H ενοχλητική μισαλλοδοξία του αθεϊσμού

 

Οι σίγουρες κοσμικές προβλέψεις της πτώσης της θρησκείας ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Επομένως, εάν η θρησκεία δεν μπορεί να πέσει κάτω και να πεθάνει με τη θέλησή της, μήπως θα μπορούσε να εξαφανιστεί με κάποιον άλλο τρόπο; Ναι, θα μπορούσε - με την προϋπόθεση ότι θα παραθεωρηθούν πλήρως όλοι οι κανόνες του πολιτισμού. Διότι η μόνη εναλλακτική είναι ο ξεριζωμός της θρησκείας διά της βίας. Η βίαιη καταστολή της θρησκείας αποτελεί μία από τις πλέον προβληματικές όψεις του αθεϊσμού - ειδικά για εκείνους που έχουν μία μετανεοτερική προδιάθεση και για τους οποίους η ανεκτικότητα συνιστά την ύψιστη κοινωνική και προσωπική αρετή. Η σύγχρονη Δυτική κοινωνία εκτιμά την ανεκτικότητα και δείχνει περιορισμένη υπομονή όσον αφορά αυτούς που απαιτούν την εξαφάνιση των θρησκευτικών πεποιθήσεων - ή, ακόμη χειρότερα, των ίδιων των πιστών.

Όσοι μιλούν για την εξάλειψη της θρησκείας - για παράδειγμα, συγκρίνοντάς την με μία απαίσια μόλυνση που πρέπει να φύγει από τη μέση - συχνά δεν κατορθώνουν να ρωτήσουν, πολύ περισσότερο να εξηγήσουν, το πως θα λάβει χώρα μία τέτοια εξάλειψη. Τι θα γίνει στην περίπτωση που οι άνθρωποι δεν έχουν πρόβλημα με τη θρησκεία και αρνηθούν να την εγκαταλείψουν;

Οι αθεϊστές μιλούν για το ξερίζωμα της θρησκείας ωσάν αυτό να ήταν μία διαδικασία χωρίς πόνο, γιατί όχι και ευχάριστη. Ίσως να μην διαφέρουν και πολύ από απλοϊκά σαρκοβόρα ζώα, που πιστεύουν ότι τα άλλα ζώα πέφτουν κάτω την κατάλληλη στιγμή και πεθαίνουν χωρίς πόνο, μόνο και μόνο για να φαγωθούν από τους γεμάτους εκτίμηση ανθρώπους. Ο απλοϊκός αθεϊστής φαίνεται πως πιστεύει ότι ένα ενημερωμένο σεμινάριο περί αθεΐας είναι το μόνο πράγμα που χρειάζεται για να εξαλειφθεί η θρησκεία, δείχνοντας στους εκ τούτου ευγνώμονες ανθρώπους ότι μπορούν να απελευθερωθούν από μία καταπιεστική και εξασθενημένη αυταπάτη. Η πραγματικότητα της όλης κατάστασης είναι αιματηρή, χαώδης και κτηνώδης: το ξερίζωμα της πίστης τείνει στη συνδρομή των εκτελεστικών αποσπασμάτων και των θαλάμων αερίων.

(Alister McGrath, "To λυκόφως του αθεϊσμού", εκδ. Ουρανός, σελ. 306,307)

Ο Εβραίος Λένιν, απηυδισμένος από την πεισματική άρνηση του ρωσικού λαού να υιοθετήσει τον αθεϊσμό με τη θέληση του

 

Ο Εβραίος Λένιν, απηυδισμένος από την πεισματική άρνηση του ρωσικού λαού να υιοθετήσει τον αθεϊσμό με τη θέληση του κατά φυσικό τρόπο μετά τη "Ρωσική Επανάσταση" τον επέβαλε, υποστηρίζοντας -σε μία επιστολή του Μάρτη του 1922- ότι η «παρατεταμένη χρήση της βαναυσότητας» ήταν το αναγκαίο μέσο για την επίτευξη του επιθυμητού στόχου. Μία περαιτέρω διακριτική εφαρμογή αυτής της ασφαλούς προσέγγισης κατά τη σταλινική περίοδο εξασφάλισε ότι ο επίσημος αθεϊσμός της Σοβιετικής Ένωσης δεν θα στιγματιζόταν από καμία ατυχή παλινδρόμηση στην επικράτεια της θρησκευτικής πίστης. Η έκδοση της Pravda του Δεκεμβρίου του 1927 -τουτέστιν, του ιδεολογικού εντύπου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης- διαπόμπευσε τη θρησκεία ως τον ταξικό εχθρό του προλεταριάτου και του σοσιαλισμού. Έπρεπε να εξαλειφθεί.

