ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΑ ΣΕΠΤΑ

Το βίντεο απόσπασμα απο την τηλεοπτική σειρά που θεωρείται η πιο πιστή αναπαράσταση της ζωής του Ιησού, βασισμένη στα τέσσερα Ευαγγέλια, είναι ημίνι σειρά «[Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ» (Jesus of Nazareth) του 1977, σε σκηνοθεσία Φράνκο Τζεφιρέλι.

Ολόκληρο εδώ 

Ο Κάλαμος της Αποφάσεως ~

❝ Ἤδη βάπτεται κάλαμος ἀποφάσεως,

παρὰ κριτῶν ἀδίκων,

καὶ Ἰησοῦς δικάζεται,

καὶ κατακρίνεται σταυρῷ,

καὶ πάσχει ἡ Κτίσις, ἐν σταυρῷ καθορῶσα τὸν Κύριον.

Ἀλλ' ὁ φύσει σώματος δι' ἐμὲ πάσχων,

ἀγαθὲ Κύριε δόξα σοι.❞.

- Δοξαστικό (Και νῦν) αποστίχων Όρθρου Μ. Πέμπτης-

~ μετάφρ.

‟ Ήδη βυθίζεται στη μελάνη η γραφίδα

της απόφασης των άδικων κριτών,

και ο Ιησούς δικάζεται

και καταδικάζεται σε σταύρωση,

και πάσχει η Κτίση, βλέποντας τον Κύριο στον σταυρό.

Αλλά Συ που πάσχεις στη σωματική σου φύση

για χάρη μου, αγαθέ Κύριε δόξα σοι.”

 

 

«Κάλαμος» είναι εδώ το νομικό εργαλείο της καταδίκης — η γραφίδα που υπογράφει την επίσημη θανατική απόφαση.

Και το ρήμα «βάπτεται» — βουτιέται στο μελάνι — είναι συνειδητά διφορούμενο: ο κάλαμος βουτιέται για να γράψει θάνατο, αλλά η λέξη «βάπτω» φέρει αναπόφευκτα την απήχηση του βαπτίσματος.

Η απόφαση θανάτου και η πράξη ζωής γράφονται με το ίδιο ρήμα.

Και η φράση «πάσχει ἡ Κτίσις» — ολόκληρη η δημιουργία συμπάσχει — ανυψώνει τη σκηνή από δικαστική αίθουσα σε κοσμικό γεγονός.

Αλέξανδρος Ιτιμούδης: Ο ενδόμυχος φόβος της Τουρκίας για την Κωνσταντινούπολη-Το νήμα με Ιερουσαλήμ

 Στην συζήτησή μας ο γεωπολιτικός αναλυτής σχολιάζει την πολιτική στη Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή Ανατολικής Μεσογείου- Αφρικής- Μέσης Ανατολής- Μεσοποταμίας και τον ενδόμυχο φόβο που εκδηλώνει για την Κωνσταντινούπολη την "τύχη" της οποίας συνδέει με την Ιερουσαλήμ.

Ποιός σε πλήγωσε Χριστέ μου;

 

Άγιος Ιάκωβος  ο εν Ευβοία

Μιά γυναῖκα λέει μιά φορά: «Πῆγα νά ἀνάψω τά καντήλια σέ ἕνα ᾿ξωκκλήσι καί λιβάνισα». Ξέρετε, καμμιά φορά ἔχουν οἱ γυναῖκες καί τήν περιέργεια νά μπαίνουν στό ἅγιο Βῆμα, στό Ἱερό, καί κοιτάζει πού λέτε αὐτή ἡ γυναῖκα ἀπό τό ἅγιο Βῆμα καί βλέπει ἕνα παλληκάρι μέ ξανθά μαλλιά, ἕναν λεβέντη μέ τά μαλλιά του, μέ συγχωρεῖτε, ἔτσι ἐδῶ ἀνοιγμένα καί τά γενάκια του ἐδῶ χωρισμένα... καί τόν βλέπει πάνω στήν Ἁγία Τράπεζα.

«Πιδήμ᾿, λέει, τί κάνεις ᾿δῶ μέσα στήν Ἁγία Τράπεζα; Στό ἅγιο Βῆμα; Βγές, πιδήμ᾿, ἔξω».

Καί τῆς λέει ἐκεῖνο: «Δική μου εἶναι ἡ Ἁγία Τράπεζα καί ἐγώ τήν ὁρίζω».

Ξαφνικά, ὅπως τό κοίταζε ἡ γυναῖκα τό παιδί, τοῦ λέει:

«Πιδήμ᾿, δέν μοῦ λές; Ποιός σέ πλήγωσε καί τά χέρια σου εἶναι ἀπό καρφιά καί τρέχουν αἵματα; Βλέπω πληγές στά χέρια σου καί στά πόδια σου».

«Ἔδῶ στό πλευρό σου, παιδάκιμ᾿, λέει, στό σκότισ᾿ (συκώτι σου), παιδάκιμ᾿, στό πνευμόνι σου, ποιός σέ χτύπησε, πιδήμ᾿, μέ τό μαχαίρι κι πέρα;»

«Ποιός σέ πλήγωσε;» (Τοῦ ) ἔλεγε ἡ γυναἶκα, ( ἦταν ) μιά ἁπλή γυναικούλα. 

Ὅμως αὐτή εἶδε ζωντανό τόν ἴδιο τόν Θεό!...

«Ἐσύ μέ πλήγωσες», τῆς λέει, καί εἶμαι πληγωμένος...

Ἔκανε τόν σταυρό της ἡ γυναῖκα καί ἐφυγε, ἁπλή γυναῖκα ἀπό χωριουδάκι. Ἔπειτα ἀπό παρέλευση ἑνός χρόνου, ἦρθε στήν Μονή καί μοῦ λέει: 

«ἔτσι καί ἔτσι, πάτερ μου. Τί εἶναι αὐτό τό «ἐσύ μέ πλήγωσες;» μπορεῖς νά μοῦ τό ἐξηγήσεις αὐτό; Αὐτό εἶναι μεγάλο, δέν θά μπορῆς νά μοῦ τό ἐξηγήσεις, θά πάω σέ κανέναν μεγάλο».

«Ἀκουσε, παιδί μου, νά σοῦ τό ἐξηγήσω», τῆς λέω...

«Ἐσύ μέ πλήγωσες» εἶναι οἱ ἁμαρτίες οἱ δικές σου, οἱ ἁμαρτίες οἱ δικές μου, οἱ ἁμαρτίες τοῦ κόσμου, πού μέ τίς ἁμαρτίες μας Τόν πληγώσαμε καί Τόν ἀνεβάσαμε πάνω στόν Σταυρό καί ἔχυσε τό Πανάγιο Του αἷμα»...

 

πηγή:Από το βιβλίο: «Ο Γέρων Ιάκωβος» (διηγήσεις – νουθεσίες – μαρτυρίες), εκδ. «Ενωμένη Ρωμιοσύνη», σειρά: Ορθόδοξο Βίωμα 4, Θεσσαλονίκη 2016, σελ. 66-67.

«Η Μεγάλη Πέμπτη των Μαρτύρων,9 Μαϊου 1463 - Η συγκλονιστική θυσία των Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης»

 

 

Καθώς ξημέρωσε  η 9η Απριλίου και συμπίπτει φέτος με τη σεπτή ημέρα της Μεγάλης Πέμπτης, η Εκκλησία μάς καλεί να σταθούμε με δέος μπροστά σε μία διπλή ιερή μνήμη του Θείου Πάθους και του μαρτυρίου των Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης. Δύο γεγονότα που χωρίζονται από αιώνες, αλλά ενώνονται μυστηριακά στο ίδιο πνεύμα θυσίας, υπακοής και αγάπης «μέχρι τέλους».

Βρισκόμαστε ιστορικά στο έτος 1463, μόλις μία δεκαετία μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως.

Πρώην αξιωματικός του βυζαντινού στρατού, εγκατέλειψε την κοσμική σταδιοδρομία, εκάρη μοναχός και ανήλθε σε υψηλά εκκλησιαστικά αξιώματα, φθάνοντας στο οφίκιο του αρχιμανδρίτη και του πρωτοσύγκελου. Η προσωπικότητά του συνδύαζε ανδρεία, πνευματική ωριμότητα και ποιμαντική ευθύνη.

Δίπλα του βρισκόταν ο Νικόλαος, καταγόμενος από τη Μικρά Ασία και μεγαλωμένος στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος έγινε μοναχός και χειροτονήθηκε διάκονος.Υπήρξε πιστός υποτακτικός και συνεργάτης του Ραφαήλ, συμμεριζόμενος την ίδια ασκητική ζωή και την ίδια αγάπη προς τον Χριστό.

Μετά την πτώση της Λέσβου το 1463, οι δύο άνδρες συνελήφθησαν μια μέρα σαν αυτή που ξημερώνει 9 Απριλίου τη Μεγάλη Πέμπτη. Η χρονική αυτή σύμπτωση αποκτά βαθύ θεολογικό νόημα όπως ο Χριστός οδηγείται εκουσίως στο Πάθος μετά τον Μυστικό Δείπνο, έτσι και οι Άγιοι εισέρχονται στη δική τους σταυρική πορεία. Δεν πρόκειται απλώς για ιστορική σύλληψη, αλλά για μυστική συμμετοχή στο Θείο Δράμα.

Ακολούθησαν σκληρά βασανιστήρια. Ο Ραφαήλ υπέστη φρικτό μαρτύριο σύρθηκε, κακοποιήθηκε, κρεμάστηκε και τελικά θανατώθηκε με βίαιο τρόπο, φανερώνοντας όμως μέχρι τέλους ακλόνητη πίστη. Ο Νικόλαος, δεμένος σε δέντρο, υπέμεινε τα βασανιστήρια μέχρι που η καρδιά του δεν άντεξε. Μαζί τους μαρτύρησαν και άλλοι χριστιανοί, μεταξύ των οποίων ο προεστός Βασίλειος με την οικογένειά του, καθώς και η δωδεκάχρονη Ειρήνη.

