίνηση στα χρόνια της μαθητείας του και στους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την πορεία του στη βυζαντινή μουσική. Θυμάται τον πρώτο του δάσκαλο, τον αείμνηστο π. Νικόλαο Ιωσηφίδη, καθώς και τον Άρχοντα Πρωτοψάλτη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, Βασίλειο Νικολαΐδη, κοντά στον οποίο συνέχισε τη μουσική του κατάρτιση. Παράλληλα, μοιράζεται αναμνήσεις από σημαντικές μορφές της Πατριαρχικής ψαλτικής παράδοσης, όπως ο Δημοσθένης Παϊκόπουλος.

Μέσα από μία ουσιαστική συζήτηση, ο Συμεών Σολταρίδης μιλά για το χθες, το σήμερα και κυρίως το αύριο της Ρωμιοσύνης της Κωνσταντινούπολης. Αναφέρεται στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ομογένεια, αλλά και στις προσπάθειες που καταβάλλονται καθημερινά για τη διατήρηση της ιστορικής, πνευματικής και πολιτιστικής παρουσίας του Ελληνισμού στην Πόλη.

Ένα ξεχωριστό ραδιοφωνικό οδοιπορικό με εικόνες, μνήμες και μαρτυρίες από την καρδιά της Βασιλεύουσας, εκεί όπου ο Ελληνισμός εξακολουθεί να κρατά ζωντανή την ιστορική του παρουσία.

Γέροντας Νεκτάριος Μαρμαρινός († 21 Ιουλίου 2019)

 

Αξιωθήκαμε να γνωρίσουμε τον χαριτωμένο  Γέροντα ,παιδιά κάποτε στον Όσιο Πατάπιο και αργότερα στο συνοικισμό που κατηχούσε τον λαό του Θεού.. Ο ίδιος  σήμερα λειτουργεί πια στο Ουράνιο Θυσιαστήριο. Η λαμπάδα όμως που άναψε εξακολουθεί να ακτινοβολεί ως παράδειγμα ζωής και να φωτίζει.

Να έχουμε την ευχή του.

ΔΙΑ... ΚΡΗΤΙΚΑ παρέα με το Βαγγέλη Βαρδάκη

Η εκπομπή Δια...κρητικά υποδέχεται ένα γνήσιο εκφραστή της μουσικής της Ανατολικής Κρήτης, τον Βαγγέλη Βαρδάκη. Τον Ιεραπετρίτη βιολάτορα με τον αδιάπτωτο μουσικό χαρακτήρα που συγκινεί με το ύφος και την τεχνική του λεπτότητα στο βιολί αλλά και τη χρωματική του εκφραστικότητα στις μαντινάδες.

 

Με την Βούλα Νεονάκη συναντήθηκαν στο χωριό Ανατολή, το χωριό της γιαγιάς του της Δέσποινας που τον όπλισε από παιδάκι με την αγάπη για τις παραδόσεις του τόπου του. Ο ίδιος θυμάται στιγμές που έζησε στο χωριό πλάι στους μεγάλους καλλιτέχνες του τόπου του και μιλάει για το πάθος του να αναζητά τις γνώσεις της μουσική τους. Κάπως έτσι άνθισε και η δική του μουσική επιδεξιότητα. Κατόρθωσε με τα χρόνια να διασώσει σκοπούς, μελωδίες μα και να καλλιεργήσει μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική φυσιογνωμία που χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης όχι μόνο στην Ιεράπετρα αλλά σ ολόκληρη την Κρήτη. Στη μουσική του παρέα για τα Δια...κρητικά ήταν ένας σπουδαίος μουσικός και συνεργάτης του Βαγγέλη Βαρδάκη, ο Κωστής Αβυσσινός ενώ με την κιθάρα του, τους συνόδεψε ο Νίκος Μαστοράκης.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ: "ΑΓΑΠΩ ΠΟΛΥ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ"

Ο Γιάννης Τσαρούχης με αρχιερατική στολή, το 1989, μια ημέρα πριν από το θάνατό του.
φωτογραφία: Γιώργος Τουρκοβασίλης

 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Αγαπώ πολύ την Εκκλησία και τη Βυζαντινή μουσική 

Γιάννης Τσαρούχης 

Στις 20 Ιουλίου, πριν 37 χρόνια, απέδρασε προς την αιωνιότητα ο Γιάννης Τσαρούχης (1910 – 1989).