Παρ' όλα αυτά, δεν θα πρέπει να νομίσουμε ότι η κρατική επιχείρηση κατά της θρησκευτικής πίστης και πρακτικής ήταν πλήρως αποτελεσματική. Ο Στάλιν, είναι γνωστό ότι εξαγριώθηκε από την αποτυχία του Συνασπισμού των Στρατευμένων Αθέων να καταπνίξουν τη θρησκευτική πίστη, ειδικά στις αγροτικές περιοχές, οι οποίες παρέμειναν πεισματικά αφοσιωμένες στην παλαιά πίστη. Το 1937, ο εν λόγω συνασπισμός υποχρεώθηκε να παραδεχτεί ότι κατά πάσα πιθανότητα σχεδόν το ένα τρίτο του αστικού πληθυσμού και τα δύο τρίτα του αγροτικού πληθυσμού στη Σοβιετική Ένωση ήταν ακόμη ενεργοί θρησκευόμενοι. Είκοσι χρόνια μετά την "Επανάσταση", ο Θεός ήταν ακόμη μία ζωντανή πραγματικότητα στην καθημερινότητα των περισσότερων κατοίκων.

Υπήρξαν πολλοί που αψήφησαν το φίμωμα του Θεού στη Σοβιετική Ένωση.

(Alister McGrath, "Το λυκόφως του αθεϊσμού", εκδ. Ουρανός, σελ. 226,227)

Πίστη και λογική.

 

Οι συνειδητοί άθεοι ισχυρίζονται ότι η ύπαρξη του Θεού αντιτίθεται στη λογική τους. Πρόκειται για τη βασική θέση του ορθολογισμού, στον οποίον η αθεΐα εξακολουθεί να εμμένει. Μέσα μου, όμως, κάτι μου λέει πως μάλλον το αντίθετο συμβαίνει, ότι δηλαδή η αθεΐα είναι αντίθετη προς τη λογική. Αυτό θα σας το αποδείξω με έναν απλό τρόπο. Η λογική επιτάσσει στον άνθρωπο να επιδιώκει και να πράττει πάντοτε εκείνο το οποίο είναι το συμφέρον γι' αυτόν σε κάθε περίπτωση. Γι' αυτό εκείνον ο οποίος πράττει εναντίον των συμφερόντων του, όποια κι αν είναι αυτά, τον λέμε στο τέλος παράλογο. Η πίστη στον Θεό είναι πάντα συμφέρουσα στον άνθρωπο ακόμη και με την απλή συλλογιστική του συνοικιακού παντοπώλη, ο οποίος λογαριάζει κατεβάζοντας το μολύβι από το αυτί ως εξής: Αν υπάρχει Θεός και πιστεύω σ' Αυτόν, δεν έχω να χάσω τίποτε• και αν η πίστη μου είναι όπως πρέπει, όπως δηλαδή θέλει Εκείνος, τότε έχω και κέρδος, την ανταμοιβή μου στην άλλη ζωή. Αν όμως δεν πιστεύω, τότε θα βγω ζημιωμένος, γιατί θα τιμωρηθώ για την απιστία μου. Επομένως το συμφέρον μου επιτάσσει να πιστεύω, διότι πιστεύοντας δεν έχω να χάσω τίποτε, αν τελικώς αποδειχθεί στην άλλη ζωή ότι δεν υπάρχει Θεός, ενώ θα είμαι κερδισμένος αν αποδειχθεί ότι υπάρχει. Όπως και να 'χει λοιπόν το πράγμα, το συμφέρον μου, δηλαδή η λογική, μου επιβάλλει την πίστη!