Η Αγία Ειρήνη αποτελεί ξεχωριστή μορφή στο μαρτύριο αυτό. Παιδί στην ηλικία, αλλά ώριμη στην πίστη, υπέμεινε τη βία με αξιοθαύμαστη καρτερία. Στο πρόσωπό της αποκαλύπτεται η θεολογική αλήθεια ότι η χάρις του Θεού δεν εξαρτάται από τη δύναμη του σώματος, αλλά από την καθαρότητα της καρδιάς. Όπως οι άμωμοι αμνοί της Παλαιάς Διαθήκης, έτσι και εκείνη προσφέρεται ως θυσία καθαρή και ευάρεστη.

Μετά το μαρτύριο, τα γεγονότα καλύφθηκαν από τη σιωπή των αιώνων. Όμως η θεία πρόνοια επενέβη εκ νέου τον 20ό αιώνα. Από το 1959 και εξής, μέσα από οράματα και αποκαλύψεις σε ευσεβείς ανθρώπους, αποκαλύφθηκαν οι τόποι ταφής και τα λείψανα των Αγίων. Η ανασκαφή στη Θερμή Λέσβου έφερε στο φως τον τάφο του Αγίου Ραφαήλ και κατόπιν του Αγίου Νικολάου, επιβεβαιώνοντας την ιστορική αλήθεια των γεγονότων και φανερώνοντας τη ζωντανή παρουσία τους.

Στον ίδιο τόπο ανεγέρθηκε η Ιερά Μονή, η οποία αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του Ορθόδοξου κόσμου. Χιλιάδες πιστοί καταφεύγουν εκεί, όχι μόνο για να τιμήσουν τη μνήμη τους, αλλά για να λάβουν παρηγοριά, ίαση και ενίσχυση.Η θεολογική σημασία του μαρτυρίου τους είναι βαθιά. Οι Άγιοι αυτοί δεν είναι απλώς θύματα μιας ιστορικής περιόδου, αλλά μάρτυρες της αλήθειας του Χριστού. Το μαρτύριό τους αποτελεί συνέχεια του Σταυρού μέσα στην ιστορία και απόδειξη ότι η Ανάσταση ενεργεί ήδη μέσα στον κόσμο. Η τιμή τους την Τρίτη της Διακαινησίμου υπογραμμίζει ακριβώς αυτή τη διάσταση ότι ο Σταυρός οδηγεί πάντοτε στην Ανάσταση.

Έτσι, καθώς η Μεγάλη Πέμπτη μάς εισάγει στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και της θυσίας του Χριστού, οι Άγιοι Ραφαήλ, Νικόλαος και Ειρήνη μάς καλούν να βιώσουμε το ίδιο μυστήριο στη ζωή μας. Να μετατρέψουμε την πίστη σε πράξη, την αγάπη σε θυσία και τη δοκιμασία σε ευκαιρία κοινωνίας με τον Θεό.Ας υψώσουμε, λοιπόν, την καρδιά μας με ταπείνωση και ελπίδα.

Ω ένδοξοι νεομάρτυρες, συμμέτοχοι του Πάθους και φορείς της Αναστάσεως, εσείς που μέσα στο σκοτάδι της δουλείας αναδείξατε το φως της πίστεως,ενισχύσατε και εμάς στις δοκιμασίες της ζωής, διδάξτε μας την αληθινή αγάπη και την υπομονή, και αξιώσατε να βαδίσουμε την οδό του Σταυρού με πίστη,ώστε να φθάσουμε στο ανέσπερο φως της Αναστάσεως.

Άγιοι Ραφαήλ, Νικόλαε και Ειρήνη, πρεσβεύσατε υπέρ ημών.

Αμήν.

Η Άμπελος της Ζωής

❝ Μυσταγωγῶν σου Κύριε τοὺς Μαθητάς, ἐδίδασκες λέγων·
Ὦ φίλοι, ὁρᾶτε, μηδεῖς ὑμᾶς χωρίσει μου φόβος·
εἰ γὰρ πάσχω, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ Κόσμου·
μὴ οὖν σκανδαλίζεσθε ἐν ἐμοί·
οὐ γὰρ ἦλθον διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι,
καὶ δοῦναι τὴν ψυχήν μου, λύτρον ὑπὲρ τοῦ Κόσμου.
Εἰ οὖν ὑμεῖς φίλοι μού ἐστε, ἐμὲ μιμεῖσθε·
ὁ θέλων πρῶτος εἶναι, ἔστω ἔσχατος,
ὁ δεσπότης, ὡς ὁ διάκονος·
μείνατε ἐν ἐμοί, ἵνα βότρυν φέρητε·
ἐγὼ γάρ εἰμι τῆς ζωῆς ἡ ἄμπελος. ❞

— Δοξαστικό αποστίχων, Μ. Τετάρτη εσπέρας — 

~ μετάφρ.
‟ Μυσταγωγώντας τους Μαθητές σου, Κύριε,
τους δίδασκες με αυτά τα λόγια·
Ω φίλοι, προσέξτε, κανείς φόβος μη σας χωρίσει από μένα·
γιατί κι αν πάσχω, πάσχω για τον Κόσμο·
Μη λοιπόν σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου·
δεν ήρθα για να με διακονήσουν, αλλά να διακονήσω,
και να δώσω την ψυχή μου λύτρο για τον Κόσμο.
Αν λοιπόν είστε φίλοι μου, εμένα μιμηθείτε·
όποιος θέλει να είναι πρώτος, ας είναι έσχατος,
ο δεσπότης, να είναι ως ο διάκονος·
μείνετε μαζί μου, για να καρπίσετε σταφύλι·
γιατί εγώ είμαι η άμπελος της ζωής.”

___________________

Το ρήμα που ανοίγει τον ύμνο — «μυσταγωγῶν» — δεν είναι απλώς «διδάσκων»: σημαίνει εισαγωγή σε μυστήριο, μύηση σε κάτι που δεν χωράει στη λογική.
Η άμπελος, εδώ, δεν είναι το αμπέλι (με τα πολλά μικρά ξεχωριστά κλήματα), αλλά η κληματαριά
Και η λέξη «βότρυς» — το τσαμπί σταφύλι — θαυμάσια απεικονίζει το γεγονός ότι μένοντας στην άμπελο κανείς δεν είναι μόνος, αλλά μαζί με όλα τα σταφύλια της κληματαριάς.

«Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ»

 

Η ΛΙΜΝΗ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΩΝ ΓΕΜΙΣΕ ΝΕΡΟ

ΚΑΙ ΜΑΖΙ ΤΗΣ. ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΑΝΩΝ

 

Λουδοβίκος των Ανωγείων

KAI TO ΠΑΣΧΑ ΟΙΣ ΕΜΕΛΛΕΣ ΘΑΝΕΙΝ ΑΥΤΟΣ ΩΝ ΣΕΑΥΤΟΝ ΠΡΟΕΤΙΘΗΣ .

 

O Νυμφίος Χριστός μᾶς προσκάλεσε στὴ μυστικὴ εὐωχία τῶν γάμων Του, ἐνῶ αὐτὴ τὴν ἡμέρα μᾶς χαρίζει χωρὶς περιορισμοὺς τὶς δωρεές Του. Καὶ ὄχι μόνο τὶς δωρεές Του, ἀλλὰ τὸν Ἴδιο τὸν Ἑαυτό Του, ποὺ εἶναι ἡ πηγὴ κάθε ἀγαθοῦ.

Τὸ πλύσιμο τῶν ποδιῶν τῶν μαθητῶν μᾶς δείχνει τὸ ἀσύλληπτο σὲ βάθος μυστήριο τῆς ταπεινώσεως τοῦ Κυρίου, ὁ ὁποῖος, λόγω ἀμέτρητης ἀγαθότητας, μᾶς χάραξε τὴν τέλεια ὁδὸ σωτηρίας, δηλαδὴ τὴν ὁδὸ τῆς ταπεινώσεως.

Ἀπὸ τὸν Μυστικὸ Δείπνο ἀρχίζουν ἤδη τὰ Ἅγια Πάθη: «Λάβετε, φάγετε, τοῦτο ἐστι τὸ Σῶμα μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον… Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτο ἐστι τὸ Αἷμα μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον…». Ἀπὸ τώρα ἀρχίζει τὸ Σῶμα νὰ μελίζεται καὶ τὸ Αἷμα νὰ ἐκχύνεται μέχρι συντελείας τῶν αἰώνων: «Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν»!

Ἀτερμάτιστη ἡ ἀγάπη καὶ βαθύτατη ἡ ταπείνωση τοῦ Κυρίου στὸν Μυστικὸ Δεῖπνο! Στὴ γέννηση, στὴν ξενιτεία πρὸς τοὺς οἰκείους, στὸν Γολγοθά, Θεὸς ὄντας ἐνδύθηκε τὸ ὅμοιο μὲ τοὺς ἀνθρώπους σῶμα, σπαργανώθηκε σὲ μία φάτνη, κρατήθηκε ὡς βρέφος στὴν ἀγκάλη μίας θνητῆς Παρθένου γυναίκας, «ὁ ἄνθρωπος τῶν ὀδυνῶν». Στὴ θεία Κοινωνία, ὅμως, εἶναι τελείως κρυμμένος, καὶ μὲ τὴ μορφὴ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου μᾶς προσφέρεται ὅλος καὶ τέλειος, χωρὶς δυσκολία, «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καὶ ζωὴν αἰώνιον».

Ἡ ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ Θυσία εἶναι πλήρης καὶ ὁριστικὴ ἐξαγορὰ τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸν θάνατο καὶ τὴν ἁμαρτία. Αυτός ἔφερε μέσα του τὰ σημάδια τῆς φθορᾶς ἀπὸ τὴν ἁμαρτία, εἶχε ὑποταχθεῖ στὸν θάνατο, καὶ τώρα ἡ Θεία Εὐχαριστία στὸ ἀνθρώπινο φθαρτὸ σῶμα ρίχνει τὸν σπόρο τῆς ἀναστάσεως, τὸν ἀρραβώνα τῆς αἰώνιας ζωῆς, «τὸ φάρμακον τῆς ἀθανασίας», κατὰ τὸν λόγο τῶν Πατέρων· διότι ὁ Κύριός μᾶς ἐμπιστεύθηκε τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς, λέγοντας: «Ὁ τρώγων μου τὸ Σῶμα καὶ πίνων μου τὸ Αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ» (Ἰω. 10:54).

