Το Νόμπελ της Χημείας: τα παράδοξα της φύσης και ο Θεός

 

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Το φετινό Νόμπελ της Χημείας απονεμήθηκε στον 96χρονο Γάλλο καθηγητή Ανρί Καγκάν και στον 76χρονο Ιάπωνα καθηγητή Κένσο Σοάϊ. Ο Καγκάν ανακάλυψε τα παράδοξα σε χημικές ενώσεις που έχουν σχέση  με ζώντες οργανισμούς και φάρμακα και ο Σοάϊ προχώρησε στην πράξη τις ανακαλύψεις του Γάλλου καθηγητού. Πιο συγκεκριμένα οι δύο καθηγητές ανακάλυψαν  τα παράδοξα που συμβαίνουν στη φύση και στους  ζώντας οργανισμούς. Στο σώμα μας λ.χ. οι πρωτεΐνες συντίθενται από αμινοξέα, που υπάρχουν στη λεγόμενη «αριστερή» μορφή τους, και τα ίδια υπάρχουν και στη «δεξιά»  μορφή… Η διαφορά τους δηλαδή δεν είναι στη δομή της χημικής ένωσης αλλά στη μορφή της. Δηλαδή είναι όπως το δεξιό και το αριστερό χέρι μας, γι’ αυτό και το φαινόμενο ονομάστηκε διεθνώς «χειρομορφία», από τις ελληνικές λέξεις «χέρι» και «μορφή».

            Το φαινόμενο της χειρομορφίας έχει συνέπειες πολύ συγκεκριμένες  στον οργανισμό του ανθρώπου. Όταν οι πρωτεΐνες δεχθούν εξωτερική επέμβαση θα αντιδράσει θετικά μόνο η μία από τις δύο μορφές τους. «Είναι εξαιρετικά σημαντική η εργασία  του Καγκάν και στη συνέχεια του Σοαΐ για την παραγωγή φαρμάκων, διότι ανακάλυψαν πως το ίδιο μόριο, στη δεξιά ή στην αριστερή μορφή του, μπορεί να έχει πολύ διαφορετικά βιολογικά αποτελέσματα» δήλωσε ο Ολιβιέ Ριάντ, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λουβαίν και πρώην φοιτητής του Καγκάν.

            Το τραγικό γεγονός το οποίο έκαμε τον Καγκάν να επιτείνει την έρευνά του για τη διαφορετική συμπεριφορά των ίδιων βιοχημικών ενώσεων του οργανισμού, που έχουν χειρομορφία, και για την αντιμετώπισή αυτής της συμπεριφοράς  ήταν  τα τραγικά αποτελέσματα από τη χορήγηση του φαρμάκου  της θαλιδομίδης. Το 1957 η Γερμανική Εταιρεία Chemie Grunenthal, έθεσε σε κυκλοφορία το εν λόγω φάρμακο, ως πρωτοποριακό για τις εγκύους γυναίκες. Κατά τη δήλωση της Εταιρείας αυτές με τη χρήση του θα ηρεμούσαν και θα απέφευγαν τη ναυτία, τους εμετούς και άλλες δυσάρεστες καταστάσεις. Στην έρευνά τους βρήκαν μεν το δραστικό του φαρμάκου, αλλά δεν βρήκαν ότι ο βιοχημικός τύπος του ήταν χειρόμορφος και πως η μεν αριστερή μορφή του είχε αποτελέσματα  για τις εγκύους, ενώ η δεξιά του προκαλούσε σοβαρές δυσμορφίες και αναπηρίες στο νεογέννητο! Το σκάνδαλο ήταν τεράστιο, γιατί το γερμανικό εργοστάσιο που παρήγαγε την βλαβερή θαλιδομίδη προκάλεσε δυστυχία σε χιλιάδες οικογενειών παγκοσμίως.

Ο Καγκάν αναγνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να εξηγήσει την προέλευση της χειρομορφίας των χημικών ενώσεων που αφορούν στον άνθρωπο προχώρησε στην έρευνα για χρήση ουσιών που να μεγιστοποιούν το αποτέλεσμα της επιλογής της καλής μορφής των χειρόμορφων χημικών ενώσεων. Με αυτή την έρευνα του βοήθησε σημαντικά στην έρευνα για την αποφυγή του συμβάντος με την θαλιδομίδη στην παραγωγή φαρμάκων.

            Στο σημείο αυτό πρέπει να τονισθεί ότι επί χιλιάδες χρόνια οι χειρόμορφες βιοχημικές ενώσεις λειτουργούν φυσιολογικά στον άνθρωπο και στους άλλους ζώντες οργανισμούς με απόλυτη ακρίβεια και χωρίς επιπτώσεις στην υγεία του! Μόνο όταν ο άνθρωπος θέλησε να παρέμβει και να τις χρησιμοποιήσει προκλήθηκε η τραγωδία της θαλιδομίδης.

            Όλα τα φάρμακα έχουν τις παρενέργειές τους, αλλά εγκρίνονται από τους Οργανισμούς Ελέγχου όταν το όφελος από την χρήση τους θεωρείται  ότι είναι πολύ μεγαλύτερο από την τυχόν ζημία που προκαλούν. Παράδειγμα είναι και τα εμβόλια που κυκλοφορήθηκαν κατά του κορωνοϊού. Από τα όσα έχουν δημοσιευθεί πολλές ζωές σώθηκαν, αλλά γεγονός είναι πως τα κέρδη των εταιρειών που τα παράγουν είναι τεράστια και οι παρενέργειες σε πολλές περιπτώσεις είναι σοβαρές, όπως φαίνεται στα ολίγα που έχουν δει το φως της δημοσιότητας... 

Ο επιστήμονας Καγκάν βρήκε τρόπο να χρησιμοποιούνται χειρόμορφες ενώσεις στα φάρμακα χωρίς επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου, κάτι πολύ θετικό για τη θεραπεία ασθενειών. Όμως δεν μπόρεσε να εξηγήσει το γιατί από της δημιουργίας του ανθρώπου οι χειρόμορφες ενώσεις λειτουργούσαν άψογα αυτές, ενώ όταν αυτός παρενέβη προκάλεσαν τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα.

Γενικά τα περί του σκοπού της ζωής και οι βαθύτερες αιτίες των φαινομένων δεν μπορούν να εξηγηθούν. Σχετικά ο Αμερικανός Νομπελίστας φυσικός και κβαντομηχανικός Ρίτσαρντ Φάινμαν είπε σε εκπομπή του BBC πως όταν ένας επιστήμονας ερωτάται το «γιατί» για κάποιο φαινόμενο απαντά  μόνο με το «πώς», καθώς το απόλυτο «γιατί» οδηγεί σε μια ατέρμονη σειρά ερωτημάτων χωρίς επιστημονική απάντηση. Και ο επίσης Νομπελίστας Ιταλός φυσικός και εφευρέτης του ασυρμάτου και της τηλεφωνίας Γκουλιέλμο Μαρκόνι δήλωσε για τη σχέση του με τον Θεό: « Η επιστήμη μόνη της δεν μπορεί να ερμηνεύσει πολλά πράγματα και προ πάντων το μυστήριο της ύπαρξής μας. Ποιοι είμαστε; Ποιος ο σκοπός της ζωής μας; Ο άνθρωπος επιδόθηκε  στην έρευνα των προβλημάτων αυτών, αλλά αυτά έως σήμερα μένουν άλυτα. Προσωπικά διακηρύττω με υπερηφάνεια ότι είμαι πιστός Χριστιανός. Πιστεύω στη δύναμη της προσευχής. Πιστεύω σε αυτήν όχι μόνο ως πιστός Χριστιανός, αλλά συγχρόνως και ως επιστήμονας». Διακήρυξη πίστεως υπέγραψαν και 222 κορυφαίοι Έλληνες επιστήμονες, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ακτίνες» στο υπ’ αριθμόν 61-62 τεύχος του 1946.

Ο σεμνός και ταπεινόφρονας επιστήμονας Καγκάν ανακάλυψε κάτι  χρήσιμο για την υγεία του ανθρώπου, χρησιμοποιώντας την συνθετική οργανική χημεία. Έτσι διόρθωσε ένα σοβαρό λάθος ενός άλλου επιστήμονα… Μας δίνει και αυτός την ευκαιρία να σκεφθούμε όσα, μεταξύ άλλων, είπε ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρός Χριστόδουλος στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, το οποίο διοργάνωσε υπό την αιγίδα του η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Αθήνα, το 2000:

« Η αλήθεια είναι ότι ερωτήματα περί του αν η επιστήμη τελικά αναβαθμίζει τη ζωή, αν διευρύνει τους ορίζοντες της αναζητήσεως του ανθρώπου, αν αυξάνει την ευτυχία μας και βελτιώνει την γενικότερη ποιότητα ζωής, αν πρέπει να της επιβληθούν όρια και αν διέπεται από αρχές η έρευνα, είναι ερωτήματα που απασχολούν ευρέως τις κοινωνίες μας.

Η Εκκλησία ευνοεί την επιστήμη, αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι κάθε ανακάλυψη αποτελεί διείσδυση στα μυστικά της θεϊκής σοφίας. Αντικρύζει όμως και μία κοινωνία που δεν διακρίνεται για την πνευματική ποιότητά της και την προσήλωσή της σε αρχές και αξίες, μια κοινωνία που έχει την ιδιότητα να γεννά περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει, που χαρακτηρίζεται από παθολογικό εγωισμό και αλαζονεία, που στερείται από κάθε ίχνος αιώνιας προοπτικής».-

Ηφαίστειο Σαντορίνης: Ο νεκρός έφηβος του τσουνάμι λύνει το μυστήριο της Πομπηίας του Αιγαίου

Νέα στοιχεία που ενδεχομένως αλλάζουν τη γνώση μας για μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της προϊστορίας -την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης- έρχονται στο φως από την αρχαιολογική έρευνα. Ο πυρήνας της έρευνα είναι γνωστός από το 2022. Στον αρχαιολογικό χώρο του Τσεσμέ (Κρήνη) κοντά στη σημερινή Σμύρνη, ανακαλύφθηκαν υπολείμματα της έκρηξης του ηφαιστείου που επηρέασε ολόκληρο το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.