Η λογική όμως μας επιβάλλει να πιστέψομε και για έναν άλλο λόγο. Δική της είναι η αρχή σύμφωνα με την οποία όλα τα φαινόμενα, φυσικά και μη, έχουν αιτία, η οποία είναι καθολικής ισχύος. Επομένως ισχύει πρωτίστως για το σύμπαν ολόκληρο, συνεπώς δε και για τον άνθρωπο. Έχει λοιπόν κι ο άνθρωπος αιτία. Ποιά όμως είναι η αιτία του ανθρώπου; Επ' αυτού έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις. Κατά την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, η επικρατέστερη άποψη ήταν του Αριστοτέλη, σύμφωνα με την οποία αιτία των πάντων, συνεπώς και του ανθρώπου, είναι «το πρώτον κινούν αίτιον». Ποίον όμως είναι αυτό το πρώτον κινούν αίτιον δεν προσδιορίζεται από την ελληνική φιλοσοφία. Κατά την χριστιανική διδασκαλία το πρώτον κινούν αίτιον είναι ο Θεός! Κατά δε τους αθέους πρώτον κινούν αίτιον των πάντων είναι το «μηδέν». Που λοιπόν βρίσκεται η αλήθεια στο τεράστιο αυτό ζήτημα σύμφωνα πάντα με τη λογική; Το πρώτον κινούν αίτιον της ελληνικής φιλοσοφίας είναι απροσδιόριστο, όπως είπαμε. Παραπέμπει αορίστως σε κάτι το οποίον κείται εκτός του ανθρώπου, το «άνωθεν ενεργούν», το οποίον ως απροσδιόριστο είναι ακατάληπτον και γι' αυτό απορρίπτεται από τη λογική. Το «μηδέν» των αθέων, σύμφωνα με τα όσα είπαμε ήδη στα προηγούμενα, δεν θεωρείται παράγων δημιουργίας και γι' αυτό απορρίπτεται κι αυτό από τη λογική μας. Άλλωστε και οι ίδιοι οι άθεοι βρίσκονται επ' αυτού σε πλήρη σύγχυση όπως προκύπτει και από την γνωστή ρήση του Νίτσε: «Ο άνθρωπος σύντομα θα προτιμήσει το μηδέν από το τίποτα!» Τι απομένει λοιπόν; Να αποδεχθεί η λογική μας ως πρώτον κινούν αίτιον των πάντων μόνον τον Θεό! Δυστυχώς όμως οι άθεοι φαίνεται ότι στερούνται κι αυτής ακόμη της απλής λογικής, κι ας λένε πως είναι τάχα ορθολογιστές.

(Βασίλειος Ευτ. Νικόπουλος, Πρόεδρος Αρείου Πάγου ε.τ. Δ.Ν., "Η δυστυχία του να είσαι άθεος", εκδ.Αρμός, σελ.30-32)

Τα νιτσεϊκά θεμέλια της σύγχρονης κοινωνίας (Και: Νίτσε και Καζαντζάκης)

π. Θωμάς Βαμβίνης

[...] Ο κόσμος μας, όπως κυρίως τόν περιγράφουν τά Μ.Μ.Ε καί όπως τόν αντιλαμβανόμαστε στήν καθημερινή τριβή μας μέ τούς συνανθρώπους μας καί μέ τίς λειτουργίες ή δυσλειτουργίες τών διαφόρων θεσμών τής κοινωνίας μας, δείχνει ότι συχνότερα κινείται μέ «καύσιμο υλικό» τό ψέμα καί όχι τήν αλήθεια· τό ψέμα καί μέ τήν μορφή τού αναληθούς ή παραπλανητικού λόγου καί μέ τήν μορφή τού λανθασμένου (ψευδούς) τρόπου ζωής· ενός τρόπου χωρίς αλήθεια, χωρίς διάκριση καλού καί κακού, χωρίς τιθάσευση όλων τών ψυχικών καί σωματικών δυνάμεων στήν «ενάρετη πορεία» πρός τήν ενυπόστατη αλήθεια, τό ενυπόστατο αγαθό.