Ἡ εὐχαριστιακὴ Λειτουργία εἶναι ἡ λειτουργία τῆς ταπεινώσεως τοῦ Κυρίου, ἡ λειτουργία τῆς ἀγάπης Του, ἡ διαθήκη τῆς φιλανθρωπίας Του: «Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν»! Καὶ πράγματι, σὲ κάθε Θεία Λειτουργία ἐπιτελεῖται ἡ ἴδια θυσία πρὸς ἀνάμνηση τοῦ Κυρίου, ὁ ὁποῖος πάντοτε θυσιάζεται γιὰ νὰ μᾶς ἁγιάσει καὶ προσελκύσει πρὸς τὸν Ἑαυτό Του. Ἀλήθεια, δὲν ὑπάρχει μεγαλύτερο ἔργο στὸν κόσμο ἀπ’ αὐτό. Ἔργο θεϊκό, θαῦμα συνεχές, πέτρα σκανδάλου.

Βλέπεις ψωμὶ καὶ κρασὶ καὶ λαμβάνεις Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ!

Πλησιάζεις σὰν ἕνα σύντριμμα τῆς ἁμαρτίας καὶ γίνεσαι ὅλος καινὴ κτίση!

Ὑπάρχει σ’ αὐτὸ ἐδῶ τὸ Ἅγιο Θυσιαστήριο καὶ συγχρόνως σ’ ὅλα τὰ θυσιαστήρια τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν τοῦ κόσμου.

Θαῦμα θεῖο, τὸ ὁποῖο τελειοῦται κατὰ τὴν ἐπίκληση τοῦ ἱερουργοῦ. Ὁ Θεὸς ὡς Παντοκράτωρ εἶναι πάντοτε στὴν ὑπηρεσία τοῦ ἀνθρώπου.

Παντοτεινὸ θαῦμα, ἀμέτρητη ἀγάπη, ἄφθαστη ταπείνωση τοῦ Θεοῦ, τὰ ὁποία βλέπουμε κάθε ἡμέρα στὴν ἁγία Τράπεζα.

«Τοῦ δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ σήμερον, Υἱὲ Θεοῦ, κοινωνὸν μὲ παράλαβε…».

+Γέροντας Πετρώνιος της Ιεράς Ρουμανικής Σκήτης Αγίου Ορους

Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Πέμπτῃ, οἱ τὰ πάντα καλῶς διαταξάμενοι θεῖοι Πατέρες, ἀλληλοδιαδόχως ἔκ τε τῶν θείων Ἀποστόλων, καὶ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων, παραδεδώκασιν ἡμῖν τέσσαρά τινα ἑορτάζειν, τὸν ἱερὸν Νιπτῆρα, τὸν μυστικὸν Δεῖπνον δηλαδὴ τὴν παράδοσιν τῶν καθ' ἡμᾶς φρικτῶν Μυστηρίων, τὴν ὑπερφυᾶ Προσευχήν, καὶ τὴν Προδοσίαν αὐτήν.

 

Επειδή ο Αμνός του Εβραϊκού Πάσχα επρόκειτο να θυσιαστεί την Παρασκευή, ήταν ταιριαστό τον τύπο να τον ακολουθήσει η αλήθεια. Έπρεπε δηλαδή κι ο Χριστός που είναι ο Αμνός του Καινούριου Πάσχα, να θυσιαστεί κι Αυτός την Παρασκευή. Γι’ αυτό, λοιπόν, ο Χριστός τη νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης παρέδωσε στους Μαθητές Του το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας (που είναι η διαιώνιση της Θυσίας Του). Αυτό το έκανε γιατί οι Εβραίοι θεωρούσαν πως η εσπέρα ανήκει στην επόμενη μέρα. Άρα η βραδιά εκείνη λογιζόταν ως Παρασκευή, κι ο Χριστός θυσιαζόμενος (με την Θεία Ευχαριστία) εκείνο το βράδυ, εκπλήρωνε μ’ αυτόν τον τρόπο και τον τύπο και τις προφητείες (ότι πρέπει ο Αμνός να θυσιαστεί την Παρασκευή).

Το βράδυ εκείνο της Πέμπτης ο Χριστός έφαγε το (νομικό) Πάσχα μαζί με τους Μαθητές Του σύμφωνα με όλους τους τύπους που υπαγόρευε ο Μωσαϊκός νόμος. Οι Εβραίοι δηλαδή έτρωγαν το Πάσχα όρθιοι, με ζωσμένα τα ενδύματά τους, φορώντας υποδήματα στα πόδια και στηριζόμενοι σε βακτηρίες (ραβδιά). Κι όλα αυτά ο Χριστός τα έκανε ακριβώς έτσι -σύμφωνα με τη γνώμη διαφόρων ερμηνευτών και μεταξύ αυτών και του ιερού Χρυσοστόμου- για να δείξει ότι δεν είναι παραβάτης του Νόμου. Μετά όμως απ’ το νομικό Πάσχα, το όποιο ήταν ο τύπος, ακολούθησε η αλήθεια, που ήταν η παράδοση της θυσίας του Μυστικού Πασχαλίου Αμνού (δηλ. του Χριστού μέσω της Θείας Ευχαριστίας).

 

Το Δείπνο εκείνο το ετοίμασε ο Ζεβεδαίος. (Αυτός ήταν ο άνθρωπος που βάσταζε τη στάμνα με το νερό, όπως εξηγεί ο Μέγας Αθανάσιος, έστω κι αν κάποιοι άλλοι είχαν διαφορετική άποψη). Τότε, λοιπόν, ο Ιησούς εισάγει σε τελειότερο μυστήριο τους Μαθητές Του και τους παραδίδει το Μυστήριο του δικού μας Πάσχα στο ανώγειο εκείνο του Μυστικού Δείπνου, όταν πλέον ήταν νύχτα. Κάθισε, λέει, στα ανάκλιντρα (ανεκλίθη) μαζί με τους δώδεκα Μαθητές Του, όταν θα γινόταν το δείπνο (δείπνο είναι το φαγητό μέσα στη νύχτα). {Προσέξτε ότι αυτό δεν ήταν το «νομικό» εβραϊκό Πάσχα, γιατί εδώ έχουμε δείπνο, κάθισμα, άρτο (δηλ. ένζυμα) και νερό, ενώ στο εβραϊκό Πάσχα τα έχουμε όλα ψητά στη φωτιά και άζυμα}.

 

Πριν ν’ αρχίσει το δείπνο (έτσι λέει ο ιερός Χρυσόστομος) ο Ιησούς σηκώνεται από το τραπέζι, ενώ όλοι είχαν καθίσει, αφήνει κάτω τα ιμάτιά Του, βάζει νερό στο νιπτήρα (δοχείο) και τα κάνει όλα μόνος Του. Με τον τρόπο αυτό θέλει να οδηγήσει σε συναίσθηση τον Ιούδα και να υπενθυμίσει στους Μαθητές Του ότι δεν πρέπει να επιζητούν τα πρωτεία. Με παρόμοιο τρόπο τους διδάσκει και μετά από τη νίψη των ποδιών, λέγοντας: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος, να είναι τελευταίος απ’ όλους». Και με την πράξη Του βάζει σαν πρότυπο τον Εαυτό Του. Φαίνεται ότι πρώτα έπλυνε τα πόδια του Ιούδα, ο οποίος είχε καθίσει με περισσή αναίδεια. Έπειτα πήγε στον Πέτρο. Αυτός όμως, ως πιο ορμητικός απ’ όλους, στην αρχή σταματάει το Διδάσκαλο, αλλά ύστερα υποχωρεί με την καρδιά του, γιατί τον ελέγχει ο Κύριος.

Όταν έπλυνε τα πόδια των Μαθητών και τους υπέδειξε αυτόν τον παράξενο τρόπο της υψώσεως με την ταπείνωση, πήρε πάλι τα ιμάτιά Του και ξανακάθισε. Και τότε άρχισε να τους νουθετεί ν’ αγαπούν ο ένας τον άλλον και να μην επιζητούν το ποιος θα είναι πρώτος. Ενώ έτρωγαν, άρχισε να τους μιλάει για ένα άλλο θέμα, την προδοσία. Κι ενώ με το λόγο αυτό θορυβήθηκαν όλοι (για το ποιος είναι ο προδότης), ο Ιησούς στρέφεται και λέει με ήρεμο τρόπο μόνο στον Ιωάννη: «Αυτός, στον οποίο θα δώσω το ψωμί που θα βάλω στο κρασί, αυτός είναι εκείνος που θα με προδώσει». Γιατί αν ο Πέτρος είχε ακούσει το λόγο αυτό, σαν παρορμητικός χαρακτήρας που ήταν, θα χειροδικούσε με τον Ιούδα. Και πάλι είπε: «(Είναι) αυτός που έβαλε μαζί μ’ Εμένα το χέρι στο τρυβλίο (δοχείο)». Αφού έγιναν και τα δύο αυτά, μετά από μικρή σιωπή πήρε ψωμί στα χέρια Του και είπε: «Λάβετε φάγετε». Το ίδιο έκανε και με το ποτήρι με το κρασί λέγοντας: «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ τῆς Καινῆς Διαθήκης· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν» (Ερμηνεία: «Πάρτε και φάτε – Πιέστε απ’ αυτό όλοι, γιατί αυτό είναι το αίμα Μου, της νέας Συμφωνίας. Αυτό να κάνετε για να Με θυμάστε»). Φυσικά κάνοντας αυτά έτρωγε κι έπινε μαζί τους. Πρόσεξε μάλιστα ότι το Σώμα Του το ονομάζει άρτο, (άρα κανονικό ψωμί, ένζυμο), κι όχι άζυμο. Αυτά τα λόγια δείχνουν ότι πρέπει να ντρέπονται όσοι βάζουν στην αναίμακτη θυσία άζυμα (όπως οι παπικοί). Μετά απ’ τη στιγμή κατά την οποία έφαγε εκείνο το ψωμί ο Ιούδας, μπήκε μέσα του ο Σατανάς. Τον πείραζε, βέβαια, και νωρίτερα, αλλά τώρα μπήκε και κατοίκησε εντελώς μέσα του. Και λέει το Ευαγγέλιο ότι έφυγε τότε και συμφώνησε με τους αρχιερείς να τους Τον παραδώσει στην τιμή των τριάντα αργυρών νομισμάτων (τριάκοντα αργύρια).