Ανάμεσά του ο σκελετός ενός εφήβου, ο οποίος βρέθηκε στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο.

Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι ο νεαρός βρέθηκε θαμμένος μέσα στα στρώματα άμμου, λάσπης και θαλάσσιων υλικών που άφησαν τα κύματα του τσουνάμι. (φωτογραφία). Η θέση του σώματος και τα γεωλογικά στοιχεία δείχνουν ότι δεν πέθανε από άλλη αιτία, αλλά παρασύρθηκε και καταπλακώθηκε από τα τεράστια κύματα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για την πρώτη άμεση απόδειξη ανθρώπινου θύματος που μπορεί να συνδεθεί με τα τσουνάμι της έκρηξης της Θήρας.

Πηγή: Proceedings of the National Academy of Sciences)

Νεότερα στοιχεία που αναδημοσιεύουν οι Tίmes, αντλημένα από εξελίξεις στην ίδια έρευνα, σημειώνουν ότι η χρονολόγηση των οστών του εφήβου τοποθετεί τον θάνατό του γύρω στο 1500 π.Χ. και όχι γύρω στο 1600 π.Χ., όπως είναι η εν γένει παραδεδογμένη άποψη για την έκρηξη της Θήρας.

Αν επιβεβαιωθεί, αυτή η ημερομηνία μπορεί να αναθεωρήσει τη χρονολόγηση της έκρηξης.

Η αναπηρία

Από την εξέταση των οστών προκύπτει ότι ο έφηβος πιθανότατα αντιμετώπιζε κινητικό πρόβλημα ή κάποια αναπηρία στο ένα του πόδι. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί δεν κατάφερε να απομακρυνθεί εγκαίρως, ενώ άλλοι κάτοικοι ίσως είχαν ήδη εγκαταλείψει την περιοχή.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι το τσουνάμι δεν ήταν ένα μόνο κύμα. Αντίθετα, η περιοχή φαίνεται πως χτυπήθηκε από διαδοχικά κύματα. Μετά το πρώτο κύμα, κάποιοι άνθρωποι επέστρεψαν για να αναζητήσουν επιζώντες ή να περισυλλέξουν αντικείμενα. Στη συνέχεια όμως ακολούθησαν νέα, ακόμη ισχυρότερα κύματα, τα οποία προκάλεσαν περισσότερους θανάτους και μεγαλύτερες καταστροφές. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στη διαδοχή των στρωμάτων καταστροφής που εντόπισαν οι αρχαιολόγοι.

Η τεράστια ποσότητα τέφρας και η κατάρρευση του ηφαιστείου δημιούργησαν γιγάντια κύματα που έφτασαν στις ακτές της Κρήτης, της Μικράς Ασίας και άλλων περιοχών του Αιγαίου. Οι συνέπειες περιλάμβαναν πλημμύρες, καταστροφή λιμανιών, απώλειες πλοίων και σοβαρές ζημιές στους παράκτιους οικισμούς.

Οι Times κάνουν αναφορά στον οικισμό του Ακρωτηρίου Σαντορίνης (συχνά αποκαλούμενο «Πομπηία του Αιγαίου) επαναλαμβάνοντας μία από τις επιστημονικές εκδοχές: Το γεγονός ότι, σε αντίθεση με την Πομπηία της Ιταλίας, στο Ακρωτήρι δεν έχουν βρεθεί ανθρώπινοι σκελετοί, οδηγεί «τους περισσότερους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι είχαν αντιληφθεί τα προειδοποιητικά σημάδια της επικείμενης έκρηξης —όπως οι σεισμοί— και εγκατέλειψαν τον οικισμό πριν από την τελική καταστροφή».

Οσον αφορά στη χρονολόγηση της έκρηξης: Η ακριβής ημερομηνία αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας εδώ και δεκαετίες. Η νέα ανάλυση του σκελετού, μέσω ραδιοχρονολόγησης, φαίνεται να τοποθετεί το γεγονός περίπου στο 1500 π.Χ., δηλαδή αργότερα από ορισμένες προηγούμενες εκτιμήσεις που πρότειναν χρονολόγηση γύρω στο 1600 π.Χ.

Ορθώς επίσης το άρθρο εξετάζει τη σχέση της έκρηξης με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού.

Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν θεωρούν πλέον ότι η έκρηξη προκάλεσε αυτή καθ’ αυτή την κατάρρευση της μινωικής Κρήτης. Κρίνουν όμως ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες επώδυνες. Η καταστροφή των παράκτιων εγκαταστάσεων, η απώλεια του εμπορικού στόλου και οι ζημιές στα δίκτυα εμπορίου πιθανότατα αποδυνάμωσαν τον μινωικό κόσμο, διευκολύνοντας αργότερα την μυκηναϊκή επικράτηση στην Κρήτη.

Τα νεότερα στοιχεία της έρευνας πρόκειται να παρουσιαστούν σε ντοκιμαντέρ του National Geographic, βασισμένο σε επιστημονική εργασία που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αξιολόγησης από ειδικούς.

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετες μελέτες πριν τα συμπεράσματα θεωρηθούν οριστικά.

Ναυτεμπορικη

ΠΡΟΣΟΧΗ _ΜΕΛΕΤΗ: Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΩΣΕΙ ΨΕΥΔΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΣΚΕΜΜΕΝΑ ΟΤΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΙΣΧΥΡΟ ΚΙΝΗΤΡΟ

 

Στην επιστημονική δημοσίευση "Lying to Win: Assessing LLM Deception through Human‑AI Games and Parallel‑World Probing" που δημοσιεύτηκε στις 7 Μαρτίου 2026 εξετάζεται αν τα μεγάλα μοντέλα γλώσσας μπορούν να πουν ψέματα εσκεμμένα προκειμένου να πετύχουν ένα στόχο.

Οι ερευνητές σχεδίασαν ένα παιχνίδι στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη διαλέγει ένα αντικείμενο και ο άνθρωπος προσπαθεί να το μαντέψει με ερωτήσεις. Για να εντοπίσουν αν η τεχνητή νοημοσύνη εξαπατά, δημιούργησαν παράλληλους διαλόγους όπου γίνονται διαφορετικές ερωτήσεις για το ίδιο αντικείμενο.

Αν το μοντέλο αρνείται το ίδιο γεγονός σε όλους τους διαλόγους ταυτόχρονα (κάτι που είναι λογικά αδύνατο), τότε αυτό θεωρείται ένδειξη ότι προσπαθεί να παραπλανήσει αντί να απαντήσει ειλικρινά.

Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν το εξής σημαντικό και ταυτόχρονα ανησυχητικό: ότι συνήθως τα μοντέλα δεν λένε ψέματα, αλλά η συμπεριφορά τους αλλάζει άρδην όταν έχουν ισχυρό κίνητρο να βγουν κερδισμένα ή να αποφύγουν τυχόν αρνητικές συνέπειες.

Παρατηρήθηκε λοιπόν ότι ορισμένα μοντέλα άρχισαν να δίνουν ψευδείς απαντήσεις αρκετά συχνά, κάτι που υποδηλώνει ότι μπορούν να χρησιμοποιούν την εξαπάτηση ως στρατηγική όταν το περιβάλλον το ανταμείβει.

Το βασικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι η αξιολόγηση της ασφάλειας της τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να ελέγχει μόνο την ακρίβεια ή τη λογική τους, αλλά και το πώς συμπεριφέρονται όταν έχουν κίνητρα που θα μπορούσαν να τα οδηγήσουν σε παραπλανητικές απαντήσεις.

 

Νικόδημος Καλλιντέρης

Βρέθηκε χαμένη σελίδα από το παλίμψηστο του Αρχιμήδη

Λεπτομέρεια της εικόνας που προστέθηκε στη σελίδα. [Credit: Blois, Musée des Beaux-Arts, Inv. 73.7.52. Φωτογραφία IRHT-CNRS]

Σημαντικό εύρημα σε μουσείο της Γαλλίας φέρνει στο φως νέο απόσπασμα από το έργο του μεγάλου Έλληνα μαθηματικού και ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω επιστημονική έρευνα.

Η ιστορία της επιστήμης και της κλασικής φιλολογίας έζησε τον Μάρτιο του 2026 ένα κεφάλαιο άξιο ενός ακαδημαϊκού μυθιστορήματος ίντριγκας, αν και στην περίπτωση αυτή το σκηνικό δεν ήταν ένα απομακρυσμένο αρχείο στην Κωνσταντινούπολη ούτε μια φημισμένη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, αλλά ένα μουσείο καλών τεχνών που βρίσκεται στην κεντρική Γαλλία.

Ανακάλυψη σελίδας από το παλίμψηστο του Αρχιμήδη στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπλουά προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική κοινότητα, καθώς θεωρούνταν χαμένη εδώ και δεκαετίες. Η ταυτοποίηση του πολύτιμου ευρήματος έγινε από τον ερευνητή του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, Βικτόρ Ζισεμπέργκ, ο οποίος αναγνώρισε το φύλλο ως τμήμα του διάσημου χειρογράφου που περιλαμβάνει έργα του μεγάλου Έλληνα μαθηματικού.

Η ανακάλυψη, της οποίας οι λεπτομέρειες δημοσιεύτηκαν στο τεύχος της 6ης Μαρτίου του έγκριτου γερμανικού περιοδικού παπυρολογίας και επιγραφικής Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, δεν είναι αποτέλεσμα συστηματικής έρευνας στα αρχεία του μουσείου, αλλά μάλλον της οπτικής οξύτητας και της εμπειρογνωμοσύνης ενός ειδικού, ο οποίος ήταν σε θέση να αναγνωρίσει, ανάμεσα στις πτυχές ενός λειτουργικού κώδικα ή στα χαλαρά φύλλα μιας συλλογής έργων τέχνης, ένα θραύσμα χειρογράφου που η επιστημονική κοινότητα αναζητούσε εδώ και δεκαετίες.