Δέν είναι υπερβολή νά πούμε ότι οι σημαντικότερες πολιτικές καί οικονομικές δομές τού κόσμου μας θεμελιώνονται πάνω σέ αρχές πού καθορίστηκαν από τίς απάνθρωπες καί αντιχριστιανικές απόψεις τού Νίτσε καί όχι από τόν πόνο άλλων φιλοσόφων, κοινωνικών μεταρρυθμιστών ή σωφρόνων ηγετών, καί προπαντός όχι από τήν διδασκαλία καί τήν ζωή τού Χριστιανισμού.

Παντού κερδίζει τίς μάχες καί πλεονεκτεί «η θέληση γιά δύναμη». Τό Κράτος μέ μέριμνα γιά τόν πολίτη, μέ μέριμνα γιά τούς αδύναμους σωματικά, διανοητικά ή απλώς καί μόνον οικονομικά, εξασθενεί. Καί νά θέλη νά μεριμνήση γι’ αυτούς, εμποδίζεται από τούς ισχυρούς δανειστές του, τούς «δημιουργούς» τού νέου κόσμου, οι οποίοι τό εξωθούν στό νά αποβάλη τίς «αντιαναπτυξιακές» ευαισθησίες του. Ιδιαίτερα η αγάπη (μέ ηθικό, εννοείται, καί όχι θεολογικό περιεχόμενο, ανέφικτο άλλωστε γιά τούς έξω από τήν ζωή τής Εκκλησίας) αντιμετωπίζεται ως μιά αντιπαραγωγική έννοια, πού δέν βοηθά στήν ανέλιξη τής οικονομικής ισχύος, οπότε δέν επιτρέπεται στό περιεχόμενό της νά εμποτίζη νόμους καί αποφάσεις πού ρυθμίζουν τήν ζωή τού σύγχρονου κόσμου. Έτσι, η αλληλεγγύη αφήνεται στίς ενοριακές κοινότητες τών Χριστιανών καί στίς ιδιωτικές πρωτοβουλίες κάποιων ακόμη «περιθωριακών» ή κάποιων «ονειροπόλων ισχυρών» πού κατορθώνουν νά κρατούν αλώβητη τήν ανθρωπιά τους μέσα στήν ψυχρότητα τής νοοτροπίας πού καθορίζει τήν δομή καί τήν λειτουργία τής σύγχρονης οικονομίας.

Σέ ισχυρά κράτη, σέ κατόχους τού χρήματος, αλλά καί σέ θρησκείες ξένες πρός τήν Ορθόδοξη Χριστιανική αποκάλυψη, υπάρχει δίψα γιά δύναμη, γιά κυριαρχία καί επιβολή στούς άλλους. Μέσα σ’ αυτήν τήν δίψα βρίσκεται η αιτία τών περισσοτέρων αδικιών καί τών μεγαλυτέρων εγκλημάτων πού γίνονται στόν σύγχρονο κόσμο. Σ’ αυτήν ριζώνει κάθε μορφής τρομοκρατία. Μέσα σ’ αυτήν τήν δίψα δέν μπορεί νά επιβιώση η διάκριση καλού καί κακού, δέν μπορεί νά γίνη συζήτηση γιά τήν αλήθεια, καί οι χριστιανικές αρετές, ιδιαίτερα η ευσπλαχνία, θεωρούνται «διαφθορά» τής ανθρώπινης θέλησης.

Ένας παλιός Γερμανός πολιτικός είπε γιά τήν ευρωπαϊκή πολιτική τών Χριστιανοδημοκρατών τής Γερμανίας ότι ούτε ευρωπαϊκή είναι ούτε χριστιανική. Πιθανώς νά έβλεπε, ως Γερμανός, καθαρότερα από άλλους ετεροεθνείς αναλυτές τής σύγχρονης γερμανικής πολιτικής, ότι στίς μεθόδους καί τίς στοχεύσεις της επιβιώνουν μέ μανδύα χριστιανοδημοκρατικό χαρακτηριστικές αντιχριστιανικές απόψεις τού Νίτσε. Οι υπερβολές τού Νίτσε, ανάμεικτες μέ πολλές διεισδυτικές παρατηρήσεις του γιά τήν τραγικότητα τής ανθρώπινης εμπάθειας, φαίνεται ότι ελκύουν τήν προσοχή καί τήν συμπάθεια πολλών «συνετών κατά σάρκα», όχι μόνο στήν Γερμανία, κυρίως όμως στούς «υπερβόρειους λαούς», γιά τούς οποίους ο Νίτσε φιλοσοφούσε τόν αντιχριστιανισμό του.