Στη συνέχεια οι Μαθητές μετά το Δείπνο βγήκαν στο όρος των Ελαίων σε μια τοποθεσία που ονομάζεται Γεθσημανή. Κι ύστερα από πολλά τους λέει ο Ιησούς: «Όλοι σας θα με αρνηθείτε αυτή τη νύχτα». Ο Πέτρος τότε είπε: «Κι αν όλοι Σε αρνηθούν, εγώ δεν πρόκειται να Σε αρνηθώ». Ήταν βαθειά προχωρημένη η νύχτα κι ο Ιησούς του λέει: «Πριν να λαλήσει δυο φορές ο πετεινός, εσύ θα μ’ αρνηθείς τρεις φορές» Πράγματι, από συνήθεια ο πετεινός λαλεί όχι μόνο μια φορά, αλλά και δυο και τρεις. Έτσι κι έγινε, πράγμα που γέμισε με πολύ δέος τον Πέτρο. Του το έκανε αυτό ο Θεός, για να του δείξει το πόσο ασθενική είναι η φύση μας. Ταυτόχρονα, επειδή αργότερα του έδωσε -θα λέγαμε- στα χέρια του όλη την οικουμένη, του το έκανε να μάθει απ’ αυτό πόσο ευμετάβολη είναι η φύση μας και να είναι γεμάτος συγγνώμη σε όσους αμαρτάνουν.

 

Όμως η τριπλή άρνηση του Πέτρου ήταν και συμβολική: Συμβόλιζε την τριπλή αμαρτία όλων των ανθρώπων προς το Θεό. Πρώτη αμαρτία ήταν η παράβαση της εντολής του Αδάμ. Δεύτερη ήταν η παράβαση του γραπτού (Μωσαϊκού) νόμου και τρίτη ήταν η αθέτηση του ίδιου του Ευαγγελικού κηρύγματος (και της σαρκώσεως του Λόγου). Αργότερα, όταν ο Πέτρος μετάνιωσε, ο Χριστός θεράπευσε τρισσώς τη τριπλή άρνησή του, λέγοντας τρεις φορές: «Πέτρο, Με αγαπάς;» Μετά απ’ αυτά, δείχνοντας πόσο φοβερός είναι ο θάνατος για όλους τους ανθρώπους, λέει στους μαθητές Του: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου μέχρι θανάτου». Κι αφού απομακρύνθηκε λίγο, όσο πετάμε την πέτρα, προσευχήθηκε και είπε τρεις φορές: «Πατέρα μου, αν δε μπορεί αυτό το ποτήρι να απομακρυνθεί από μένα χωρίς να το πιω, γεννηθήτω το θέλημά Σου». Αυτά τα έλεγε και σαν άνθρωπος, αλλά και με σκοπό να ξεγελάσει το διάβολο, για να νομίσει εκείνος, επειδή θα Τον έβλεπε να φοβάται, ότι είναι απλός άνθρωπος (και όχι Θεός) κι έτσι να μην εμποδίσει την εξέλιξη του μυστηρίου του σταυρικού θανάτου Του.

 

 Όταν ύστερα επανήλθε και βρήκε τους Μαθητές Του να κοιμούνται βαθιά, απευθύνθηκε στον Πέτρο και του είπε: «Δε μπορέσατε ούτε μία ώρα να μου συμπαρασταθείτε και να αγρυπνήσετε μαζί Μου»; Ήταν σα να του έλεγε: «Εσύ, που με διαβεβαίωνες ότι θα είσαι μαζί μου μέχρι το θάνατο, τώρα κοιμάσαι, όπως οι υπόλοιποι;» Κι αφού πέρασε πέρα από το χείμαρρο των Κέδρων, όπου υπήρχε κάποιος κήπος, κάθισε εκεί μαζί με τους Μαθητές Του. Συνήθιζε να πηγαίνει συχνά σ’ αυτό το μέρος και γι’ αυτό ήξερε τον τόπο και ο Ιούδας.

Αυτός λοιπόν, ο Ιούδας, αφού πήρε μαζί του μερικούς από τη στρατιωτική φρουρά και ακολουθούμενος από όχλο, ήλθε εκεί και τους έδειξε ποιος ήταν ο Χριστός με φίλημα, όπως είχε συμφωνήσει μαζί τους. Αυτό το συμφώνησε, γιατί πολλές φορές που Τον είχαν πιάσει, Αυτός χανόταν μέσα από τα χέρια τους. Και τους ξέφευγε. Αυτή τη φορά όμως ο ίδιος ο Χριστός προχωράει προς αυτούς και τους λέει: «Ποιον ζητάτε;» Ωστόσο αυτοί, ακόμα και τότε δεν Τον γνώρισαν. Όχι γιατί τους εμπόδιζε η νύχτα! Είχαν, λέει, φακούς αναμμένους και λαμπάδες. Απ’ το φόβο τους όμως έπεσαν κάτω κι έφυγαν. Κι όταν ήλθαν πάλι, τους ξαναρώτησε ο Ιησούς. Ο Ιούδα τότε Του έδωσε το φίλημα, όπως είχε συμφωνήσει με όλους αυτούς. Κι ο Χριστός του είπε: Φίλε, είναι ώρα γι’ αυτό το οποίο ήλθες». Και συνέχισε: «Βγήκατε να Με συλλάβετε με ξύλα και μαχαίρια, σα να είμαι ληστής». Η επιχείρησή τους αυτή έγινε τη νύχτα, γιατί φοβόντουσαν μήπως γίνει καμιά εξέγερση απ’ το λαό. Τότε ο Πέτρος, που ήταν ο πιο ορμητικός, έβγαλε το μαχαίρι που είχε μαζί του (έρχονταν από δείπνο κι είχαν τα σχετικά μαζί τους), χτύπησε το δούλο του αρχιερέως, που ονομαζόταν Μάλχος και του έκοψε το δεξί αυτί. Αυτό είχε συμβολική σημασία: Έδειχνε κατά κάποιο τρόπο ότι ο αρχιερέας δεν άκουγε καλά και δε δίδασκε σωστά το νόμο του Θεού. Ο Χριστός όμως έλεγξε τον Πέτρο, λέγοντάς του ότι δεν είναι σωστό αυτός, που έχει ακούσει τόσα πνευματικά λόγια (είναι πνευματικός άνθρωπος) να καταφεύγει τώρα στη βία της μαχαίρας. Και γιάτρεψε το αυτί του Μάλχου.

 

Εκείνοι τότε, αφού συνέλαβαν τον Ιησού, Τον έφεραν δεμένο στην αυλή του αρχιερέα Άννα, που ήταν πεθερός του Καϊάφα. Εκεί ήταν συγκεντρωμένοι όλοι όσοι ήταν εναντίον του Χριστού, οι Φαρισαίοι κι οι Γραμματείς. Εδώ έγιναν τα γνωστά, τα σχετικά με τον Πέτρο και την υπηρέτρια και η άρνηση του Πέτρου. Κι ενώ πλέον είχε περάσει η νύχτα, ο πετεινός λάλησε τρεις φορές. Κι ο Πέτρος θυμήθηκε το λόγο του Χριστού κι έκλαψε πικρά. Όταν σχεδόν ξημέρωσε, οδήγησαν το Χριστό απ’ τον Άννα στον Καϊάφα, τον αρχιερέα. Εκεί οι Ιουδαίοι Τον έφτυσαν (για να Τον εξευτελίσουν) και κάλεσαν ψευδομάρτυρες. Κι όταν άρχισε να φέγγει η μέρα, ο Καϊάφας Τον έστειλε στον Πιλάτο. Αυτοί που Τον μετέφεραν όμως δε μπήκαν μέσα στο Πραιτώριο, για να μη μολυνθούν και να μπορέσουν να φάνε καθαροί το Πάσχα τους. Απ’ αυτό συμπεραίνουμε ότι παρανόμησαν οι Ιουδαίοι, όπως λέει ο θείος Χρυσόστομος, γιατί μετέθεσαν το Πάσχα. Έπρεπε, δηλαδή, να φάνε για Πάσχα εκείνο το βράδυ της Πέμπτης (όπως και ο Χριστός με τους μαθητές Του), αλλά αυτοί το ανέβαλαν, για να ασχοληθούν με την εξόντωση του Χριστού. Αυτό, όπως είπαμε, το αποδεικνύει η πράξη του Ιησού, ο Οποίος έφαγε για το Πάσχα το βράδυ εκείνο με τους μαθητές Του και τους παρέδωσε το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Γιατί, όπως είπαμε στην αρχή, η αλήθεια έπρεπε να ακολουθήσει την προεικόνιση, που ήταν ο νομικός τύπος. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης μας λέει ότι όλα έγιναν τη νύχτα της Πέμπτης, πριν απ’ την εορτή του Πάσχα. Γι’ αυτό γιορτάζουμε σήμερα, τη Μεγάλη Πέμπτη, κι εμείς για να ενθυμούμεθα με δέος όλα εκείνα τα φοβερά κι απόρρητα που συνέβησαν εκείνο το βράδυ».

Τῇ ἀφάτῳ σου εὐσπλαγχνίᾳ, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.