Σύμφωνα με τις πρώτες αναλύσεις, η σελίδα αντιστοιχεί στο φύλλο 123 του παλίμψηστου και περιέχει απόσπασμα από το έργο «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου». Το τμήμα αυτό αφορά τις προτάσεις 39 έως 41 του πρώτου βιβλίου, όπου ο Αρχιμήδης εξετάζει γεωμετρικές σχέσεις μεταξύ στερεών σωμάτων.

H μία πλευρά της σελίδας. [Credit: Blois, Musée des Beaux-Arts, Inv. 73.7.52. Φωτογραφία IRHT-CNRS]

Η ιστορία του παλίμψηστου

Το παλίμψηστο του Αρχιμήδη είναι ελληνικό χειρόγραφο του 10ου αιώνα, που περιέχει πραγματείες του αρχαίου μαθηματικού. Κατά τον Μεσαίωνα, μεγάλο μέρος του αρχικού κειμένου σβήστηκε ώστε η περγαμηνή να επαναχρησιμοποιηθεί για θρησκευτικά κείμενα, μια συνήθη πρακτική της εποχής λόγω της μεγάλης αξίας του υλικού.

Το χειρόγραφο φυλασσόταν αρχικά στην Ιερουσαλήμ και αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Το 1906, ο Δανός φιλόλογος Γιόχαν Λούντβιχ Χάιμπεργκ φωτογράφισε το έργο, δημιουργώντας το πρώτο σημαντικό αρχείο εικόνων που επέτρεψε τη μελέτη των κειμένων του Αρχιμήδη κάτω από τα μεταγενέστερα στρώματα γραφής.

Στη συνέχεια, το χειρόγραφο πέρασε σε ιδιωτική συλλογή στη Γαλλία και εξήχθη νόμιμα το 1996, προτού πουληθεί σε δημοπρασία σε ιδιώτη συλλέκτη. Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο Τέχνης Γουόλτερς στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης επιστημονικής έρευνας.

Η τεχνολογία αποκαλύπτει τα μυστικά του

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, πραγματοποιήθηκε εκστρατεία έρευνας με χρήση πολυφασματικής απεικόνισης, τεχνολογίας που επιτρέπει την ανάγνωση σβησμένων ή καλυμμένων κειμένων. Με τη μέθοδο αυτή αποκαλύφθηκαν σημαντικά έργα του Αρχιμήδη αλλά και αποσπάσματα από άλλα αρχαία φιλοσοφικά και λογοτεχνικά κείμενα.

Ωστόσο, τρεις σελίδες που εμφανίζονταν στις φωτογραφίες του 1906 είχαν εξαφανιστεί και θεωρούνταν οριστικά χαμένες. Μία από αυτές είναι η σελίδα που εντοπίστηκε τώρα στο μουσείο της πόλης Μπλουά.

Η ταυτοποίηση και οι επόμενες έρευνες

Η ταυτοποίηση έγινε μέσω σύγκρισης του φύλλου με τις ιστορικές φωτογραφίες του Χάιμπεργκ, οι οποίες φυλάσσονται στη Βασιλική Βιβλιοθήκη της Δανίας. Η αντιπαραβολή των εικόνων επιβεβαίωσε χωρίς αμφιβολία ότι πρόκειται για το ίδιο χειρόγραφο φύλλο.

Στη μία πλευρά της σελίδας διακρίνονται γεωμετρικά σχήματα και αποσπάσματα από το «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου», που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναγνώσιμα, παρά τη μερική κάλυψή τους από μεταγενέστερο κείμενο προσευχών. Το μυστήριο – και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για μελλοντική έρευνα – βρίσκεται στην άλλη πλευρά του φύλλου. Εκεί, το κείμενο του Αρχιμήδη δεν κρύβεται από το μεσαιωνικό μελάνι ενός ανώνυμου αντιγραφέα, αλλά από μια πολύ πιο πρόσφατη εικονογράφηση, που προστέθηκε γύρω στο 1942.

Η άλλη πλευρά της σελίδας με την προστιθέμενη εικόνα. [Credit: Blois, Musée des Beaux-Arts, Inv. 73.7.52. Φωτογραφία IRHT-CNRS]

Πρόκειται για μια αινιγματική αναπαράσταση του προφήτη Δανιήλ συνοδευόμενου από δύο λιοντάρια, μια λατρευτική εικόνα που, σύμφωνα με τις σημειώσεις που συνοδεύουν το έργο και την έρευνα που διεξήγαγε η ομάδα του Ζισεμπέργκ, ζωγραφίστηκε απευθείας πάνω στην περγαμηνή με πρωτοβουλία του ιδιοκτήτη που κατείχε το χειρόγραφο εκείνη την εποχή.

Η υπόθεση που προβάλλουν οι ειδικοί είναι ότι ο ιδιοκτήτης, με σκοπό να αυξήσει την εμπορική αξία ή την αισθητική του κώδικα, αποφάσισε να τον διακοσμήσει προσθέτοντας αυτή την εικονογράφηση, ίσως χωρίς να συνειδητοποιεί ότι έθαβε για πάντα, τουλάχιστον με γυμνό μάτι, ένα μέρος του κειμένου του Έλληνα μαθηματικού. Κάτω από αυτό το στρώμα βαφής του 20ού αιώνα, το περιεχόμενο του φύλλου 123 παραμένει σήμερα απρόσιτο με τις συμβατικές μεθόδους παρατήρησης.

Ωστόσο, η επιστήμη διαθέτει πλέον εργαλεία που δεν υπήρχαν όταν το χειρόγραφο αποτέλεσε αντικείμενο εξαντλητικής μελέτης στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Εκείνη την εποχή, μια διεπιστημονική ομάδα πέτυχε θεαματικές προόδους χρησιμοποιώντας τεχνικές πολυφασματικής απεικόνισης, οι οποίες καθιστούν δυνατή τον φωτισμό εγγράφων με διαφορετικά μήκη κύματος και την αποκάλυψη ξεθωριασμένων ή αποξεσμένων μελανιών που το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να αντιληφθεί.

Η εκστρατεία αυτή έφερε στο φως κείμενα του Αρχιμήδη που θεωρούνταν χαμένα, αλλά και αποσπάσματα άλλων κλασικών συγγραφέων. Τώρα, η ανακάλυψη αυτής της χαμένης σελίδας, και ειδικά η παρουσία της αινιγματικής σύγχρονης εικονογράφησης που κρύβει τη μία της πλευρά, δημιουργεί την ανάγκη να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα.

Ο ερευνητής σχεδιάζει μέσα στον επόμενο χρόνο να προχωρήσει σε νέες επιστημονικές εξετάσεις, εφόσον δοθούν οι απαραίτητες άδειες. Οι αναλύσεις θα βασιστούν σε προηγμένες τεχνικές πολυφασματικής απεικόνισης και φθορισμού ακτίνων Χ, ικανές να ανιχνεύσουν ίχνη μελανιού κάτω από στρώματα χρώματος.

Η ανακάλυψη αυτή αναμένεται να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για νέα, εκτενέστερη μελέτη του παλίμψηστου του Αρχιμήδη, καθώς οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πολλά τμήματά του παραμένουν ακόμη δυσανάγνωστα ή κρυμμένα, προσμένοντας να αποκαλύψουν άγνωστες πτυχές της σκέψης ενός από τους σημαντικότερους μαθηματικούς της αρχαιότητας. Οι υπεύθυνοι της μελέτης πιστεύουν ότι οι τρέχουσες τεχνολογίες είναι σημαντικά πιο ισχυρές από αυτές που ήταν διαθέσιμες πριν από είκοσι χρόνια και ότι η εφαρμογή αυτών των νέων μεθόδων όχι μόνο στη νέα σελίδα που ανακαλύφθηκε, αλλά και σε ολόκληρο το χειρόγραφο, θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την ανάγνωση των αποσπασμάτων που παρέμειναν εν μέρει ανεξιχνίαστα κατά τη διάρκεια της προηγούμενης έρευνας.

Η επιστήμη έχει τώρα μια μοναδική ευκαιρία να εξαγάγει από την περγαμηνή το τελευταίο λόγο που έγραψε ο σοφός της Συρακούσας για τις σχέσεις μεταξύ της σφαίρας και του κυλίνδρου, μια γνώση που παραμένει κρυμμένη κάτω από στρώματα μελανιού, χρώματος και αιώνων ιστορίας — και που τώρα, χάρη στο οξυδερκές μάτι ενός επαρχιακού μουσείου, είναι και πάλι προσιτή.

Victor Gysembergh, A leaf from the Archimedes palimpsest rediscovered in Blois. Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, 6 mars 2026

πηγή 

Η σπάνια «γενετική χρονοκάψουλα» στη νότια Ελλάδα

Oι μισοί σημερινοί άνδρες της Μέσα Μάνης κατάγονται από έναν

αρσενικό πρόγονο που έζησε τον 7ο αιώνα μ.Χ. 

 

 

Μια μοναδική "γενετική νησίδα" ταύτισαν στη Μέσα Μάνη γενετιστές που έλαβαν γενετικό υλικό από περισσότερους από 100 άνδρες κατοίκους, και το οποίο ανέλυσαν με μοριακές τεχνικές των εργαστηρίων της «FamilyTreeDNA». Συγκρίνοντας το DNA των Μέσα Μανιατών με χιλιάδες αρχαία δείγματα DNA και με το DNA πάνω από 1,3 εκατομμυρίων σύγχρονων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, διαπίστωσαν ότι, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε άλλα μέρη της Ελλάδας, οι περισσότερες πατρικές γενεαλογικές γραμμές των Μέσα Μανιατών ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο, με ελάχιστες ενδείξεις αφομοίωσης μεταγενέστερων πληθυσμών, όπως των Σλάβων, Μάλιστα, το 50% των Μέσα Μανιατών κατάγονται από έναν κοινό αρσενικό πρόγονο που έζησε τον 7ο αιώνα μ.Χ.! 