Είναι χρήσιμο νά θυμηθούμε κάποιες απόψεις του τίς οποίες αισθανόμαστε, οι μή «υπερβόρειοι» Έλληνες, ως τό θεωρητικό υπόβαθρο πολιτικών πού μάς επιβάλλονται έξωθεν, οι οποίες μάς πιέζουν καί εξαχρειώνουν τόν ελεύθερο χαρακτήρα μας.

Γιά τόν Νίτσε δέν υπάρχει καλό ή κακό μέ τήν κοινή ηθική έννοια. Υπάρχει μόνο «δίψα γιά δύναμη», η οποία πρέπει διαρκώς νά ικανοποιείται μέ τήν ενεργοποίηση όλων τών πρωτόγονων ενστίκτων μας. Στό βιβλίο του: Ο Αντίχριστος, γράφει:

«Τί είναι καλό; Ό,τι ανυψώνει στόν άνθρωπο τό αίσθημα τής δύναμης, τή θέληση γιά απόκτηση δύναμης, τήν ίδια τή δύναμη.

Τί είναι κακό; Ό,τι γεννιέται από τήν αδυναμία.

Τί είναι ευτυχία; Τό αίσθημα ότι η δύναμη μεγαλώνει —ότι μιά αντίσταση εξουδετερώνεται».

Καί παρακάτω συμπληρώνει:

«Τί είναι τό πιό θλιβερό από οποιοδήποτε ελάττωμα; Η ενεργός συμπόνοια όλων τών αποτυχημένων καί τών αδύναμων: ο Χριστιανισμός».

Ο Νίτσε δέν ανέχεται τήν χριστιανική ευσπλαχνία. Γράφει:

«Ο Χριστιανισμός ονομάζεται θρησκεία τής ευσπλαχνίας. Η ευσπλαχνία έρχεται σέ αντίθεση πρός τά τονωτικά συναισθήματα πού αυξάνουν τή ζωτικότητά μας· προκαλεί κατάπτωση. Χάνουμε δύναμη όταν νιώθουμε ευσπλαχνία. Μέ τήν ευσπλαχνία αυξάνεται καί πολλαπλασιάζεται η απώλεια δύναμης πού δημιουργείται στή ζωή απ’ τόν πόνο. Η ευσπλαχνία κάνει μεταδοτικό τόν πόνο».

Καταλαβαίνει ότι «η ευσπλαχνία κάνει μεταδοτικό τόν πόνο», καί μέ δικά μας λόγια, ότι η αληθινή αγάπη έχει πόνο. Βλέπει όμως τόν πόνο χωρίς ελπίδα καί χωρίς «ζωτική δύναμη», γιατί τόν έχει αποξενώσει από τήν ανακαινιστική δύναμη τού σταυρού. Ο Νίτσε δέν πιστεύει στόν σταυρό. Δέν πιστεύει ούτε στόν Θεό ούτε στόν άνθρωπο. Οιστρηλατείται μόνον από τόν επινοημένο από τόν ίδιο υπεράνθρωπο.

Ο Νίτσε ήθελε νά υποβάλη σέ επαναξιολόγηση όλες τίς «αλτρουιστικές καί εξισωτικές αξίες, όπως ο οίκτος, η αυτοθυσία καί τά ίσα δικαιώματα. Γιά τόν Νίτσε, η νεοτερική πολιτική στηρίζεται σέ μεγάλο βαθμό σέ μιά κοσμική κληρονομιά τών χριστιανικών αξιών (ερμηνεύει τή σοσιαλιστική διδασκαλία τής ισότητας, παραδείγματος χάριν, μέ όρους μιάς εκκοσμίκευσης τής χριστιανικής πίστης στήν ισότητα όλων τών ψυχών ενώπιον τού Θεού)» (Keith Ansell-Pearson, από τήν Εισαγωγή στό βιβλίο τού Νίτσε: Γενεαλογία τής ηθικής).