ΣΥΝΑΞΑΡΙΟΝ

❝ δ α ι τ υ μ ό ν ε ς οἱ μακαριστοί ❞ ~

 

ΕΤΣΙ ονομάζονται οι Απόστολοι σε μια περιγραφή του Μυστικού δείπνου (Κανόνας της Μεγ. Πέμπτης, ποίημα  Αγίου Κοσμά του Μελωδού) 

 

 

❝ Οἱ δαιτυμόνες οἱ μακαριστοί,

ἐν τῇ Σιὼν τῷ Λόγῳ προσκαρτερήσαντες,

οἱ Ἀπόστολοι παρείποντο ( = ακολούθησαν)

τῷ Ποιμένι ὡς ἄρνες·

καὶ συνημμένοι, ᾧ οὐκ ἐχωρίσθησαν Χριστῷ,

θείῳ λόγῳ τρεφόμενοι, εὐχαρίστως ἐβόων·

Τὸν Κύριον ὑμνεῖτε τὰ ἔργα,

καὶ ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας ❞ 

 

➤ Η λέξη "δαιτυμών" (που επιβιώνει στο νεοελληνικό ""συνδαιτυμόνας" «προσκεκληµένος σε δείπνο, οµοτράπεζος») προέρχεται από το σπάνιο αρχ. "δαιτύς, -ύος" «κοινό γεύμα».

Καθώς όμως η αφετηρία είναι το ρ. "δαίω, -ομαι" «κόβω, διανέµω», με περισσότερη ακρίβεια θα λέγαμε ότι αρχικά "δαιτύς" θα σήμαινε το «γεύμα στο οποίο κάποιος μοιράζει τα εδέσματα και όλοι μαζί τρώνε». Επομένως, η αρχική σημασία της λ. "δαιτυμόνες" είναι «αυτοί που τρώνε μαζί το φαγητό που κάποιος μοιράζει».

 

➤ Το πώς η έννοια του «μοιράσματος» είναι η βασική εδώ φαίνεται από δύο ομόρριζες λέξεις:

● "δαίμων", αρχικώς ήταν η θεότητα που «μοιράζει» τη μοίρα (μόνο όταν η σημασία της λέξης ευρύνθηκε ώστε να σημαίνει γενικά τη μοίρα προέκυψαν τα πάμπολλα σύνθετα της λέξης, όπως "ευδαίμων, δεισιδαίμων κ.λπ.)

● "πανδαισία" ήταν το συμπόσιο, η ευωχία όπου παρατίθενται, μοιράζονται όλων των ειδών τα φαγητά.

➤ Συνεπώς, «δαιτυμόνες μακαριστοί» δεν είναι απλώς οι «μακάριοι ομοτράπεζοι», αλλά οι συμμετέχοντες σε γεύμα όπου ο οικοδεσπότης Χριστός μοιράζει ο ίδιος φαγητό και ποτό (Ματθ. 26. 26-27): το σώμα και το αίμα του.

__________

Ο κανόνας της Μ. Πέμπτης, ποίημα  Αγίου Κοσμά του Μελωδού (όπως & όλοι οι κανόνες της Μεγ. Εβδομάδας) είναι ένα κομψοτέχνημα της βυζαντινής υμνογραφίας.

Συνδυάζει συγκίνηση, ποιητική μεγαλοπρέπεια και θεολογικό βάθος. Μέσα από τις ωδές του, ζούμε το δράμα του Μυστικού Δείπνου και την ταπείνωση του Νιπτήρα, με τον Χριστό να μας καλεί στην «ἀθάνατο τράπεζα» της Θείας Κοινωνίας.

☙ Ο Άγιος Κοσμάς είναι αρχαιοπρεπής και υπαινικτικός. Αυτές οι λέξεις των χαρακτηρίζουν. Στίχοι, όπως «Τμηθείσῃ τμᾶται, πόντος ἐρυθρός», υφαίνουν εικόνες από την Παλαιά Διαθήκη (Ερυθρά Θάλασσα, Ιωνάς, Βαβυλώνα), που προτυπώνουν τη σωτηρία.

☙ Με πολλή δραματικότητα και συγκίνηση, ο Κανόνας ζωντανεύει το θέατρο της σωτηρίας: από την προδοσία του «ἀδιόρθωτου» Ιούδα μέχρι την ταπείνωση του Χριστού, που «νεφέλαις τὸν πόλον περιβάλλων, ζώννυται λέντιον». Η θλίψη των Αποστόλων και η θριαμβευτική αγάπη του Διδασκάλου δημιουργούν ένα κρεσέντο συναισθημάτων.

​☙ Αλλά ο ποιητής, δεν διστάζει να διατυπώσει και εκφράσεις μεγάλης θεολογικής πυκνότητας, όπως το τροπάριο «Ὡς ἄνθρωπος ὑπάρχω, οὐσίᾳ οὐ φαντασίᾳ» (ίσως το πιο δύσκολο όλης της υμνογραφίας) αντλώντας από τη δογματική γλώσσα των Οικουμενικών Συνόδων.

☙ Όλα αυτά, με υψηλό, αρχαιοπρεπές ύφος, ρυθμοτονική αρτιότητα, μουσικότητα, σπάνια στην υμνογραφία. Παραθέτουμε ενδεικτικά μόνο ένα τροπάριο, από τη ε' ωδή:

Ἡ τὸ ἄσχετον κρατοῦσα

καὶ ὑπερῷον ἐν αἰθέρι ὕδωρ,

ἡ ἀβύσσους χαλινοῦσα,

καὶ θαλάσσας ἀναχαιτίζουσα,

Θεοῦ σοφία, ὕδωρ Νιπτῆρι βάλλει·

πόδας ἀποπλύνει δὲ δούλων Δεσπότης.

 

Κατά τη γνώμη μας, το έργο αυτό είναι δεύτερο στη σειρά πιο αξιόλογο έργο της υμνογραφίας των κανόνων. Μπορείτε να το δείτε εδώ (από το σημείο «Τμηθείσῃ τμᾶται»):

εδω

Αμφιλόχιος (Τσούκος): Ένας Σύγχρονος Ιεραπόστολος

 Γράφει η Αγγελική Καφαντάρη – Αρναούτη

Είχα τη μεγάλη ευλογία και χαρά να επισκεφθώ το καλοκαίρι του 2023 το ιεραποστολικό κλιμάκιο στα νησιά Φίτζι του Ειρηνικού Ωκεανού, μαζί με δύο αξιόλογους φίλους, λάτρεις της Εξωτερικής Ιεραποστολής, τον Πρόδρομο Καλαϊτζίδη και την ιατρό οφθαλμίατρο Αικατερίνα Αλεξάνδρου.

Ένα ιεραποστολικό κλιμάκιο που ίδρυσε ο μακαριστός πια Σεβασμιώτατος κυρός Αμφιλόχιος Τσούκος, Μητροπολίτης Νέας Ζηλανδίας και νησιών Ειρηνικού Ωκεανού (Φίτζι, Σαμόα και Τόνγκα).

Σ’ αυτόν θέλω να αναφερθώ, γι’ αυτόν θέλω να γράψω δύο λόγια απλά.

Είχα την τύχη να τον γνωρίσω εδώ στην Ελλάδα. Ένας σύγχρονος Άγιος, ένας Άγιος της Ιεραποστολής, διότι τον περισσότερο χρόνο της ζωής του τον αφιέρωσε στην Εξωτερική Ιεραποστολή. Με βαθειά πίστη στο Θεό και με απέραντη εμπιστοσύνη σε εκείνον, δημιούργησε ένα τεράστιο έργο.

Όλοι στα νησιά Φίτζι μιλούν γι’ αυτόν. Παντού βλέπεις την υπογραφή του, την παρουσία του. Όλοι οι Ορθόδοξοι αδελφοί μας Φιτζιανοί μιλούν γι’ αυτόν και μάς μετέφεραν γεγονότα που βίωσαν κοντά του. Γι’ αυτούς ήταν:

Ένας Ορθόδοξος Χριστιανός ιεράρχης με πολλή απλότητα, ταπείνωση, απέραντη θυσιαστική αγάπη, που τους πλησίαζε από την πρώτη στιγμή που βρέθηκε κοντά τους. Τους αγκάλιασε, τους αγάπησε, τους πόνεσε για τη φτώχεια τους, αλλά κυρίως για την πνευματική τους, και ήθελε αυτή η φτώχεια να μετατραπεί σε ευτυχία, σε χαρά, σε ελπίδα.

Έγινε ένα μαζί τους, μαζί στη χαρά και μαζί στον πόνο. Τους κατήχησε, τους βάπτισε, τους πάντρεψε, τους κήδεψε. Το φαγητό του φτωχικό όπως εκείνων. Περπατούσε ξυπόλητος όπως εκείνοι. Ζούσε με ελάχιστα πράγματα. Τους αγκάλιασε όπως ήταν, χωρίς διάκριση βοηθούσε τους πάντες με τα ολίγα έσοδα που είχε στη διάθεσή του. Τίποτε για τον εαυτό του. Τους έκτισε εκκλησίες, χειροτόνησε ιερείς, δημιούργησε νεανικές χορωδίες, μαθαίνοντάς τους να ψέλνουν και στα ελληνικά αγιορείτικες βυζαντινές μελωδίες. Μάζεψε ορφανά, φτωχά, εγκαταλειμμένα παιδιά και τα έβαλε σε οικοτροφείο. Έκανε Μοναστήρι. Τους δίδαξε τα λειτουργικά πράγματα.

Σε ερώτησή μου προς τον π. Βαρθολομαίο: «Πώς, πάτερ, είστε τέλειος λειτουργός; Πού οφείλεται αυτό;» η απάντησή του ήταν: «Τα πάντα τα οφείλω στον Σεβασμιώτατο Αμφιλόχιο». Οι Φιτζιανοί Ορθόδοξοι του οφείλουν τα πάντα.