 

 

Αυτά όμως ισχύουν μόνο για τις πατρογονικές γραμμές. Αναφορικά με τη μητρογραμμική καταγωγή, παρατηρούνται περιορισμένες επαφές με πληθυσμούς της ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου, της δυτικής Ευρώπης, ακόμη και της Βόρειας Αφρικής, αν και πολλές μητρικές γενεαλογικές γραμμές παρουσιάζουν τα ίδια χαρακτηριστικά μακροχρόνιας εντοπιότητας με τις πατρικές. «Τα γενετικά αυτά μοτίβα συνάδουν με μια έντονα πατριαρχική κοινωνία, στην οποία οι άνδρες παρέμεναν ριζωμένοι στον τόπο καταγωγής τους, ενώ μικρός αριθμός ξένων γυναικών ενσωματωνόταν στον τοπικό πληθυσμό».

  

 

Ο Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου, Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μιλάει στον 98.4 ως ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, όπου γενετική έρευνα των Μέσα Μανιατών ανακαλύπτει «γενετική χρονοκάψουλα» στη νότια Ελλάδα.

 

Απίστευτο επιστημονικό επίτευγμα: Μικρορομπότ μπαίνει στο αίμα και χορηγεί φάρμακα με ακρίβεια – Είναι σαν κόκκος άμμου

 

Μικροσκοπικό ρομπότ που έχει το μέγεθος κόκκου άμμου και μπορεί να χορηγήσει φάρμακα σε ακριβή θέση στο ανθρώπινο σώμα δημιούργησαν επιστήμονες στην Ελβετία, ένα τεράστιο επιστημονικό επίτευγμα που στοχεύει στο να μειώσει τις σοβαρές παρενέργειες εξαιτίας των οποίων πολλά φάρμακα δεν προχωρούν στις κλινικές δοκιμές.

Το ρομπότ ελέγχεται με μαγνήτες και κάποιος χειρουργός μπορεί να το χειριστεί εύκολα με ένα απλό εργαλείο, όχι πολύ διαφορετικό από το χειριστήριο του PlayStation, με τη βοήθεια ηλεκτρομαγνητικών πηνίων γύρω από τον ασθενή. Το μαγνητικό πεδίο που δημιουργείται είναι τόσο δυνατό που μετακινεί την κάψουλα ακόμα κι όταν κινείται ενάντια στη ροή του αίματος.

🔬 @ETH_en has developed a tiny microrobot that delivers medication precisely where it’s needed, like dissolving a stroke-related clot. Guided by magnetic fields, it boosts precision and reduces side effects. Tested with >95% success.
🔗 Full article: https://t.co/3i0Wi41T4l pic.twitter.com/0PnTa6OJdO

— About Switzerland (@AbtSwitzerland) November 18, 2025

«Αυτή είναι η κορυφή του παγόβουνου», δήλωσε στη Washington Post ο Μπράντλει Νέλσον, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο Science και καθηγητής ρομποτικής στο Ελβετικό Ομοσπονδιακό Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Ζυρίχης. «Νομίζω ότι οι χειρουργοί θα έχουν πολλές ιδέες για το πώς να το χρησιμοποιήσουν», πρόσθεσε ο ίδιος.

«Η κάψουλα ίσως φανεί χρήσιμη στην αντιμετώπιση ανευρυσμάτων, πολύ επιθετικών καρκίνων στον εγκέφαλο και δυσμορφιών σε αγγεία και αρτηρίες», είπε ο Νέλσον. Η διαφορά της με άλλα φάρμακα υπό δοκιμή είναι ότι εκείνα διαχέονται σε όλο το σώμα και δεν περιορίζονται μόνο στο σημείο που μας ενδιαφέρει. Λόγω αυτού, προκαλούνται και διάφορες παρενέργειες που αναγκάζουν τις κλινικές δοκιμές αυτών των φαρμάκων να σταματήσουν.

Οι κάψουλες είναι φτιαγμένες από υλικά φιλικά προς τον άνθρωπο, όπως ταντάλιο το οποίο χρησιμοποείται και στις ακτινογραφίες.

Μέχρι στιγμής, οι δοκιμές έχουν γίνει σε χοίρους και μοντέλα ανατομίας από μαλακή σιλικόνη, ενώ οι κλινικές δοκιμές υπολογίζονται σε 3 με 5 χρόνια από σήμερα.

πηγή

Όταν κάποιος δηλώνει "Εγώ είμαι με τους ειδικούς" και κάνει το "εμπόλιο" γι' αυτόν το λόγο, παρακαλώ πολύ, να πάρει μερικές βαθιές ανάσες, και ας ρίξει μια ματιά σ' αυτούς τους ΓΙΓΑΝΤΕΣ παρακάτω, που πιο "ΕΙΔΙΚΟΙ" από αυτούς δεν υπάρχουν και ας ψάξει καλά ποιοι είναι και τι λένε...

 

1.

O Kary Mullis είναι ο ίδιος ο δημιουργός του PCR test και πήρε νόμπελ γι' αυτό.

Μας λέει:

Τα PCR test δεν είναι κατάλληλα για διάγνωση κορονο-ιών.

===============================

2.

Ο DR Malone είναι ο ίδιος ο εφευρέτης των εμβ0λίων τεχνολογίας mRNA.

Μας λέει:

Θεωρώ επικίνδυνα για σοβαρές ασθένειες μέχρι και 5 χρόνια μετά τη λήψη τους. "Θα με αυτοκτονήσουν, αν μιλήσω".

===============================

3.

Καθηγητής Ιολογίας Luc Montagnier πήρε το Νόμπελ Ιατρικής 2008. Είναι αυτό που λέμε, ο top of the top στον τομέα.

Μας λέει:

"Είναι λάθος να εμβολιαστεί ο κόσμος. Τα εμβόλια mRNA υπάρχει κίνδυνος να έχουν απρόβλεπτες συνέπειες όπως καρκίνους, ακόμη και σε επόμενες γενιές! Είναι μαθητευόμενοι μάγοι, μας έχουν για ινδικά χοιρίδια!"

===============================

4.

Ο Γιάννης Ιωαννίδης βρίσκεται στη λίστα με τους 100 πιο σημαντικούς επιστήμονες του πλανήτη. Ειδικός στην επιδημιολογία και την κλινική έρευνα.

Επιπροσθέτως, είναι πρωτοπόρος στη μετα-έρευνα (έρευνα πάνω σε έρευνες)!!!!

Μας λέει:

1. Δεν έχουμε πλήρη εικόνα για την ασφάλεια των εμβ0λίων.

2. Γενοκτονία το lockdown.

===============================

5.

Sucharit Bhakdi

MD. Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής Μικροβιολογίας και Ανοσολογίας, Πρώην Πρόεδρος, Ινστιτούτου Ιατρικής Μικροβιολογίας και Υγιεινής.

Μας λέει:

Για τον εμβ0λιασμό "Σταματήστε την τρέλα" τα εμβ0λια mRNA είναι άκρως επικίνδυνα. Δεν έχουν εξεταστεί για παρενέργειες.

===============================

6.

Robert Hermann Koch Εμπνευστής των αξιωμάτων του Koch που είναι τέσσερα κριτήρια που έχουν σχεδιαστεί για να καθορίσουν μια αιτιολογική σχέση μεταξύ ενός μικροβίου και μιας ασθένειας.

Μαντέψτε.

Τα κριτήρια δεν ικανοποιούνται στην περίπτωση του Κο-βιντ.

===============================

Δεν είσαι με τους "ειδικούς" φίλε.

Είσαι με τους γιατρούς, που συμφωνούν με το κράτος

που συμφωνεί με τους οργανισμούς G.a.v.i., ΠΟΥ και το λουρί..

που ανήκουν στους Διαφθορείς δισεκατομμυριούχους

που κρύβουν το σκεύασμα πίσω από πατέντες.

Δώσε μας "ένα" όνομα "ειδικού" που έχει σοβαρά επιχειρήματα. Ένα! Οι ειδικοί είναι αυτοί... στη φωτό.

Στέλιος Σουρλιας

Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΝΟΥ ΜΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΙΟΥΣ ΚΑΙ ΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

Ο Έλληνας φοιτητής που «ξεκλείδωσε» τα μυστικά του πρώιμου σύμπαντος σε γαλαξίες «βρέφη»

Η πρακτική τελειοποιεί την τεχνική!

 

Τα πουλιά μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία τους την τέχνη της κατασκευής φωλιών και δεν καταφεύγουν μόνο στο εκ γενετής ένστικτό τουςσύμφωνα με μια νέα σκωτσέζικη επιστημονική έρευνα

Η έρευνα έρχεται να προσθέσει ένα ακόμα «συν» στις ικανότητες άλλων πλασμάτων πέρα από τον άνθρωπο, ενώ ανατρέπει την καθιερωμένη αντίληψη μεταξύ των επιστημόνων ότι η κατασκευή φωλιάς είναι αποκλειστικά μια έμφυτη ικανότητα.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον δρα Πάτρικ Γουόλς του πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, που δημοσίευσαν τη σχετική μελέτη στο περιοδικό ζωολογίας «Behavioural Processes», σύμφωνα με το BBC, βιντεοσκόπησαν και μελέτησαν, στην Μποτσουάνα της Αφρικής, τη συμπεριφορά ενός είδους πολύχρωμης «υφάντρας», που διακρίνεται για την κατασκευή πολλών και πολύπλοκων φωλιών, δεκάδων μέσα σε μία μόνο χρονιά.