Ο Τσαρούχης που όπως είπε ο Μάνος Χατζιδάκις «ποτέ του δεν υπήρξε Κρατικός. Ήταν και είναι Εθνικός και Χριστιανός μαζί»! 

Σκέφτηκα, λοιπόν, να αφιερώσω στη μνήμη του ένα κείμενο για τη σχέση του με τη Βυζαντινή Μουσική. 

Ο ίδιος μας πληροφορεί σχετικά: «Είμαι βαθύτατα επηρεασμένος από την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη μουσική της, τη θεολογία της, αλλά αυτό δεν το δείχνω κάνοντας πράγματα βυζαντινίζοντα, τα οποία άλλωστε έμαθα από τον Κόντογλου που ήταν μαθητής μου και ήμουν βοηθός του. Είναι μια ζωντανή θρησκεία και μια ζωντανή φιλοσοφία που συνεχίζονται ακόμη και σε αυτούς που λένε ότι δεν πιστεύουν. Είναι σπουδαίος ο πολιτισμός ο βυζαντινός που ζει ζωντανά σήμερα και εξελίσσεται μαζί με τη ζωή. Η μουσική, ιδίως, με γοητεύει πάρα πολύ και προσπάθησα στην αρχή να μάθω, είδα όμως ότι ήταν πολύ δύσκολο να αφοσιωθώ στη μουσική και να μάθω και ζωγραφική μαζί». 

Η σχέση του Τσαρούχη με την Εκκλησία χρονολογείται, λοιπόν, από πολύ παλιά, όταν μαθήτευε στον Φώτη Κόντογλου. Ο ίδιος ομολογεί: «Ο Κόντογλου μ’ έκανε να γνωρίσω την Εκκλησία, η οποία ήταν για μένα ένα πράγμα άγνωστο. Η Εκκλησία που γνώρισα όταν ήμουνα μικρό παιδί δεν ήταν η ίδια με την Εκκλησία που σχημάτισαν σιγά σιγά οι πρόσφυγες που φέραν τη βυζαντινή μουσική ξανά».

1932. Ο Τσαρούχης και ο Φώτης Κόντογλου με ράσα δόκιμων μοναχών
στη Μονή Βαρλαάμ, στα Μετέωρα (φωτ. Ι. Π. Παπαχατζηδάκης).

Ο Τσαρούχης έχει γράψει, επίσης, σε κείμενό του για την Εύα Πάλμερ – Σικελιανού, ότι εκείνη ήταν που στην ουσία του «άνοιξε τα μάτια» για να δει τον θησαυρό της βυζαντινής μουσικής και μάλιστα ως φυσική συνέχεια της αρχαίας ελληνικής. 

Ο Χατζιδάκις μας έκανε γνωστό πως ο Τσαρούχης έψαλλε στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα μαζί με τον Νίκο Γεωργιάδη, τον Χρήστο Βαχλιώτη, τον Ιωάννη και τον Κοσμά Ξενάκη.

Αφηγείται ο Χατζιδάκις: "Δεν θα ξεχάσω ποτέ, σαν ήμουν 18 χρονών, μες στα δύσκολα για όλους χρόνια της γερμανικής κατοχής, τον Τσαρούχη, τριγυρισμένο από διαλεχτούς νέους μαθητές του, να παρακολουθεί τη λειτουργία του Επιταφίου, σ’ ένα μικρό εκκλησάκι της Πλάκας, κρατώντας μιαν αναμμένη λαμπάδα, με μιαν άνετη ευλάβεια, χωρίς τον ιουδαϊσμό των «τακτικών χριστιανικών θαμώνων», με μιαν ευλάβεια που λες και υπήρχε μέσα του χιλιάδες χρόνια, να ψάλλει «γνησίως βυζαντινά», και συγχρόνως να ευφραίνεται τις μύριες προεκτάσεις ετούτης της στιγμής που ζούσε". Και αλλού πάλι ο Χατζιδάκις έγραψε: «Ο Τσαρούχης είναι χριστιανός, όχι γιατί πηγαίνει στην εκκλησιά, αλλά γιατί ξέρει να στέκεται μέσα σ’ αυτήν, με την άνεση ενός παπά και με την αγιότητα ενός μικρού παιδιού».