Η Νίτσε απορρίπτει τόν «διεφθαρμένο» από τήν εκκοσμικευμένη χριστιανική συμπόνοια σοσιαλισμό. Ανησυχεί, μάλιστα, γιατί διαπιστώνει σέ φιλοσόφους, αλλά ακόμη καί σέ λογοτέχνες καί καλλιτέχνες (τούς οποίους φαίνεται ότι συμπαθούσε πιό πολύ απ’ τούς φιλοσόφους) «επικίνδυνη συσσώρευση ευσπλαχνίας». Αυτήν τήν κατ’ αυτόν «αρρώστια» θέλει νά τήν θεραπεύση, γι’ αυτό γράφει: 

«Μέσα στήν ανθυγιεινή σύγχρονη κατάσταση, τίποτε δέν είναι πιό ανθυγιεινό απ’ τήν ευσπλαχνία. Νά γίνουμε γιατροί σ’ αυτή τήν περίπτωση, νά γίνουμε ανελέητοι, νά βάλουμε τό νυστέρι —αυτό είναι τό καθήκον μας, αυτός είναι ο τρόπος μέ τόν οποίο αγαπάμε εμείς τόν άνθρωπο, γι’ αυτό είμαστε φιλόσοφοι, εμείς οι Υπερβόρειοι!».

Στίς μέρες μας οι «Υπερβόρειοι» μάς δείχνουν (σέ όλους τούς λαούς τού Νότου) τήν ανελέητη νιτσεϊκή τους αγάπη. Μάς αγαπούν μέ τόν τρόπο τους. Μόνον πού ο τρόπος τους περιγράφεται μέ μεγάλη ακρίβεια στό βιβλίο τού Νίτσε: Ο Αντίχριστος. Είναι μιά αγάπη πού θά ταιριάζη πιθανώς στό πνεύμα τού Αντιχρίστου. «Αγάπη» ανελέητη, στόν αντίποδα τής χριστιανικής ευσπλαχνίας. 

Μέ αυτού τού είδους τήν αγάπη δέν έχει καμμιά σχέση η αλήθεια, η οποία γιά τούς Χριστιανούς (Υπερβόρειους καί Νότιους) είναι ο Χριστός. Αυτό τό γνώριζε καλά καί ο Νίτσε, γι’ αυτό έγραφε: 

«Όσο ο ιερέας θά θεωρείται ένα ανώτερο είδος ανθρώπου… δέν υπάρχει απάντηση στό ερώτημα: τί είναι αλήθεια; Η αλήθεια ήδη στηρίζεται στό κεφάλι της, δηλαδή αντιστρέφεται…». 

Θεωρούσε τήν Χριστιανική θεολογία καί τήν εκκλησιαστική πράξη ως αντιστροφή τής αλήθειας.

Τό σύστημα τού Νίτσε ήταν άσχετο μέ τήν ευαγγελική αγάπη, γι’ αυτό δέν μπορούσε νά ανεχθή τήν ευαγγελική αλήθεια, τόν Χριστό καί τόν λόγο Του. Παρά τόν αντιχριστιανισμό του, όμως, η σύγχρονη χριστιανοδημοκρατική Ευρώπη φαίνεται ότι πολιτεύεται κατά τό σύστημά του. Τό θέμα είναι εμείς, ως λαός καί ως Κράτος, παρά τά βάσανά μας, «αληθεύοντες» νά μήν τούς μοιάσουμε στό ανελέητο τής «αγάπης» τους. 

Νίτσε και Καζαντζάκης

Ο Νίκος Καζαντζάκης γράφει για το Φ. Νίτσε (στην Αναφορά στο Γκρέκο - το αντιγράφουμε από εδώ):

Μια μέρα εκεί που διάβαζα σκυμμένος στη Βιβλιοθήκη της Άγιας Γενεβιέβης, μια κοπέλα με ζύγωσε κι έγειρε από πάνω μου. Κρατούσε ανοιχτό ένα βιβλίο κι είχε βάλει το χέρι της κάτω από τη φωτογραφία ενός αντρός που ‘χε το βιβλίο, για να κρύψει τ’ όνομά του, και με κοίταζε με κατάπληξη. 