Οι ερευνητές ανέφεραν ότι η μελέτη αποκάλυψε «ένα ξεκάθαρο ρόλο για την εμπειρία». Κάθε ξεχωριστό πουλί χρησιμοποιούσε ελαφρώς διαφοροποιημένη τεχνική από την μία φωλιά στην επόμενη, ανάλογα με την εμπειρία που είχε αποκομίσει στο μεταξύ. Άλλες φορές ξεκινούσε από δεξιά προς τα αριστερά και άλλες αντίστροφα, ενώ όσο περνούσε ο χρόνος και συσσωρευόταν η «οικοδομική» μάθηση, τα πουλιά έριχναν στο έδαφος όλο και λιγότερα «οικοδομικά υλικά» (π.χ. χορταράκια).

«Αν τα πουλιά ακολουθούσαν κάποια γενετική προδιαγραφή για το χτίσιμο των φωλιών τους, τότε θα ανέμενε κανείς ότι όλα θα έχτιζαν τη φωλιά τους πάντα με τον ίδιο τρόπο. Όμως αυτό δεν συμβαίνει», δήλωσε ο δρ Γουόλς. «Ακόμα και για τα πουλιά, η πρακτική τελειοποιεί την τεχνική τους»,πρόσθεσε.

Η ΠΛΑΝΗ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ

 - Δρ Μάνος Δανέζης Δρ Στράτος Θεοδοσίου.

Υπάρχει Θεός μέσα στο σύμπαν;

 Dr. Ιωάννης Κοντόπουλος MSc & Dr. Αστροφυσικής, Διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών της Ακαδημίας Αθηνών

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΡΗΓΟΡΙΟ ΝΥΣΣΗΣ

Μποζόνιο Χιγκς και Αγ. Γρηγόριος Νύσσης

Η εκπληκτική διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, 16 αιώνες πριν, για την δημιουργία του κόσμου, μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με την θεωρία της «Μεγάλης Έκρηξης» με την διαφορά ότι την ερμηνεύει μέσα από τη δημιουργική άκτιστη ενέργεια του Θεού. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης απορρίπτει, όπως όλοι οι άγιοι Πατέρες, την αυτόματη δημιουργία του κόσμου, γιατί όλα έγιναν με την δημιουργική ενέργεια του Θεού και προήλθαν «εκ του μη όντος». Τα πάντα δημιουργήθηκαν «ουκ αυτομάτω τινί συντυχία, κατά τινα άτακτον και τυχαίαν φοράν». Εκτός από την αρχή της μη «αυτομάτου συντυχίας» για την δημιουργία του κόσμου, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης ομιλεί για την «αθρόαν καταβολήν». Έτσι εξηγεί τον λόγο του Μωϋσή «εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γήν». Γράφει ότι η σύσταση των όντων έγινεν αθρόως: «Ότι αθρόον της των όντων συστάσεως…». Άλλη βασική αρχή είναι ότι στην κτίση υπάρχει ο λεγόμενος «εγκείμενος της κτίσεως λόγος». Ακόμη και όταν δημιουργήθηκε το Σύμπαν, όλο το Σύμπαν βρισκόταν στο σκοτάδι, γιατί «ούπω γάρ εξεφάνη του πυρός η αυγή υποκεκρυμμένη τοίς μορίοις της ύλης» και έτσι όλα ήταν αόρατα και ανακατεμμένα. Όταν ο Θεός έδωσε εντολή για την γένεση του κόσμου, τότε αυτό το πύρ που επισκιαζόταν από τα μόρια της ύλης πρόβαλε και αμέσως «τώ φωτί τα πάντα περιηυγάζετο». Μέσα σε όλη την κτίση υπάρχει ο λόγος του Θεού, ο «εγκείμενος της κτίσεως λόγος». Σε κάθε όν ενυπάρχει κάποιος σοφός και τεχνικός λόγος, έστω κι αν εμείς δεν τον βλέπουμε, «πάν το γινόμενον, λόγω [για κάποιο λόγο] γίνεται» και τίποτα από τα δημιουργηθέντα από το Θεό δεν νοείται «άλογον και συντυχικόν και αυτόματον», δηλαδή τυχαίο και χωρίς λόγο. Όταν ο Θεός είπε «γεννηθήτω φώς», αναφέρεται «εις τον εγκείμενον της κτίσεως λόγον». Αυτός ο λόγος-ενέργεια που ενυπάρχει σε όλα τα όντα χαρακτηρίζεται από τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης «οιωνεί σπερματική δύναμις». Πρόκειται για την πρώτη ορμή του Θεού προς δημιουργία, που υπήρχε «δυνάμει» στην κτίση, όχι όμως και ενεργεία, διότι η γη ήταν ακόμη ακατασκευαστη. Οι αριστοτελικοί όροι “δυνάμει” και “ενεργεία” χρησιμοποιούνται από τον άγιο Γρηγόριο για να ερμηνεύσει το πώς δημιουργήθηκε η κτίση. Αυτή η σπερματική δύναμη στα όντα, την οποία έβαλε ο Θεός, ενεργοποιήθηκε με την δύναμη του λόγου Του. Έτσι, τα διάφορα είδη των όντων ήταν αποτέλεσμα της σπερματικής δύναμης και της δημιουργικής ενέργειας του Θεού. Στην αρχή ο Θεός δημιούργησε την άμορφη ύλη που δεν ήταν άκτιστη, και στην συνέχεια με το λόγο Του δημιούργησε τις «ποιότητες» δηλαδή τα επί μέρους είδη. Με αυτήν την δύναμη και σοφία που καταβλήθηκαν στην κτίση, «ειρμός τις αναγκαίος κατά τινα τάξιν επηκολούθησεν». Άρα η δημιουργία του κόσμου «εν αρχή» και η δημιουργία των όντων, η άμορφος ύλη, τα μόρια και η εξέλιξή τους, οι ποιότητες έγιναν με την προσωπική ενέργεια του Θεού, με τον δημιουργικό Του λόγο, που εισήλθε εξ αρχής «αθρόως» στην ουσία των όντων. Από εκεί με την δημιουργική ενέργεια του Θεού προήλθε η ορμή και το φώς που περιέλουσε την κτίση και δημιούργησε τις ποιότητες των ειδών. Επομένως, ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Θεό, με την άκτιστη δημιουργική ενέργειά Του και μέσα σε όλη την κτίση υπάρχει η άκτιστη ενέργεια του Θεού που ουσιοποιεί και ζωοποιεί την κτίση.

η συνέχεια εδώ

Πλειάδες

 

Φθινοπωρινή Ισημερία

  

Αστρονομικό φαινόμενο, κατά τό οποίο ή ημέρα καί ή νύχτα έχουν περίπου τήν ίδια διάρκεια. Σηματοδοτεί τήν πρώτη ημέρα τού Φθινοπώρου, μίας από τίς τέσσερις εποχές τού χρόνου.

Κι όμως, η καλοσύνη είναι μεταδοτική και υπάρχει απόδειξη

 

---

Φανταστείτε ότι πλησιάζετε στο αγαπημένο σας καφέ, όταν ξαφνικά το βλέμμα σας τραβάει μία σκηνή που διαδραματίζεται μεταξύ δύο αγνώστων ακριβώς έξω από την είσοδο. Ένας άνδρας κάθεται ακουμπισμένος στη γυάλινη τζαμαρία, με τα γόνατα στο στήθος, έχοντας μια πλαστική τσάντα με τα υπάρχοντά του στο πεζοδρόμιο. Από πάνω του στέκεται μια γυναίκα με τρυφερά απλωμένο το χέρι και του προσφέρει λίγα χρήματα.

Μήπως καθώς προσπερνάτε και μπαίνετε στο καφέ, σκέφτεστε να ρίξετε μια ματιά στο πορτοφόλι σας για να δείτε αν έχετε κι εσείς να του προσφέρετε κάτι; Μήπως βγάζετε λίγα χρήματα και βγαίνετε έξω για να του τα δώσετε, ευχόμενοι να μπορούσατε να κάνετε περισσότερα; Μήπως το γεγονός ότι γίνατε μάρτυρας μιας τέτοιας αλληλεπίδρασης σας κάνει να αισθάνεστε καλύτερα για τη γειτονιά και την κοινότητά σας;

Αν απαντήσατε «ναι» σε κάποια ή σε όλες από τις παραπάνω ερωτήσεις, τότε πιθανότατα αισθάνεστε αυτό που οι κοινωνιολόγοι από το Bedari Kindness Institute του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια ονομάζουν «ανάταση» -ένα αναζωογονητικό συναίσθημα που συχνά συνοδεύεται από μια αίσθηση ζεστασιάς στο στήθος, ανατριχίλα, μερικές φορές ακόμη και δάκρυα.

Οι ερευνητές του Ινστιτούτου, το οποίο ιδρύθηκε το 2019, έχουν διεξάγει μελέτες διερευνώντας εάν η καλοσύνη μπορεί να είναι μεταδοτική. Αυτό που διαπίστωσαν εν ολίγοις είναι ότι ναι, είναι, όπως επιβεβαίωσε έρευνα του 2023.

Στη μελέτη συμμετείχαν 8.000 άτομα σε 15 πειράματα. Έντεκα πραγματοποιήθηκαν διαδικτυακά και τέσσερα έγιναν διά ζώσης μέσω συνεντεύξεων στους δρόμους του Λος Άντζελες.

Οι μισοί από τους συμμετέχοντες παρακολούθησαν ένα viral βίντεο με τίτλο «Unsung Hero», στο οποίο ένας νεαρό άνδρας σταματάει συχνά κατά τη διάρκεια της μέρας του προκειμένου να βοηθήσει άλλους ανθρώπους. Οι άλλοι μισοί παρακολούθησαν ένα βίντεο με έναν αθλητή παρκούρ που εκτελεί εντυπωσιακά ακροβατικά.

Όσοι συμμετείχαν διά ζώσης έλαβαν πέντε χαρτονομίσματα του 1 δολαρίου ως αμοιβή για το χρόνο που διέθεσαν. Στο τέλος, οι ερευνητές παρέδωσαν στον καθένα από έναν φάκελο και τους κάλεσαν να κάνουν μια δωρεά στο UCLA Mattel Children’s Hospital. Στη συνέχεια, οι ερευνητές απομακρύνθηκαν, ώστε οι συμμετέχοντες να επιλέξουν ανώνυμα πόσα χρήματα θα έβαζαν -αν επέλεγαν να βάλουν- στον φάκελο πριν τον σφραγίσουν.