Σημαντική είναι, επίσης, η μαρτυρία του Μένη Κουμανταρέα: «..Θυμάμαι, στο Μετόχι του Αγίου Τάφου, το πρόσωπο του Τσαρούχη έντονα ροδαλό από φυσικού του, μα που τότε κοκκίνιζε σα να είχε πιει οκάδες ρετσίνα, με μάτια βαθιά μπλε στα οποία διαγράφονταν μια ανάλαφρη ειρωνεία, η ίδια ειρωνεία που διαπίστωνα όταν τον άκουγα να αφηγείται μια ιστορία, πράγμα που έκανε τους άλλους να γελούν, ενώ εκείνος έμενε ατάραχος. Έψελνε ένρινα, ανατολίτικα, όπως οι πρόσφυγες από τη Μικρασία, γιατί, όπως έλεγε, ήσαν οι μόνοι που είχαν διατηρήσει ακέραιη τη βυζαντινή παράδοση. ¨Ήταν εκστασιασμένος κι έμοιαζε πολύ με τους στρατευμένους νέους που στόλιζαν τους πίνακές του, σαν ένα παλικαράκι που είχαν φυτρώσει στους ώμους φτερούγες». 

Ο Μάρκος Δραγούμης μας πληροφορεί ότι ο Τσαρούχης πήγαινε και άκουγε τον πρωτοψάλτη Θεόδωρο Χατζηθεοδώρου στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα. 

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του εκκλησιαζόταν στην Αγία Ειρήνη της οδού Αιόλου, όπου αναπαυόταν το πνεύμα του με την ερμηνεία της βυζαντινής μουσικής από τον Λυκούργο Αγγελόπουλο και τη χορωδία του. 

Ακόμη, είναι γνωστή βαθιά έλξη που ασκούσε στον Τσαρούχη το Άγιον Όρος, όπου – αν και άρρωστος σοβαρά – έφτανε ως απλός προσκυνητής τις παραμονές της Μεγαλοβδομάδας για να παρακολουθήσει τις ολονύχτιες ακολουθίες. Το μοναστικό τυπικό τον ενθουσίαζε. Οι αργόσυρτες βυζαντινές μελωδίες τον γοήτευαν.

Ανάσταση στο Πρωτάτο (1982). 

Ο Γ. Τσαρούχης στο στασίδι κρατώντας τη λαμπάδα του.

Ο ίδιος ο Τσαρούχης σε ένα αυτοβιογραφικό κείμενό του λέει για την εποχή της μαθητείας του στον Κόντογλου: "Εκείνη την εποχή βρήκα κι ένα γέρο Αϊβαλιώτη για να μάθω να διαβάζω παρασημαντική. Ήταν πολύ καλός ψάλτης και συγχρόνως πουλούσε στην παράγκα του στον Βύρωνα κάρβουνα και ξύλα. Είχε δυο γιούς, ο ένας ήταν αστυφύλακας κι ο άλλος κλέφτης φυλακισμένος στη Θεσσαλονίκη. Η γυναίκα του, από σεμνοτυφία ίσως, τη βυζαντινή μουσική την έλεγε βαζαντινή. 