Ο π. Αλέξιος, πνευματικό παιδί του μακαριστού π. Βαρνάβα, μάς είπε: «Ό,τι είμαι το οφείλω στον πνευματικό μου π. Βαρνάβα». Ο π. Βαρνάβας, πρώην Ινδουιστής, γαλουχήθηκε στην Ορθοδοξία κοντά στον Σεβ. Αμφιλόχιο, του οποίου ήταν πνευματικό παιδί. Όταν τον γνώρισε, είπε: «Αυτός ο άνθρωπος με έχει συγκινήσει τόσο πολύ, δεν μπορεί παρά να είναι άνθρωπος του αληθινού Θεού. Θα γίνω και εγώ Ορθόδοξος». Και έγινε, χειροτονήθηκε ιερεύς, έζησε αγία ζωή και έκανε θαύματα εν ζωή. Θα είναι ο πρώτος Ορθόδοξος άγιος Φιτζιανός, διότι ο π. Αμφιλόχιος τού μετέδωσε την αγιότητα, τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Εμπειρίες πρωτόγνωρες για τα εδώ δικά μας δεδομένα. Ο μακαριστός Αμφιλόχιος, με τη βαθιά του πίστη και τη μεγάλη του εμπιστοσύνη στο Θεό, κατάφερε να κάνει τα αδύνατα δυνατά, τα δύσκολα εύκολα, σε συνθήκες πολύ δύσκολες.

Έτσι έφθασε η Ορθοδοξία στο μέσον του Ειρηνικού, χάρις σε εκείνον τον φωτιστή. Αφιέρωσε χρόνο, κούραση, ταλαιπωρία, πολλές φορές έζησε την απόρριψη, κινδύνεψε, με το κομποσχοινάκι στο χέρι και με την ευχή στην καρδιά, αδιάλειπτη ευχή, φύτεψε την Ορθοδοξία για να σωθούν ψυχές και να γίνουν πολίτες της Βασιλείας των Ουρανών, για να απολαύσουν όλα εκείνα που γευόταν εκείνος.

Ένας σύγχρονος Άγιος Ιεραπόστολος.

Την ευχή του να έχουμε.

Αιωνία η μνήμη του.

Αδελφότητα Ορθοδόξου Εξωτερικής Ιεραποστολής

Πηγή έμπνευσης, αγωνιστικότητας και πατριωτισμού η Έξοδος του Μεσολογγίου, οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι και το Διάγγελμα του Τάσου Παπαδόπουλου για το Σχέδιο Ανάν

 

Σαν τα παλιά εικονίσματα

 

΄΄Σὰν τὰ παλιὰ εἰκονίσματα ποὺ ἀνάμεσα

ἀπ’ τὰ φθαρμένα χρώματα καὶ τὸ λιωμένο ξύλο

ἀπ’ τὴν πικρὴν ἁρπάγη τοῦ καιροῦ

κρατᾶν ἀκόμα ἀπείραχτα τὰ μάτια

καὶ βουρκωμένα σὲ θωροῦν, σοφὰ

ἀπὸ πολλὴ ἐπίγνωση μὲς τὴ σιωπή τους

ἀπὸ πολλὴν ἀκινησία καὶ ἀπὸ μόνωση —

ἔτσι μεσ’ ἀπὸ τὸν καιρό μου ἔρχεσαι τώρα

καὶ τὰ μάτια σου πονεμένα μὲ θωροῦν.΄΄

______________________________

| ΑΝΕΣΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ |΄΄Σαν τα παλιά εικονίσματα, Ι

΄΄Από τη συλλογή ''Το διάλειμμα'' (θεσσαλονίκη 1976)

*Φωτογραφία Δημήτρης Χαρισιάδης,περιφορά εικόνας Αρτεμώνας,1956

Μικρά άνθη σιωπής

 

Μετάφραση:

Η γυναίκα βάζοντας στο σώμα του Χριστού μύρο,

πρόλαβε τα νεκρικά μύρα του Νικοδήμου.

__

πβ. παρόμοιο παραλληλισμό του ενός μύρου με το άλλο στο δοξαστικό της Κασσιανής:

«(ἡ γυνή) μῦρὰ σοι πρό τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει»

____

Ιταλία_Αμπελώνας στην Τοσκάνη.

 

Τῇ Ἁγίᾳ καὶ Μεγάλῃ Τετάρτῃ τῆς ἀλειψάσης τὸν Κύριον μύρῳ πόρνης γυναικὸς μνείαν ποιεῖσθαι οἱ θειότατοι Πατέρες ἐθέσπισαν, ὅτι πρὸ τοῦ Σωτηρίου Πάθους μικρὸν τοῦτο γέγονε.

Καθώς ο Κύριος ανέβαινε προς τα Ιεροσόλυμα, κι ενώ βρισκόταν στο σπίτι του λεπρού Σίμωνα, τον πλησίασε μια πόρνη γυναίκα κι άλειψε το κεφάλι Του με πολύτιμο μύρο. Έχει τοποθετηθεί, λοιπόν, από τους θείους Πατέρες εδώ αυτή η διήγηση, για να διακηρυχθεί, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα Χριστού, σε όλη τη γη και σε όλους τους ανθρώπους το θερμότατο έργο της.

Από πού άραγε παρακινήθηκε ώστε να πλησιάσει τον Κύριο; Τόλμησε να κάνει αυτή την κίνηση, επειδή έβλεπε πόσο συμπαθητικός και κοινωνικός ήταν ο Χριστός προς όλους. Ιδιαίτερα όταν Τον είδε να μπαίνει στο σπίτι του λεπρού, για τον οποίο ο νόμος έλεγε ξεκάθαρα ότι ήταν ακάθαρτος και απαγορευόταν να έχει επικοινωνία με τους ανθρώπους, γεννήθηκε μέσα της η ελπίδα. Αναλογίστηκε η γυναίκα πως, όπως ο Χριστός ανέχθηκε τη λέπρα εκείνου, έτσι θα ανεχθεί και τη δική της αρρωστημένη ψυχή. Όταν, λοιπόν, ο Κύριος βρισκόταν στο τραπέζι κατά το δείπνο, παρουσιάστηκε μπροστά Του και άλειψε το κεφάλι Του μ’ ένα μύρο, που η τιμή του ήταν γύρω στα τριακόσια δηνάρια, (δηλαδή εξήντα ασσάρια, δέκα νομίσματα και τρία αργύρια). Οι Μαθητές την επέκριναν γι’ αυτό, και περισσότερο απ’ όλους ο Ιούδας! Ο Χριστός όμως την υπερασπίστηκε, για να μην αποτραπεί απ’ τον καλό της σκοπό. Ανέφερε μάλιστα και τον ενταφιασμό Του, προσπαθώντας να αποτρέψει τον Ιούδα από την προδοσία, αλλά μάταια. Τότε απέδωσε και στη γυναίκα την ύψιστη τιμή να διακηρύσσεται το ενάρετο έργο της σε ολόκληρη την οικουμένη.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η γυναίκα αυτή θεωρείται από ορισμένους πως είναι μία και η ίδια σε όλους τους Ευαγγελιστές, δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Όπως υποστηρίζει ο θείος Χρυσόστομος, οι τρεις πρώτοι Ευαγγελιστές (Ματθαίος, Μάρκος, Λουκάς) αναφέρουν μία και την ίδια γυναίκα, η οποία έτσι πήρε την ονομασία πόρνη. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης όμως δεν κάνει λόγο για την ίδια γυναίκα, αλλά για κάποια άλλη, αξιοθαύμαστη, η οποία ζούσε βίο σεμνό και τίμιο, τη Μαρία, την αδελφή του Λαζάρου, την οποία αγαπούσε πολύ ο Χριστός, πράγμα που δε θα ίσχυε, αν εκείνη ήταν πόρνη.

 

Η Μαρία, λοιπόν, έξι μέρες πριν από το Πάσχα κι ενώ ο Ιησούς ήταν καλεσμένος σε δείπνο στο σπίτι της στη Βηθανία, έχρισε τον Κύριο με μύρο αλείφοντας τα άχραντα πόδια Του και σκουπίζοντάς τα με τις τρίχες των μαλλιών της. Το έκανε αυτό θέλοντας να Τον τιμήσει εξαιρετικά και ήταν σαν να πρόσφερε το μύρο στο Θεό, γιατί γνώριζε καλά ότι στις θυσίες προσέφεραν λάδι στο Θεό και οι ιερείς χρίονταν με μύρο κι ακόμα ότι και ο Ιακώβ κάποτε άλειψε με μύρο μια στήλη και την αφιέρωσε στο Θεό. Η Μαρία, λοιπόν, προσέφερε το μύρο, δήθεν για να το χαρίσει στο Διδάσκαλο, στην πραγματικότητα όμως για να το αφιερώσει στο Θεό σαν ευχαριστία για την ανάσταση του αδελφού της. Γι’ αυτό ακριβώς ο Ιησούς δεν της υποσχέθηκε μισθό. Τότε, λοιπόν, μόνο ο Ιούδας γόγγυσε, επειδή ήταν φιλοχρήματος.

Η άλλη γυναίκα, η πόρνη, δυο μέρες πριν από το Πάσχα, ενώ ο Χριστός βρισκόταν ακόμη στη Βηθανία και είχε πάει στο σπίτι του λεπρού Σίμωνα και είχε καθίσει και πάλι στο τραπέζι για το δείπνο, άλειψε την κεφαλή του Ιησού με το πολύτιμο εκείνο μύρο, όπως διηγούνται οι ιεροί Ευαγγελιστές Ματθαίος και Μάρκος. Μ’ αυτή την πόρνη κι οι μαθητές του Ιησού αγανάκτησαν, επειδή γνώριζαν καλά πόσο μεγάλο ζήλο έδειχνε πάντοτε ο Χριστός για την ελεημοσύνη προς τους φτωχούς. Σ’ αυτήν ωστόσο τη γυναίκα δόθηκε από τον Κύριο ως ανταμοιβή να διακηρύσσεται σ’ ολόκληρη την οικουμένη το θεάρεστο έργο της. Επομένως οι άγιοι Ευαγγελιστές Ματθαίος και Μάρκος αναφέρουν μία γυναίκα, ενώ ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υποστηρίζει πως αυτές ήταν δύο.

[...]