Οι άνθρωποι που είδαν το βίντεο «Unsung Hero» έδωσαν 25% περισσότερα χρήματα από εκείνους που είδαν το βίντεο με το παρκούρ.

Στα άτομα που συμμετείχαν διαδικτυακά τέθηκε μια υποθετική ερώτηση: Εάν ο εργοδότης σας πρότεινε να κάνει η εταιρεία δωρεές για έναν αξιόλογο σκοπό, θα είχατε τη διάθεση να δώσετε χρήματα; Εκείνοι που είδαν το βίντεο «Unsung Hero» είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να δεσμευτούν σε μία φιλανθρωπική δωρεά: Το 67% δήλωσαν ότι θα έκαναν δωρεές αν υποστηρίζονταν από τις εταιρείες τους. Όσο για τα άτομα που είδαν μόνο το βίντεο με το παρκούρ, μόνο το 47% απάντησε με τον ίδιο τρόπο.

Η αλυσιδωτή αντίδραση

Γονείς και προσωπικό που βρίσκονταν στην αίθουσα αναμονής ενός παιδιατρικού ιατρείου και παρακολούθησαν βίντεο με ανθρώπους που συμπεριφέρονταν με καλοσύνη έκαναν λόγο μετά για αισθήματα χαράς, ηρεμίας, ευγνωμοσύνης και γενναιοδωρίας -σε σύγκριση με άλλους, οι οποίοι συμμετείχαν στην ίδια πιλοτική έρευνα και είδαν μόνο διαφημίσεις για παιδιά.

Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι τα συναισθήματα αυτά θα μπορούσαν στη συνέχεια να προκαλέσουν μία αλυσιδωτή αντίδραση, ενθαρρύνοντας περισσότερες φιλοκοινωνικές συμπεριφορές στους ανθρώπους οι οποίοι παρακολουθούσαν τα βίντεο με τις ευγενικές πράξεις.

Η καλοσύνη και οι σωματικές αλλαγές

Το θερμό αυτό αίσθημα που νιώθουμε πιθανώς δεν ήταν μόνο ψυχολογικής φύσης, αλλά συνοδεύεται και από πολύ υπαρκτές σωματικές αλλαγές. Η αρτηριακή πίεση και η κορτιζόλη μπορεί να πέσουν (μειώνοντας το στρες) και τα επίπεδα σεροτονίνης και ντοπαμίνης μπορεί να αυξηθούν (πρόκειται για νευροδιαβιβαστές που παίζουν ρόλο στην ενεργοποίηση των κέντρων ευχαρίστησης/ανταμοιβής του εγκεφάλου). Όπως μπορούν να αυξηθούν και τα επίπεδα της ωκυτοκίνης, της σημαντικής ορμόνης που, μεταξύ άλλων, συμβάλλει στην οικοδόμηση σχέσεων, στη χαλάρωση και την ευεξία.

Ενα είδος θετικότητας που μπορεί να υπερβεί το αρχικό ερέθισμα

Προηγούμενη έρευνα του 2016, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific American, αναφέρει ότι άτομα που πήραν μέρος στη μελέτη ήταν πρόθυμα να δωρίσουν τα χρήματα που έλαβαν για τη συμμετοχή τους με πολύ μεγαλύτερη άνεση όταν τους είπαν ότι οι προηγούμενοι συμμετέχοντες έκαναν το ίδιο (σε σύγκριση με άλλη ομάδα στην οποία είπαν ότι οι προηγούμενοι από αυτούς ήταν περισσότερο φειδωλοί).

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός οι εν λόγω ερευνητές διαπίστωσαν ότι η καλοσύνη μεταδίδει ένα είδος θετικότητας που μπορεί να υπερβεί το αρχικό ερέθισμα.

Οι συμμετέχοντες άλλης μελέτης που παρακολούθησαν άτομα την ώρα που προσέφεραν κάτι γενναιόδωρα, είχαν την προθυμία να γράψουν πιο στοργικά, ενθαρρυντικά και γεμάτα ενσυναίσθηση σημειώματα σε έναν φίλο που περνούσε δυσκολίες, όταν τους δόθηκε η ευκαιρία να το κάνουν, σε σύγκριση με εκείνους οι οποίοι παρακολούθησαν άτομα με πιο τσιγκούνικη στάση.

Οι πράξεις που δηλώνουν καλοσύνη δεν χρειάζεται να είναι κάτι εξαιρετικό, μπορεί να είναι και μία απλή κίνηση:

Κάνουμε μία έκπληξη, κάτι απροσδόκητο, για παράδειγμα αναλαμβάνουμε μία δουλειά του σπιτιού ελαφρύνοντας από τον φόρτο ένα μέλος της οικογένειας μας, δίνουμε τη θέση μας στον άνθρωπο που περιμένει πίσω από εμάς στην ουρά, στέλνουμε ένα μπουκέτο λουλούδια -ναι, γιατί όχι;- σε ένα φιλικό μας πρόσωπο.

Εξυψώνουμε τον άλλον -έναν συνάδελφο, τον υπάλληλο ενός καταστήματος, τους δικούς μας ανθρώπους- λέγοντας πόσο καλά κάνει κάτι.

Προσφέρουμε τη βοήθεια μας, από το να κουβαλήσουμε τα ψώνια του άλλου και να βγάλουμε τα σκουπίδια του γείτονα, μέχρι να μεταφέρουμε με το αυτοκίνητο μας έναν συνάδελφο.

Χαμογελάμε. Όταν μας χαμογελούν διαπιστώνουμε ότι αυτή η τόσο απλή έκφραση έχει μεγάλο αντίκτυπο στη διάθεσή μας, είτε προέρχεται από έναν άγνωστο είτε από κάποιον που γνωρίζουμε.

Αφήνουμε ένα μήνυμα -από δυό λόγια στη χαρτοπετσέτα του εστιατορίου που δειπνήσαμε για το πόσο εξαιρετική ήταν η εξυπηρέτηση, μέχρι ένα τρυφερό σημείωμα στο παιδί ή στον σύντροφο μας.

Ενθαρρύνουμε, λέμε στον άλλον «θα τα καταφέρεις» και «τα κατάφερες».

Επικοινωνούμε. Τηλεφωνούμε ή στέλνουμε μήνυμα σε κάποιον ο οποίος ξέρουμε ότι είναι μόνος, αλλά και σε έναν παλιό μας φίλο για να του πούμε ότι τον σκεφτόμαστε.

Προσφέρουμε κάτι, για παράδειγμα αφήνουμε στο κατώφλι του άλλου λίγα λουλούδια ή γλυκά, ή χαρίζουμε κάτι που δεν χρειαζόμαστε.

Δεν αγνοούμε τους άλλους, τους αναγνωρίζουμε. Μπορεί να πούμε σε κάποιον πόσο τον εκτιμάμε ή απλά να χαιρετήσουμε τον ταμία της τράπεζας με το όνομα του και να τον ρωτήσουμε πώς είναι.

Προσκαλούμε κάποιον να καθίσει στο τραπέζι μας ενώ είμαστε σε ένα καφέ ή προσφέρουμε τη θέση μας στο λεωφορείο.

Με πληροφορίες από Psychology Today

Εφόσον υπάρχουν νόμοι που διέπουν το παγκόσμιο στερέωμα, υπάρχει και Νομοθέτης..!

 

~ { Albert Einstein }

O διωγμός του Καθηγητή Martin Kulldorff από το Harvard!

 

 

Γράφει ο Καλλιντέρης Νικόδημος

«Ήταν ξεκάθαρο ότι είχα να επιλέξω μεταξύ της επιστήμης και της ακαδημαϊκής μου καριέρας. Επέλεξα την πρώτη. Τι είναι (εν τέλει) η επιστήμη αν όχι η ταπεινή αναζήτηση της αλήθειας»;

Αυτά γράφει μεταξύ σπουδαίων άλλων ο τέως Καθηγητής Επιδημιολογίας και Βιοστατιστικολογίας του Πανεπιστημίου του Harvard Martin Kulldorff σε ένα πρόσφατο κείμενό του, στο οποίο περιγράφει τον ωμό και πρωτοφανή διωγμό του λόγω των επιστημονικών του τοποθετήσεων για τους αυταρχικούς εγκλεισμούς (lockdowns) και τις απάνθρωπες και ανήθικες υποχρεωτικότητες κατά την περίοδο του κορωνοϊού!

Στο πλευρό του στάθηκαν παγκόσμια αναστήματα της Ιατρικής Επιστήμης όπως ο Jay Bhattacharya από το Πανεπιστήμιο του Stanford και η Tanya Gupta από το αντίστοιχο της Οξφόρδης!

O Martin Kulldorff περιγράφει λεπτομερώς την φίμωσή του σχεδόν σε κάθε διαδικτυακή πλατφόρμα (twitter, youtube, facebook, κ.λπ.) και την ενορχηστρωμένη άρνηση των μεγάλων αγγλόφωνων μέσων επικοινωνίας να δημοσιεύσουν τις απόψεις του. Καθ' όλο το επίμαχο διάστημα συνάδελφοί του Καθηγητές στο Harvard λησμόνησαν την ακαδημαϊκή τους νηφαλιότητα και σύνεση και με δημόσιες τοποθετήσεις τους το λοιδόρησαν σκαιότατα αποκαλώντας τον μέχρι και «ακροδεξιό»!