Έφτασα ως το πλάγιο πρώτου και δυστυχώς σταμάτησα. Είχα πολλή δουλειά στον Κόντογλου και στο Πολυτεχνείο. Στο τέλος κάθε μαθήματος συνήθιζε, αν είχα ψάλει καλά, να μου λέει: "Μπράβο, μωρό μου, ν’ αξιωθείς να πεις και Χερουβικό». Έλεγε ακόμα: "Όταν το μάθεις όπως είναι γραμμένο, να τ’ αλλάξεις μετά όπως σου αρέσει. Μην κάνεις σαν τους δασκάλους του Ωδείου". Και προσέθετε ένα ρητό άγνωστο από πού προερχόμενο: "Τις εστίν ο ποιών το Θέλημά μου, ο εκπλήττων μου τας ακοάς". Να βάζεις ατζέμια, να το γλυκαίνεις, έτσι κάνει ο καλός ψάλτης".

Από τα γραφτά του αντιλαμβανόμαστε ότι ο Τσαρούχης είχε σοβαρή άποψη για την βυζαντινή μουσική: «Δεν είμαι μουσικολόγος, αλλά αυτές οι υπερβολές ορισμένων Εγγλέζων, που νομίζουν ότι η μουσική η παλιά, από τα χειρόγραφα, ήταν τελείως διαφορετική από τη σημερινή μουσική τη Βυζαντινή, είναι λανθασμένες. Δηλαδή, η γραφή ήταν μια εποχή στενογραφική. Γι' αυτό ένας ψάλτης αϊβαλιώτης μου ‘λεγε: «Παιδί μου μάθε να διαβάζεις. Αλλά μην τα λες όπως είναι γραμμένα μα να τ’ αλλάζεις». 

Η προβληματική του Τσαρούχη είναι ειδική και δείχνει την ευρύτητα των αναζητήσεών του και την ευρυμάθειά του. Στον 20ο αιώνα οι ξένοι μουσικολόγοι που ασχολήθηκαν με τα μεγίστης αξίας χειρόγραφα της βυζαντινής μουσικής, στην προσπάθειά τους να μεταγράψουν τα παλαιά μέλη που ήταν σε στενογραφική παρασημαντική, διατύπωσαν την άποψη ότι υπάρχει μέγα χάσμα μεταξύ των παλαιών μελωδιών και των νεωτέρων και άρα ουδεμία σχέση έχει η προ της Αλώσεως μουσική με την μεταβυζαντινή (όπως μάλιστα καταγράφεται από το 1814). Ο Τσαρούχης δε συμμερίζεται καθόλου αυτή την άποψη, γιατί γνωρίζει, όπως ο ίδιος λέει, τις ανάλογες ιστορικές εξελίξεις στην ελληνική ζωγραφική και την αγιογραφία. Αυτό σημαίνει ότι η βυζαντινή μουσική παράδοση καταγράφεται με εκπλήσσουσα – για παραδοσιακή μουσική – λεπτομέρεια, αλλά για να εκτελεστεί σωστά πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν το καθοριστικό στοιχείο της προφορικής παράδοσης. Οι ερμηνευτές, ψάλτες και ιερείς, αποδίδουν τα μέλη με όλα τα ποικίλματα και τα μικροδιαστήματα, τα αυτοσχεδιαστικά στοιχεία και τα μελίσματα, όπως τα παρέλαβαν και τα άκουσαν από τους προηγούμενους.