Οι θείοι Ευαγγελιστές Ιωάννης και Μάρκος προσέθεσαν ακόμη και το είδος του μύρου, ονομάζοντάς το «πιστικό» και πολύτιμο. Συνηθίζουν να ονομάζουν το μύρο «πιστικό», για να δείξουν ότι είναι γνήσιο, ανόθευτο και εγγυημένα καθαρό. Ίσως ακόμα η λέξη «πιστικό» να ήταν ονομασία του αρίστου και πρώτης ποιότητος μύρου. Ο Ευαγγελιστής Μάρκος προσθέτει ότι η γυναίκα από τη βιασύνη της έσπασε το αγγείο, επειδή είχε στενό άνοιγμα. Το αγγείο αυτό το ονομάζει «αλάβαστρο». Όπως λέει ο άγιος Επιφάνιος, το αλάβαστρο ήταν ένα γυάλινο αγγείο, χωρίς λαβή, το οποίο ονομαζόταν αλλιώς «βυκίο». Το μύρο εκείνο ήταν κατασκευασμένο κι από άλλα πολλά είδη, αλλά κυρίως από άνθος σμύρνας, μοσχομυριστό κινάμωμο, ίριδα, αρωματικό καλάμι και λάδι.

Ἀλλ᾿ ὁ τῷ νοητῷ μύρῳ χρισθείς, Χριστὲ ὁ Θεός, τῶν ἐπιρρύτων παθῶν ἐλευθέρωσον, καὶ ἐλέησον ἡμᾶς, ὡς μόνος ἅγιος, καὶ φιλάνθρωπος. Ἀμήν.

Ιερομόναχος Ιερώνυμος Δελημάρης

Το Τροπάριο της Οσίας Κασσιανής - Η επανάσταση μιας γυναίκας στη βυζαντινή κοινωνία: μια υπαρξιακή ανάγνωση

 

---

Η ιστορία της Αγίας Κασσιανής, το επεισόδιο με τον Θεόφιλο, η βαθιά ψυχολογία της μετάνοιας και η συγκλονιστική ποίηση του τροπαρίου που ψάλλεται κάθε Μεγάλη Τρίτη.

Η Αγία Υμνογράφος, η γυναίκα του Ευαγγελίου και το μυστήριο της ανθρώπινης ψυχής

Κάθε Μεγάλη Τρίτη το βράδυ, μέσα στη σιωπή της Μεγάλης Εβδομάδας, ψάλλεται στους ορθόδοξους ναούς ένα από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της ορθόδοξης υμνογραφίας: το τροπάριο της Κασσιανής. Λίγοι όμως γνωρίζουν ποια ήταν πραγματικά η Αγία Κασσιανή, η υμνογράφος που έγραψε ένα από τα πιο βαθιά ποιητικά κείμενα της βυζαντινής παράδοσης. Ποια ήταν όμως πραγματικά η γυναίκα που έγραψε αυτό το μοναδικό ποίημα;

🔔 Η Αγία Κασσιανή ως επανάσταση της γυναίκας μέσα στη βυζαντινή κοινωνία 

Το τροπάριο της Κασσιανής που ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης

Η επανάσταση μιας γυναίκας μέσα στη βυζαντινή κοινωνία

Τη Μεγάλη Τρίτη το βράδυ, στους ναούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ακούγεται ένα από τα πιο συγκλονιστικά ποιητικά κείμενα της βυζαντινής παράδοσης: το τροπάριο της Κασσιανής. Είναι ένα ποίημα μετάνοιας, μια δραματική εξομολόγηση της «αμαρτωλής γυναίκας» του Ευαγγελίου που πλησιάζει τον Χριστό με δάκρυα και μύρο.

Ωστόσο, ένα από τα πιο συχνά λάθη που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο είναι η σύγχυση ανάμεσα στην υμνογράφο και στο πρόσωπο του τροπαρίου. Η Κασσιανή δεν είναι η αμαρτωλή γυναίκα του Ευαγγελίου. Είναι η ποιήτρια που δίνει φωνή σε αυτήν.

Η Κασσιανή υπήρξε μοναχή, υμνογράφος και λόγια γυναίκα του 9ου αιώνα. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία τιμάται ως Αγία Κασσιανή η Υμνογράφος, γεγονός που δείχνει πόσο βαθιά αναγνωρίστηκε το πνευματικό και θεολογικό της έργο. Η μνήμη της τιμάται στις 7 Σεπτεμβρίου.

Το γεγονός αυτό είναι από μόνο του εντυπωσιακό. Σε μια κοινωνία όπως η βυζαντινή, όπου η δημόσια θεολογική και λογοτεχνική δημιουργία ήταν σχεδόν αποκλειστικά ανδρική υπόθεση, μια γυναίκα κατάφερε να γράψει ένα τροπάριο που εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια ψάλλεται σε όλους τους ορθόδοξους ναούς του κόσμου.

Με αυτή την έννοια, το τροπάριο της Κασσιανής αποτελεί κάτι περισσότερο από ένα υμνολογικό κείμενο. Είναι μια σπάνια γυναικεία φωνή μέσα στη βυζαντινή πνευματική ιστορία.

Η δύναμη του τροπαρίου βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η ποιήτρια εισέρχεται στην ψυχή της γυναίκας του Ευαγγελίου. Δεν την παρουσιάζει ως απλό ηθικό παράδειγμα ούτε ως αφηρημένη φιγούρα μετάνοιας. Τη μεταμορφώνει σε μια ανθρώπινη ύπαρξη που αναμετριέται με το βάρος των πράξεών της.

Η γυναίκα αυτή δεν προσπαθεί να δικαιολογηθεί. Δεν κατηγορεί κανέναν. Δεν επικαλείται περιστάσεις. Στέκεται μπροστά στον Χριστό και αναγνωρίζει το βάθος της ανθρώπινης αδυναμίας της. Μέσα από αυτή την εξομολόγηση, η Κασσιανή καταφέρνει να αποδώσει μια από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες της ανθρώπινης ψυχής μέσα στη βυζαντινή ποίηση.

Αυτό που κάνει το τροπάριο μοναδικό είναι ότι δεν περιορίζεται στη θρησκευτική ευσέβεια. Είναι ταυτόχρονα ποίηση, θεολογία και βαθιά ψυχολογική παρατήρηση. Η ποιήτρια κατανοεί ότι η μετάνοια δεν είναι απλώς μια ηθική πράξη. Είναι μια υπαρξιακή στροφή της ανθρώπινης ύπαρξης προς το φως.

Στην καρδιά του τροπαρίου βρίσκεται μια μεγάλη θεολογική αλήθεια της χριστιανικής παράδοσης: ότι ο άνθρωπος δεν ορίζεται από το παρελθόν του αλλά από την δυνατότητα της μεταμόρφωσης. Η γυναίκα του Ευαγγελίου δεν μένει φυλακισμένη στο παρελθόν της. Με τα δάκρυά της ανοίγει έναν δρόμο προς μια νέα ύπαρξη.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο νόημα του έργου της Κασσιανής. Μια γυναίκα του Βυζαντίου γράφει ένα ποίημα στο οποίο η ανθρώπινη αδυναμία δεν οδηγεί στην απόγνωση αλλά στην ελπίδα.

Με αυτό τον τρόπο η υμνογράφος δεν δίνει απλώς φωνή σε μια γυναίκα της ευαγγελικής ιστορίας. Δίνει φωνή σε κάθε άνθρωπο που αναζητά την δυνατότητα μιας νέας αρχής.

Έτσι, το Τροπάριο της Κασσιανής παραμένει ένα από τα πιο ζωντανά κείμενα της Μεγάλης Εβδομάδας. Δεν συγκινεί μόνο για την ποιητική του δύναμη, αλλά γιατί αποκαλύπτει μια βαθιά αλήθεια για την ανθρώπινη ύπαρξη: ότι ακόμη και μέσα στο σκοτάδι της πτώσης, η μετάνοια μπορεί να ανοίξει τον δρόμο προς το φως.

Και ίσως γι’ αυτό η φωνή της Κασσιανής εξακολουθεί να συγκλονίζει τους ανθρώπους εδώ και αιώνες.

Γιατί μέσα στο τροπάριό της δεν μιλά μόνο μια γυναίκα του 9ου αιώνα, αλλά η ίδια η ανθρώπινη ψυχή που τολμά να ζητήσει συγχώρηση και να ελπίσει σε μια νέα ζωή.

Και μέσα στη σιωπή της Μεγάλης Εβδομάδας, η φωνή της Αγίας Κασσιανής μας θυμίζει ότι η αληθινή επανάσταση του ανθρώπου δεν είναι η δύναμη, αλλά η μετάνοια που μεταμορφώνει την ύπαρξη.

🪞 Η ψυχολογία της μετάνοιας στο τροπάριο της Κασσιανής 

Μια υπαρξιακή ανάγνωση της ανθρώπινης ενοχής

Το τροπάριο της Κασσιανής δεν είναι μόνο ένα υμνολογικό κείμενο. Είναι ταυτόχρονα ένα από τα πιο βαθιά ψυχολογικά πορτρέτα της ανθρώπινης ενοχής που σώζονται στη βυζαντινή γραμματεία.

Η γυναίκα που μιλά στο τροπάριο βιώνει κάτι που στη σύγχρονη ψυχολογία θα ονομαζόταν υπαρξιακή επίγνωση της ενοχής. Δεν πρόκειται για απλό ηθικό φόβο ούτε για κοινωνική ντροπή. Πρόκειται για την εσωτερική στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται την απόσταση που τον χωρίζει από το φως της αλήθειας.

Η Κασσιανή καταγράφει αυτή την εμπειρία με εντυπωσιακή ακρίβεια. Η γυναίκα δεν προσπαθεί να κρυφτεί ούτε να δικαιολογηθεί. Η αναγνώριση της πτώσης της γίνεται ο ίδιος ο δρόμος της μεταμόρφωσης.

Αυτό το σημείο είναι εξαιρετικά σημαντικό. Στην πατερική θεολογία η μετάνοια δεν είναι απλώς συναισθηματική λύπη. Είναι μεταστροφή της συνείδησης, μια βαθιά αλλαγή προσανατολισμού της ανθρώπινης ύπαρξης.