Οι ίδιοι δεν δέχτηκαν να αντιπαρατεθούν μαζί του πρόσωπο με πρόσωπο σε οποιοδήποτε δημόσιο βήμα προφανώς γνωρίζοντας την κατάρτισή του και τα αδιάσειστα στοιχεία που είχε δημοσιεύσει προς επίρρωση των θέσεών του. Οι τελευταίες παράγραφοι του άρθρου του συμπυκνώνουν πολύ εκφραστικά το τι συμβαίνει στον ακαδημαϊκό χώρο και γι’ αυτό τις παραθέτουμε αυτούσιες:

«Οι περισσότερες Σχολές του Harvard αναζητούν επιμελώς την αλήθεια σε μια μεγάλη ποικιλία πεδίων, αλλά η αλήθεια (σχ. η λατινική λέξη Veritas που σημαίνει «αλήθεια» είναι το σύνθημα του Harvard και φιγουράρει στο σήμα του) δεν ήταν η κατευθυντήρια αρχή της ηγεσίας του Harvard. Ούτε η ακαδημαϊκή ελευθερία, ούτε η πνευματική περιέργεια, ούτε η ανεξαρτησία από εξωτερικές δυνάμεις ή το ενδιαφέρον για τους απλούς ανθρώπους καθοδήγησαν τις αποφάσεις τους.

Το Harvard και η ευρύτερη επιστημονική κοινότητα έχουν πολύ δουλειά να κάνουν για να αξίζουν και να επανακτήσουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Τα πρώτα βήματα είναι η αποκατάσταση της ακαδημαϊκής ελευθερίας και ο εξοβελισμός της κουλτούρας ακύρωσης ("cancel culture"). Όταν οι επιστήμονες έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για θέματα δημόσιας σημασίας, τα Πανεπιστήμια θα πρέπει να οργανώνουν ανοιχτές και πολιτισμένες συζητήσεις για την αναζήτηση της αλήθειας. Το Harvard θα μπορούσε να το είχε κάνει - και μπορεί ακόμα, αν το ήθελε.

Η επιστήμη δεν μπορεί να επιβιώσει σε μια κοινωνία που δεν εκτιμά την αλήθεια και δεν προσπαθεί να την ανακαλύψει. Η επιστημονική κοινότητα θα χάσει σταδιακά την υποστήριξη του κοινού και σιγά σιγά θα αποσυντεθεί σε μια τέτοια κουλτούρα. Η αναζήτηση της αλήθειας απαιτεί ακαδημαϊκή ελευθερία με ανοιχτό, παθιασμένο και πολιτισμένο επιστημονικό λόγο, με μηδενική ανοχή στη συκοφαντία, τον εκφοβισμό ή την ακύρωση. Ελπίζω ότι κάποια μέρα, το Harvard θα βρει τον δρόμο του πίσω στην ακαδημαϊκή ελευθερία και ανεξαρτησία»

Καρδιά: Νευριάζετε, γκρινιάζετε ή ανησυχείτε συνεχώς; Υπάρχουν επιπτώσεις!

---

Αν ανήκετε στην κατηγορία των… γκρινιάρηδων, των «απότομων» ανθρώπων ή εκείνων που δεν σταματούν να ανησυχούν, καλύτερα να αλλάξετε στάση αν θέλετε να έχετε «γερή» καρδιά.

Έτσι τουλάχιστον συνιστά πρόσφατη έρευνα, η οποία αποκάλυψε πως ορισμένα αρνητικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η διαρκής ανησυχία και η ευερεθιστότητα, έχουν συνδεθεί με πρώιμα σημάδια γήρανσης της καρδιάς.

Ας δούμε αναλυτικά τα ευρήματα των επιστημόνων.

Η μελέτη

Για να διερευνηθεί σε βάθος η σχέση μεταξύ ψυχικής υγείας και καρδιακής λειτουργίας, ομάδα ερευνητών από το πανεπιστήμιο «Queen Mary» στο Λονδίνο εξέτασαν καρδιακές τομογραφίες 36.309 ατόμων.

Ταυτόχρονα, βαθμολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων προσωπικότητας τα επίπεδα νευρωτισμού των συμμετεχόντων (της τάσης κάποιου να δυσφορεί και να επιδεικνύει παρορμητική συμπεριφορά).

Οι ερευνητές αποκάλυψαν ότι τα άτομα που παρουσίαζαν νευρωτισμό σε υψηλότερο βαθμό είχαν πιο εξασθενημένη λειτουργία και χαμηλότερη μάζα σε τμήματα της καρδιάς, όπως η δεξιά και η αριστερή κοιλία, υψηλότερη ίνωση του μυοκαρδίου (μια καρδιακή πάθηση που χαρακτηρίζεται από ουλές στην καρδιά, επηρεάζοντας συνήθως τις κοιλίες της καρδιάς που αντλούν το αίμα) και υψηλότερη αρτηριακή ακαμψία.

Τα προβλήματα αυτά φάνηκε να εμφανίστηκαν ανεξάρτητα από κοινούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα και η παχυσαρκία, και ήταν πιο έντονα στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες.

Η σχέση μεταξύ ψυχικής και καρδιαγγειακής υγείας

Οι επιστήμονες δήλωσαν ότι τα ευρήματα αυτά τονίζουν τη βαθιά σύνδεση μεταξύ ψυχικής και καρδιαγγειακής υγείας.

Ο Στέφεν Πίτερσεν, καθηγητής καρδιαγγειακής ιατρικής στο πανεπιστήμιο «Queen Mary», ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Γνωρίζουμε ότι υπάρχει σημαντική σχέση μεταξύ της ψυχικής υγείας και της υγείας της καρδιάς. Η μελέτη μας αποκάλυψε ότι νευρωτικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως το συνεχές άγχος ή η υπερβολική ανησυχία και η θλίψη μπορούν να επιφέρουν επιβλαβείς αλλαγές στην καρδιά».

Γίνεται να αλλάξουμε προσωπικότητα;

«Το να ζει κανείς με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιακών και κυκλοφορικών παθήσεων. Η εν λόγω έρευνα έδειξε ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τα οποία αποτελούν ταυτόχρονα πρώιμα σημάδια για εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας, μπορούν να γεράσουν πρόωρα την καρδιά», τόνισαν οι ερευνητές.

«Δεν είναι εύκολο να αλλάξει κανείς προσωπικότητα και να αρχίσει να βλέπει από τη μια μέρα στην άλλη τη φωτεινή πλευρά της ζωής. Ωστόσο, μπορεί να κάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής του έτσι ώστε να βελτιώσει τη σωματική και ψυχική του ευεξία. Κάποιες από αυτές είναι ο ποιοτικός ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή, η ενσωμάτωση της άσκησης στην καθημερινότητά του και η κοινωνικοποίηση», κατέληξαν οι επιστήμονες.

πηγή*Tα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο ακαδημαϊκό περιοδικό «European Heart Journal – Cardiovascular Imaging».

Το πείραμα στο Ιερό του Διός στο Όρος Λύκαιο της Αρκαδίας - Τι είναι η ψυχοακουστική;

 

Η όραση αποτελεί παραδοσιακά το κύριο αισθητήριο μέσο για την κατανόηση του παρελθόντος -οι αρχαιολόγοι «βλέπουν» τα μνημεία και προσπαθούν να βγάλουν συμπεράσματα. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, νέες μέθοδοι και θεωρητικές προσεγγίσεις υπόσχονται να αποκαλύψουν ακόμα περισσότερα μέσα και από άλλες αισθήσεις, όπως η ακοή. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η έρευνα, που πρόσφατα δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Open Archaeology, με τίτλο «Χρησιμοποιώντας την Ψυχοακουστική στην Αρχαιολογία των Αισθήσεων: Εξελίξεις στο Αρχαίο Ιερό του Διός στο Λύκαιο Όρος» της Πάμελα Τζόρνταν, αρχιτέκτονα, υποψήφιας διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.

Τι σημαίνει, όμως, ψυχοακουστική; «Η ψυχοακουστική μελετά τον τρόπο που το ανθρώπινο αυτί αντιλαμβάνεται τον ήχο. Έρχεται σε αντίθεση με την ακουστική, που είναι η μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο ήχος κινείται σε ένα περιβάλλον, αλλά και με την ανθρώπινη ερμηνεία του ήχου, ό,τι δηλαδή κάνει ο εγκέφαλός μας στην αρχική λήψη ενός ήχου. Ένα καλό παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το εξής: Φανταστείτε ότι περπατάτε σε έναν πολυσύχναστο δρόμο της πόλης και παράλληλα συνομιλείτε με έναν φίλο σας. Ενώ η ακουστική μελέτη θα μπορούσε να εστιάσει σε όλους τους ήχους και τα χαρακτηριστικά τους, η ψυχοακουστική θα μπορούσε να μελετήσει πώς εσείς ακούτε τον φίλο σας που μιλάει υπό τους ήχους ενός ηχηρού διερχόμενου λεωφορείου και η ερμηνεία του ήχου τον τρόπο που μπορεί να το βρίσκετε αυτό φυσιολογικό», απαντά στην ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ η Πάμελα Τζόρνταν.

Το Ιερό του Δία στο Λύκαιο Όρος, στο νοτιοδυτικό άκρο της Αρκαδίας, ένα από τα σημαντικότερα ιερά της αρχαιότητας, αναπτυγμένο σε δύο διαφορετικές θέσεις, αλλά σε μικρή μεταξύ τους απόσταση, είναι το μέρος όπου κατά την παράδοση γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας, αλλά και ο τόπος όπου κάθε τέσσερα χρόνια διεξάγονταν τα Λύκαια, οι αθλητικοί αγώνες προς τιμήν του θεού. Είναι, επίσης, ένας αρχαιολογικός χώρος που γνωρίζει καλά η συνομιλήτρια του ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Όταν ξεκίνησα την ανεξάρτητη έρευνά μου για τον ήχο στην αρχιτεκτονική κληρονομιά, σκεφτόμουν την προηγούμενη εμπειρία που είχα στο Ιερό του Διός στο Λύκαιο Όρος, όταν από το 2005 έως το 2008 μελετούσα την αρχιτεκτονική του. Εκείνη την εποχή είχα εντυπωσιαστεί από την ηχητική δυναμική της θέσης. Επιστρέφοντας ως αρχιτέκτονας με ειδίκευση στην ψυχοακουστική και τη μελέτη ηχοτοπίων, ήθελα να χρησιμοποιήσω ό,τι είχα τεκμηριώσει, βάσει δεδομένων, για την ηχητική αντίληψη ώστε να εξερευνήσω τη σχέση μεταξύ ήχου, αρχιτεκτονικής και σχεδιασμού μιας θέσης μέσα στον χρόνο. Ήμουν πραγματικά περίεργη να πειραματιστώ με τον συνδυασμό μεταξύ ψυχοακουστικής και αρχαιολογικών προσεγγίσεων. Είναι τόσα πολλά που δεν γνωρίζουμε για την καθημερινή ζωή ενός ιερού στην αρχαιότητα, που ίσως ο ήχος αποκάλυπτε ένα μοτίβο που δεν μπορούσα να δω», συμπληρώνει η ερευνήτρια που μελετά τον ήχο σε ιστορικούς χώρους από το 2015.