Ο Τσαρούχης φωτογραφημένος από τον Ανδρέα Εμπειρίκο

 στο Μαρούσι, Φεβρουάριος 1972

Ο Μάρκος Δραγούμης πιστοποιεί σε κείμενό του την Τσαρούχεια αυτή προβληματική. Αναφέρει τις συζητήσεις που έκανε με τον Τσαρούχη για το θέμα, ο οποίος «πίστευε πως οι δυτικοί δεν μπορούν συλλάβουν την ουσία της βυζαντινής μουσικής, ότι κακώς υποτιμούσαν (τώρα όχι πια) τη νεότερη αλλά ζωντανή παράδοσή της, κακώς θεωρούσαν ότι όλα τα είδη της είχαν τουρκοποιηθεί κι ότι οι μεταγραφές τους από τα αρχαία βυζαντινά χειρόγραφα ήταν υπεραπλουστευμένες». Έτσι ο Δραγούμης, «υποψιασμένος» από τον Τσαρούχη μίλησε, όπως γράφει, στον μεγάλο μουσικολόγο Έγκον Βέλλες για τη λάθος μεταγραφική λογική των δυτικών μουσικολόγων και εν μέρει, τουλάχιστον, τον έπεισε. Ο Τσαρούχης όμως ήταν θιασώτης του γνησίου μέλους και όχι του νόθου. Με την ανάπτυξη της Ωδειακής παιδείας στην Ελλάδα, άρχισε να διδάσκεται η βυζαντινή μουσική κατά τρόπο ξηρόφωνο, κατ’ ευρωπαϊκόν επηρεασμόν, χωρίς την προφορική παράδοση που ουσιαστικά αναδεικνύει το μέλος. Τότε οι «ωδειακοί» ψάλτες θεωρούσαν τους παλιούς ως αμανετζήδες και νοθευτές της μουσικής. 

Ο Τσαρούχης μας διασώζει μια σπουδαία μαρτυρία γύρω απ’ αυτήν την εξέλιξη: «Ένας γέρος Αϊβαλιώτης που μου δίδασκε ψαλτική, το 1931, συναντήθηκε με έναν καθηγητή του Ωδείου που προσπαθούσε να του αποδείξει ότι δεν ακολουθεί τη Βυζαντινή παράδοση. Όταν έφυγε ο καθηγητής, μου είπε ο γέρο – ψάλτης: Μην τους ακούς αυτούς τους δασκάλους παιδί μου, δεν είδες τι άσκημα που έψελνε;» 

Όπως ομολογεί ο ίδιος ο Τσαρούχης: "Θέλησα να μάθω βυζαντινή μουσική για να βοηθηθώ στη σκηνοθεσία του θεάτρου. Έχω φτάσει μέχρι τον πλάγιο πρώτο. Έχω ψάλλει και σε κάποιο δίσκο στο Παρίσι. Πάντως δε μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου σαν μουσικό".

Ο αείμνηστος Λυκούργος Αγγελόπουλος, τον οποίον άκουγε ο Τσαρούχης όταν εκκλησιαζόταν στην Αγία Ειρήνη Αιόλου, είχε πει πως ο Τσαρούχης "αισθανόταν την έκφραση που είχε η ψαλμωδία μας, τον άγγιζε βαθιά. Η κατάνυξή του πραγματικά ήταν κάτι πρωτόγνωρο". 

Παραθέτουμε στη συνέχεια ένα κείμενο του Λυκούργου Αγγελόπουλου που καταδεικνύει την σχέση του με τον Γ. Τσαρούχη και είναι δημοσιευμένο στον συλλογικό τόμο για τον Τσαρούχη "ΩΣΕΙ ΜΥΡΑ", που επιμελήθηκε ο Αλέξης Σαββάκης (Καστανιώτης, 1998). Και θυμίζουμε ότι το ιστορικό πλέον ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Βερνίκου για τον Γιάννη Τσαρούχη, με τίτλο «Γιάννης Τσαρούχης: Σπουδή για ένα πορτραίτο» (1981) αρχίζει με τον Τσαρούχη να ψάλλει το "Κύριε εκέκραξα" σε ήχο πλάγιο του πρώτου.

Ο Τσαρούχης σαν γνήσιος ρωμιός ενδιαφέρθηκε και για τη μουσική του Γένους. Ακούραστος θηρευτής της αλήθειας της Παράδοσής μας φρόντισε να μη μείνει άγευστος και αυτού του θησαυρού. Ας είναι αιωνία η μνήμη του! 

Ντυμένος την αρχιερατική στολή. Villeneuve-Les Sablons, 1972 (Αρχ. Α. Σαββάκη)

Ο Τσαρούχης στο Κουτλουμουσιανό Κελλί του Αγίου Νικολάου
Χαλκιά του Γέροντα Ιεροθέου στις Καρυές

πηγή