Γράφει ὁ κ. Νικόλαος Ζαχαριάδης, Καθηγητὴς Θεολόγος – Συγγραφεύς & Πρωτοψάλτης
Ὁ ὕμνος αὐτὸς ὀνομάστηκε Ἀκάθιστος ἀπὸ τὸν 7ο αἰώνα, ἀφοῦ ἡ ψαλμωδία συνδέθηκε μὲ ἕνα ἱστορικὸ γεγονὸς τοῦ βυζαντινοῦ κράτους.
Τὸ 626 μ.Χ. οἱ Πέρσες καὶ οἱ Ἄβαροι ἐπιχείρησαν νὰ πολιορκήσουν τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων τὴν Κωνσταντινούπολη. Πολυάριθμος στρατός… Ποιὸς θὰ τὰ ἔβαζε μαζί τους: (στρατὸς – πεζοὶ – ἱππικὸ πολιορκητικὲς μηχανὲς κλπ). Ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος ἔλειπε σὲ ἐκστρατεία. Οἱ χριστιανοὶ δὲν εἶχαν ποῦ ἀλλοῦ νὰ καταφύγουν. Στὴ βοήθεια μόνο τῆς Παναγίας!!! Ἕνας φοβερὸς ἀνεμοστρόβιλος ἄρχισε νὰ βυθίζει τὰ πλοῖα τῶν βαρβάρων… Ἡ θάλασσα σὰν νὰ ἔδινε δύναμη κουράγιο καὶ ἀντοχὴ στὴ δοκιμασία τῶν χριστιανῶν. Αὐτὴ ἔβγαζε τὰ πνιγμένα σώματα τῶν πολιορκητῶν μπροστὰ στὴν ἐκκλησία τῆς Θεοτόκου, στὶς Βλαχέρνες. Ὁ ἐχθρὸς κατατροπώθηκε!!! Ὁ φόβος καὶ ὁ τρόμος ἦταν ἔκδηλος σὲ αὐτοὺς ποὺ ἀπόμειναν. Ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ τῆς ἱστορικῆς πόλεως, βγῆκε ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη καὶ ἄρχισε νὰ καταδιώκει τοὺς τρομοκρατημένους ἐχθρούς, οἱ ὁποῖοι νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἦταν ἀδίστακτοι καὶ ἕτοιμοι γιὰ ὅλα τὰ κακά…
Τὸ βράδυ ὅλος ὁ λαὸς μαζεύτηκε στὸ ναὸ τῆς Θεοτόκου καὶ ἔψαλλαν ὕμνους τὰ «νικητήρια» καὶ τὰ «εὐχαριστήρια». Τότε ὄρθιοι ἔψαλλαν τὰ 144 ΧΑΙΡΕ πρὸς τὴν Παναγία καὶ ὁ ὕμνος ὀνομάστηκε ἀκάθιστος. Τὸ ἀρχικὸ προοίμιο τοῦ ὕμνου, «τὸ προσταχθὲν μυστικῶς λαβὼν ἐν γνώσει…», ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὸ εἰδικὸ προοίμιο, Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια…» γιὰ νὰ ἀποδώσουν εὐχαριστίες στὴν Παναγία ΜΑΣ.
Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ὡς πολύεδρος ἀδάμας καλλωπίζει τὴν ἐκκλησιαστική μας ποίηση. Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ ποῦμε ὅτι κανένας ὕμνος, δὲν ἔχει τόση μεγαλοπρέπεια καὶ λυρικὴ ἔξαρση ὅσο ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος. Κανένα ἄλλο ποίημα δὲν συγκινεῖ καὶ θέλγει, ὅσο ὁ Ἀκάθιστος μὲ τὰ 144 Χαῖρε, ὅπου πολλοὶ στίχοι του ἔγιναν δημώδεις καὶ βρίσκονται, στὰ χείλη πολλῶν χριστιανῶν. Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος συνετάχθη κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἀπὸ τὸν Πίνδαρο τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας ποίησης, τὸν Ρωμανὸ τὸν Μελωδό, τὸν 6ο αἰώνα ἕνεκα τοῦ γεγονότος τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου καὶ μετὰ ἐψάλει ὡς εὐχαριστήριος ὕμνος πρὸς τὴν Ὑπέρμαχο Παναγία τοῦ Ἔθνους μας, Στρατηγό, ἡ ὁποία ἔσωσε τὴν Κωνσταντινούπολη ἀπὸ τοὺς βαρβάρους Ἀβάρους καὶ Πέρσες.
Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος συνδέθηκε μὲ τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ γιὰ καθαρὰ λειτουργικοὺς λόγους. Εἶναι γνωστὸ ὅτι ἡ περίοδος αὐτή, ἔχει πένθιμο καὶ κατανυκτικὸ χαρακτήρα. Ὅμως ἡ γιορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου, ἔχει χαρμόσυνο χαρακτήρα καὶ λόγῳ τῆς Μεγάλης Σαρακοστῆς δὲν ἔχει οὔτε προεόρτια οὔτε μεθεόρτια. Αὐτὸ τὸ κενὸ ἔρχεται νὰ καλύψει ἡ ψαλμωδία τοῦ ΑΚΑΘΙΣΤΟΥ ΥΜΝΟΥ.
Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ προοίμιο καὶ 24 οἴκους, διηγηματικοῦ κυρίως χαρακτήρα μὲ διπλὸ ἐφύμνιο.
Α) «Χαῖρε Νύμφη Ἀνύμφευτε» οἱ περιττοί, μονοὶ οἶκοι.
Β) «Ἀλληλούια» οἱ ἄρτοι ζυγοὶ οἶκοι καὶ ἀλφαβητικὴ ἀκροστιχίδα.
Τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ περιττοὶ οἶκοι, ἔχουν σὰν χαρακτηριστικὸ τὶς ἕξι διπλὲς ἀποστροφὲς πρὸς τὴν Παναγία, ποὺ ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ «Χαῖρε» ὁ ὕμνος εἶναι γνωστὸς ἐπὶ τὸ λαϊκότερον σὰν Χαιρετισμοί, π.χ. «Χαῖρε τῶν δακρύων τῆς Εὔας ἡ λύτρωσις» καὶ οὕτω καθεξῆς. Πρέπει νὰ γνωρίζουμε ὅτι τόσα τὰ τμήματα τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου ὅσο καὶ ὁλόκληρος ὁ ὕμνος ψάλλονται μὲ εἰδικὸ κανόνα, ὁ ὁποῖος ἀρχίζει μὲ τὸν εἱρμὸ «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου». Ὁ ὕμνος αὐτὸς ψάλλεται τμηματικὰ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ μικροῦ ἀποδείπνου κάθε Παρασκευή, μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Σαρακοστῆς. Ὁλόκληρος ὁ ὕμνος μὲ τὰ 144 χαῖρε ψάλετε τὴν Παρασκευὴ τῆς 5ης ἑβδομάδας τῶν νηστειῶν.
Στὰ ὀρθόδοξα μοναστήρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους, τῶν Μετεώρων καὶ τῶν Ἱεροσολύμων μετὰ τὸ ἀπόδειπνο συνηθίζεται νὰ διαβάζουν καὶ τὶς τέσσερις στάσεις τῶν χαιρετισμῶν. Εἰδικότερα στὸ Ἅγιο Ὄρος, τὸ περιβόλι τῆς Παναγιᾶς μας, ὁ προσμονάριος, δηλαδὴ ὁ μοναχὸς ποὺ διακονεῖ μπροστὰ ἀπὸ τὴν θαυματουργὴ εἰκόνα τῆς Παναγίας, ψάλλει καὶ τὴν Παράκληση καὶ τὸν Ἀκάθιστο.
Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ἀρχίζει μὲ τὸ «Α», «Ἄγγελος πρωτοστάτης…» καὶ τελειώνει μὲ τὸ «Ὦ», «Ὦ Πανύμνητε Μῆτερ, ἡ τεκοῦσα τῶν Πάντων Ἁγίων, Ἁγιώτατον Λόγο».
Ἡ θαυματουργὸς εἰκὼν τῶν Χαιρετισμῶν
Ἡ θαυματουργὸς εἰκόνα τῶν «Χαιρετισμῶν» ἢ τοῦ «Ἀκαθίστου» ἢ «Μυροβλύτισσα» εἶναι ἡ ἀρχαιότερη εἰκόνα τῆς Θεοτόκου στὸ Ἅγιο Ὄρος καὶ εὑρίσκεται στὴν Ἱ. Μ. Διονυσίου.
Εἶναι ἁγιογραφημένη «ἐκ κηρομαστίχης, ἔργον τοῦ Ἀποστόλου Λουκᾶ» ἀπὸ τὶς 70 μικρότερες εἰκόνες ποὺ κατὰ τὴν παράδοση ὁ ἴδιος ὁ Εὐαγγελιστὴς δώρισε στοὺς χριστιανούς. Ἡ εἰκόνα αὐτὴ λέγεται ὅτι εἶναι ἐκείνη «ἥν κρατῶν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος τῷ 626 μ.Χ. περιήρχετο λιτανεύων ἀνὰ τὰ τείχη αὐτῆς…».
Ἡ ἀποστολοχάρακτη εἰκόνα τῶν «Χαιρετισμῶν» ὀνομάζεται καὶ «Μυροβλύτισσα», διότι κατὰ διάφορους καιροὺς ἀναβλύζει μύρο. Λόγῳ τοῦ μύρου τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ προσώπου τῆς Παναγίας εἶναι δυσδιάκριτα.
ΥΠΕΡΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΕ
ΣΚΕΠΕ ΗΜΑΣ
orthodoxostypos