«Δανείστηκα εξοπλισμό ψυχοακουστικής ηχογράφησης από την HEAD Acoustics και το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς έκανα το πρώτο ταξίδι στο Λύκαιο Όρος για να δοκιμάσω ένα πείραμα χρησιμοποιώντας τον συγκεκριμένο εξοπλισμό, έναν ήχο κλήσης κινητού τηλεφώνου και ένα μικρό ηχείο. Επέστρεψα με συνεργάτες πεδίου και πιο ειδικές μεθόδους τα έτη 2017, 2019 και 2022 και με χρηματοδότηση από διάφορες επιχορηγήσεις. Το 2018 έκανα την έρευνα αντικείμενο της διδακτορικής μου έρευνας, την οποία ολοκληρώνω τώρα», επισημαίνει η Π. Τζόρνταν και συνεχίζει ως προς την επιλογή του χώρου: «Ήξερα ότι διατηρούνται ακόμα αρκετές από τις αρχαίες συνθήκες και πως θα μπορούσαν να γίνουν άνετα ακουστικές δοκιμές επειδή η τοποθεσία παραμένει απομονωμένη από τις περισσότερες σύγχρονες πηγές ήχου. Υπήρχαν μόνο δύο ήχοι που έπρεπε να αποφύγω όσο το δυνατόν περισσότερο: τα αεροπλάνα και τα κουδούνια των κατσικιών. Σκέφτηκα, λοιπόν, ότι ήταν μια καλή περίπτωση μελέτης ώστε να δοκιμάσω τη μεθοδολογία μου, ενώ πιθανώς απαντούσα και στο ερώτημά μου, εάν δηλαδή τα αποτελέσματα της ακουστικής έρευνας ευθυγραμμίζονταν με την αρχαία αρχιτεκτονική στην περιοχή ή όχι».

Όσο για τις απαντήσεις, η ίδια επισημαίνει: «Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η τοποθεσία δεν σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις ηχητικές ιδιότητες του χώρου -δεν υπάρχει κάποια εμφανής γενική 'ακουστική λογική' που να σχετίζεται με το αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του ιερού. Ωστόσο, επιβεβαιώνεται πως οι ήχοι σε ορισμένες τοποθεσίες γίνονται αντιληπτοί πιο έντονα ή πιο αδύναμα από ό,τι 'θα έπρεπε', ιδιότητες που συνδέονται με ορισμένα αρχιτεκτονικά ή τοπικά χαρακτηριστικά. Το πιο καλό παράδειγμα είναι το ημικυκλικό εσωτερικό μιας κατασκευής, που ενισχύει σημαντικά την αίσθηση οποιουδήποτε ήχου για κάποιον που βρίσκεται στο εσωτερικό της. Καθώς ο λόγος της κατασκευής αυτής είναι ακόμα άγνωστος, αναρωτιέται κανείς ποιες δραστηριότητες θα είχαν ωφεληθεί από μια τέτοια ηχητική ενίσχυση».

Η ερευνήτρια αναφέρεται και σε ένα παράδειγμα ασθενέστερων ηχητικών αποτελεσμάτων που σχετίζονται με κατασκευές πιο μακρινές, όπως το λίθινο οικοδόμημα που έχει συνδεθεί με την πηγή Αγνώ, δίπλα στην οποία, σύμφωνα με Παυσανία, είχε λάβει χώρα τελετή για τον εξευγενισμό της νύμφης και την πρόκληση βροχής. «Οι κατασκευές αυτές βρέθηκαν, όχι απροσδόκητα, πιο ηχητικά απομονωμένες από τις υπόλοιπες. Αλλά και το άλλο κρηναίο οικοδόμημα, που βρίσκεται στη μέση της κύριας συστάδας των κτιρίων του ιερού, ήταν ηχητικά απομονωμένο από τις περισσότερες κατασκευές και ένα από τα λιγοστά μέρη στα οποία η ηχώ έπαιζε σημαντικό ρόλο. Με άλλα λόγια, στη μέση της δραστηριότητας του ιερού υπήρχε ένα σημείο όπου ο ήχος ενίσχυε ένα ιδιωτικό τελετουργικό, μια αισθητηριακή αποστασιοποίηση. Τέλος, η μελέτη διερεύνησε ένα φαινόμενο τονισμού που εγώ και άλλοι αρχαιολόγοι είχαμε παρατηρήσει όλα αυτά τα χρόνια μεταξύ του ιππόδρομου και ενός παρακείμενου λόφου. Εργάστηκα εκτενώς με την ομάδα μου το 2022 για να προσδιορίσω τις δυο θέσεις, στον λόφο και στον ιππόδρομο, όπου δύο άτομα μπορούν εύκολα να κάνουν μια προφορική συνομιλία -το εντυπωσιακό είναι ότι η απόσταση μεταξύ τους ξεπερνά τα 150 μέτρα! Κι όμως τα προκαταρκτικά δεδομένα έδειξαν ότι η αντίληψη του ήχου είναι συχνά πιο αδύναμη από ό,τι προβλεπόταν. Ο συνδυασμός της ικανότητας αντίληψης και των προσδοκιών είναι σημαντικός σε αυτή τη θέση, ένα τέλειο παράδειγμα του πώς μια μελέτη που χρησιμοποιεί την ψυχοακουστική μπορεί να βοηθήσει στην περιγραφή των λεπτομερειών μιας κατά τα άλλα αδιαμφισβήτητης φαινομενολογικής παρατήρησης», εξηγεί η Π. Τζόρνταν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Άραγε μπορεί η ψυχοακουστική να εφαρμοστεί και σε περιοχές λιγότερο ήσυχες, όπως για παράδειγμα ένας χώρος μέσα σε μια πολύβουη πόλη; «Ο ήχος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο έρευνας σε πολλές τοποθεσίες -ούτε οι ψυχοακουστικές ούτε οι αρχαιοακουστικές μελέτες απαιτούν σιωπή για να είναι αποτελεσματικές. Απλώς, σε ένα περιβάλλον όπως μια πολυσύχναστη πόλη, η μεθοδολογία θα πρέπει να αλλάξει για να κατανοηθούν ο ρόλος του ήχου και ο τρόπος που θα χρησιμοποιηθούν οι μετρήσεις για να έχουν νόημα. Πρόθυμα μαντεύω ότι οι περισσότερες έρευνες ψυχοακουστικής, στην πραγματικότητα, διεξάγονται στις σύγχρονες πόλεις όπου διερευνούνται οι τρόποι με τους οποίους ανταποκρινόμαστε στις αστικές συνθήκες διαβίωσης, ώστε αυτές να βελτιωθούν στο μέλλον. Ωστόσο, όλες οι πόλεις έχουν ιστορία -είναι ιστορικές κατά κάποιον τρόπο- και αν ένας χώρος δεν είναι αρχαιολογικός σήμερα, πολύ πιθανόν να θεωρηθεί ως τέτοιος στο μέλλον. Συνεπώς δεν βρίσκω πολλούς περιορισμούς για τον ερευνητή που θέλει να μελετήσει συνθήκες και τρόπους ζωής του παρελθόντος μέσω του ήχου», σημειώνει.

Στην αρχαιότητα, τα αρχαία θέατρα επιλέγονταν να γίνουν συνήθως σε μέρη με καλή ακουστική. Άραγε μπορούμε να πούμε κάτι αντίστοιχο και για άλλες κατασκευές, όπως τα ιερά και τα στάδια; «Έχω μελετήσει με κάθε ηχητική λεπτομέρεια ένα ιερό, επομένως δεν είμαι σε θέση να πω αν στάδια ή ιερά επιλέγονταν λόγω των φυσικών ακουστικών ιδιοτήτων τους. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι τα ιερά συνδέονταν συχνά με ειδικά φυσικά στοιχεία ή ιδιότητες. Θεωρώ ότι ακουστικές ιδιότητες -όπως μια καθαρή ηχώ ή η ικανότητα ακρόασης από μια μακρινή τοποθεσία- μπορεί να διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στο να χαρακτηριστεί ένας τόπος ιδιαίτερος, ένας χώρος 'συνάντησης' με έναν θεό, που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ιερό. Θα ήταν όμως υπερβολικό να πούμε ότι μια ιερή τοποθεσία επιλέχθηκε αποκλειστικά με βάση την ακουστική, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία ότι τα στάδια σχεδιάστηκαν με γνώμονα τον ήχο», απαντά στην ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ η Π. Τζόρνταν, που κλείνοντας θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της στους κατοίκους των Άνω Καρυών, του Καστανοχωρίου, της Νέδας και της ευρύτερης κοινότητας του Λυκαίου Όρους:

«Μου άνοιξαν το σπίτι τους όλα αυτά τα χρόνια. Από πολλές απόψεις έμαθα να ακούω εκεί. Ελπίζω να έρθουν κι άλλοι και να ακούσουν αυτήν την ιστορία και τους ανθρώπους που την διαφυλάττουν», καταλήγει.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