Με αυτή την έννοια, το τροπάριο της Κασσιανής προσεγγίζει μια αλήθεια που αργότερα θα διατυπώσουν και υπαρξιακοί φιλόσοφοι της νεωτερικότητας: ότι η αληθινή ελευθερία του ανθρώπου γεννιέται όταν το άτομο αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη του εαυτού του.

Η γυναίκα του Ευαγγελίου δεν ορίζεται από το παρελθόν της. Ορίζεται από την απόφαση της επιστροφής. Τα δάκρυά της δεν είναι απλώς ένδειξη συναισθηματικής φόρτισης. Είναι το σημείο στο οποίο η ανθρώπινη ύπαρξη αναγνωρίζει την αλήθεια της και στρέφεται προς μια νέα δυνατότητα ζωής.

Έτσι, το τροπάριο της Κασσιανής μπορεί να διαβαστεί όχι μόνο ως λειτουργικό ποίημα αλλά και ως βαθύ ανθρωπολογικό κείμενο. Περιγράφει την στιγμή όπου ο άνθρωπος, αντιμέτωπος με την αλήθεια της ύπαρξής του, επιλέγει να μην παραμείνει στο σκοτάδι της πτώσης αλλά να στραφεί προς το φως.

˗ˏˋ🕯ˎˊ˗  Η Κασσιανή και η γυναικεία φωνή στη βυζαντινή θεολογία 

Μια σπάνια παρουσία στην πνευματική ιστορία του Βυζαντίου

Η βυζαντινή υμνογραφία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θησαυρούς της ορθόδοξης πνευματικής παράδοσης. Τα περισσότερα από τα μεγάλα λειτουργικά ποιητικά έργα γράφτηκαν από άνδρες θεολόγους και μοναχούς: τον Ρωμανό τον Μελωδό, τον Ιωάννη Δαμασκηνό, τον Κοσμά τον Μελωδό, τον Θεόδωρο τον Στουδίτη.

Μέσα σε αυτή τη μακρά παράδοση, η μορφή της Κασσιανής ξεχωρίζει ως μια από τις ελάχιστες γυναίκες που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στη βυζαντινή υμνογραφία.

Η σημασία της δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός ότι έγραψε ένα από τα πιο γνωστά τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας. Βρίσκεται κυρίως στο ότι η φωνή της εκφράζει μια ιδιαίτερη ευαισθησία, μια θεολογική προσέγγιση που συνδυάζει ποίηση, πνευματικότητα και βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής.

Η υμνογραφία της Κασσιανής δεν περιορίζεται στο περίφημο τροπάριο της Μεγάλης Τρίτης. Έχουν διασωθεί αρκετοί ακόμη ύμνοι της, καθώς και επιγράμματα και γνωμικά, που μαρτυρούν μια εξαιρετικά μορφωμένη προσωπικότητα.

Η ίδια υπήρξε μοναχή και ίδρυσε μοναστήρι στην Κωνσταντινούπολη. Η Εκκλησία την τιμά ως Αγία Κασσιανή την Υμνογράφο, γεγονός που δείχνει ότι το έργο της δεν θεωρήθηκε απλώς λογοτεχνικό επίτευγμα, αλλά πνευματική προσφορά στην εκκλησιαστική ζωή.

Με αυτή την έννοια, η παρουσία της Κασσιανής αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα γυναικείας θεολογικής φωνής μέσα στη βυζαντινή παράδοση.

Το τροπάριό της δεν είναι απλώς ποίηση. Είναι μια βαθιά ερμηνεία της ανθρώπινης εμπειρίας της μετάνοιας.

👑 Η ιστορία της Κασσιανής και του αυτοκράτορα Θεόφιλου 

Το περιστατικό που πέρασε στην ιστορία του Βυζαντίου

Η ζωή της Κασσιανής συνδέθηκε με ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια της βυζαντινής ιστορίας: τη διαδικασία επιλογής συζύγου για τον αυτοκράτορα Θεόφιλο τον 9ο αιώνα.

Σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, ο αυτοκράτορας συγκέντρωσε τις ομορφότερες και ευγενέστερες νέες της αυτοκρατορίας προκειμένου να επιλέξει ανάμεσά τους την μελλοντική αυτοκράτειρα. Ανάμεσα σε αυτές βρισκόταν και η νεαρή Κασσιανή.

Ο Θεόφιλος, εντυπωσιασμένος από την ομορφιά και την ευφυΐα της, θέλησε να δοκιμάσει την πνευματική της οξύτητα και της είπε μια φράση που έμεινε στην ιστορία:

«Εκ γυναικός τα φαύλα.»
Η φράση αυτή αναφερόταν στην Εύα και στην πτώση του ανθρώπου.

Η απάντηση της Κασσιανής υπήρξε εξίσου τολμηρή:
«Αλλά και εκ γυναικός τα κρείττω.»

Με αυτά τα λόγια υπενθύμισε ότι από γυναίκα -την Παναγία- ήρθε και η σωτηρία του κόσμου.

Η απάντηση αυτή, αν και θεολογικά άψογη, θεωρήθηκε υπερβολικά τολμηρή για την αυτοκρατορική αυλή. Ο Θεόφιλος τελικά επέλεξε άλλη γυναίκα για σύζυγο.

Η Κασσιανή όμως δεν χάθηκε από την ιστορία. Αντίθετα, ακολούθησε τον δρόμο της μοναχικής ζωής και αφιερώθηκε στη θεολογία και την υμνογραφία.

Με έναν τρόπο σχεδόν συμβολικό, η γυναίκα που δεν έγινε αυτοκράτειρα έγινε κάτι άλλο: έγινε η ποιήτρια που έγραψε ένα από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της χριστιανικής παράδοσης.

🌍 Κασσιανή: Η αιώνια γυναικεία φωνή που έγινε αιώνιο τροπάριο της Μεγάλης Εβδομάδας

Το τροπάριο της Κασσιανής δεν είναι απλώς ένα βυζαντινό ποίημα που διασώθηκε μέσα στους αιώνες. Είναι μια από τις πιο βαθιές εκφράσεις της ανθρώπινης ψυχής όταν αυτή συναντά το μυστήριο της συγχώρησης.

Η γυναίκα του Ευαγγελίου στέκεται μπροστά στον Χριστό χωρίς άμυνες, χωρίς δικαιολογίες, χωρίς προσπάθεια αυτοδικαίωσης. Μέσα από αυτή τη στάση γεννιέται μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της χριστιανικής ανθρωπολογίας: η στιγμή όπου η αλήθεια της ύπαρξης γίνεται δρόμος προς την ελευθερία.

Η Αγία Κασσιανή κατόρθωσε να μετατρέψει αυτή τη στιγμή σε ποίηση.

Και ίσως γι’ αυτό, κάθε Μεγάλη Τρίτη, όταν το τροπάριο ψάλλεται στους ναούς, η φωνή της εξακολουθεί να συγκινεί τους ανθρώπους μετά από περισσότερους από έντεκα αιώνες.

Γιατί μέσα σε αυτή τη φωνή δεν μιλά μόνο μια υμνογράφος του Βυζαντίου. Μιλά η ίδια η ανθρώπινη ψυχή που αναζητά το φως.

Και μέσα στη σιωπή της Μεγάλης Εβδομάδας, η φωνή της Αγίας Κασσιανής συνεχίζει να μας θυμίζει ότι η πιο βαθιά μεταμόρφωση του ανθρώπου αρχίζει από μια απλή αλλά γενναία πράξη: την τόλμη της μεταστροφής.

🕯️₊˚ Η ποίηση των δακρύων

Στο τροπάριο της Κασσιανής υπάρχει μια ποιητική εικόνα που θεωρείται από τις πιο δυνατές στη βυζαντινή υμνογραφία: η μετατροπή των δακρύων σε μύρο.

Η γυναίκα του Ευαγγελίου δεν προσφέρει απλώς ακριβό άρωμα στον Χριστό. Τα ίδια τα δάκρυά της γίνονται ένα δεύτερο μύρο, ένα μυστικό άρωμα της ψυχής.

Με αυτή την εικόνα η αγία Κασσιανή δημιουργεί μια βαθιά θεολογική αντιστροφή: εκεί όπου ο άνθρωπος βιώνει την πτώση και την ενοχή του, εκεί ακριβώς μπορεί να γεννηθεί η μεγαλύτερη πνευματική μεταμόρφωση.

Στη βυζαντινή πνευματική παράδοση τα δάκρυα της μετάνοιας θεωρούνται συχνά «δεύτερο βάπτισμα». Είναι το σημείο όπου η ανθρώπινη ψυχή καθαρίζεται όχι από εξωτερική πράξη αλλά από εσωτερική συντριβή.

Η Κασσιανή κατορθώνει να αποδώσει αυτή την εμπειρία με μια ποιητική δύναμη που ξεπερνά τα όρια της λειτουργικής υμνογραφίας.

Γι’ αυτό και το τροπάριο της Μεγάλης Τρίτης δεν συγκινεί μόνο για τη μουσική του. Συγκινεί γιατί μιλά για μια εμπειρία βαθιά ανθρώπινη: τη στιγμή όπου ο άνθρωπος αναγνωρίζει την αλήθεια της ύπαρξής του και στρέφεται προς το φως.

Ίσως γι’ αυτό, κάθε Μεγάλη Τρίτη, όταν ακούγεται το τροπάριο της Κασσιανής, δεν ακούμε μόνο μια βυζαντινή μελωδία. Ακούμε την ίδια την ανθρώπινη ψυχή που τολμά να μετατρέψει τα δάκρυά της σε άρωμα ελπίδας.

✍🏻 Σοφία Ντρέκου - Αρθρογράφος
(Sophia Drekou, Columnist in Psychology)

Πηγές και βιβλιογραφικές αναφορές

• Ιερά Ακολουθία Μεγάλης Εβδομάδας - Τριώδιον
• Πατρολογία και Βυζαντινή Υμνογραφία
• Herbert Hunger – Βυζαντινή Λογοτεχνία
• Alexander Kazhdan – Oxford Dictionary of Byzantium

πηγή Αέναη επΑνάσταση