-Ποιος είναι αυτός; με ρώτησε δείχνοντάς μου την εικόνα. Σήκωσα τους ώμους: -Πώς θέλετε να ξέρω; Είπα.

-Μα είστε εσείς, έκαμε η κοπέλα, εσείς, απαράλλαχτος. Κοιτάχτε το μέτωπο, τα πυκνά φρύδια, τα βαθουλά μάτια. Μονάχα που αυτός είχε χοντρά κρεμαστά μουστάκια, κι εσείς δεν έχετε.

Κοίταξα αλαφιασμένος: -Ποιος είναι λοιπόν; Έκανα προσπαθώντας ν’ αναμερίσω το χέρι της κοπέλας, να δω τ’ όνομα.

-Δεν τον γνωρίζετε; Πρώτη φορά τον βλέπετε;

Ο Νίτσε! Ο Νίτσε! Είχα ακούσει τ’ όνομά του, μα δεν είχα ακόμα τίποτα διαβάσει δικό του.

-Δε διαβάσατε τη Γένεση της Τραγωδίας, το Ζαρατούστρα του; Για τον Αιώνιο Γυρισμό, για τον Υπεράνθρωπο;

-Τίποτα, τίποτα, απαντούσα ντροπιασμένος, τίποτα.

-Περιμένετε! Είπε κι έφυγε η κοπέλα πεταχτή.

Σε λίγο μου ‘φερνε το Ζαρατούστρα.

-Να, είπε γελώντας, να λιονταρίσια θροφή για το μυαλό σας – αν έχετε μυαλό. Κι αν το μυαλό σας πεινάει.

Ετούτη στάθηκε μια από τις πιο αποφασιστικές στιγμές της ζωής μου. Εδώ, στη Βιβλιοθήκη της Άγιας Γενεβιέβης, με τη μεσολάβηση μιας άγνωστης φοιτήτριας, μου ‘χε στήσει καρτέρι η μοίρα μου. Εδώ με περίμενε, φλογερός, αιματωμένος, μεγάλος πολεμιστής, ο Αντίχριστος. Στην αρχή με κατατρόμαξε. Τίποτα δεν του ‘λειπε: αναίδεια κι αλαζονεία, μυαλό απροσκύνητο, λύσσα καταστροφής, σαρκασμός, κυνισμός, ανόσιο γέλιο, όλα τα νύχια, τα δόντια και τα φτερά του Εωσφόρου.

Μα με είχε συνεπάρει η ορμή του κι η περηφάνια, με είχε μεθύσει ο κίντυνος και βυθίζουμουν μέσα στο έργο του με λαχτάρα και τρόμο, σα να ‘μπαινα σε βουερή ζούγκλα, γεμάτη πεινασμένα θεριά και ζαλιστικά σερνικολούλουδα. Βιάζουμουν να τελειώσουν τα μαθήματα στη Σορβόννη, να βραδιάσει, να γυρίσω σπίτι, να ‘ρθει η σπιτονοικοκυρά να ανάψει το τζάκι και ν’ ανοίξω τα βιβλία του –πυργώνουνταν όλα απάνω στο τραπέζι μου– και να αρχίζω μαζί του το πάλεμα.

Σιγά σιγά είχα συνηθίσει τη φωνή του, την κομμένη ανάσα του, τις κραυγές του πόνου του. Δεν ήξερα, τώρα το μάθαινα, πως κι ο Αντίχριστος αγωνίζεται κι υποφέρει όπως κι ο Χριστός και πως κάποτε, στις στιγμές του πόνου τους, τα πρόσωπά τους μοιάζουν. Ανόσιες μου φάνταζαν βλαστήμιες τα κηρύγματά του, κι ο Υπεράνθρωπός του δολοφόνος του Θεού.

Κι όμως μια μυστική γοητεία είχε ο αντάρτης ετούτος, μαυλιστικό ξόρκι τα λόγια του, που ζάλιζε και μεθούσε κι έκανε την καρδιά σου να χορεύει. Αλήθεια, ένας χορός διονυσιακός ο στοχασμός του, ένας όρθιος παιάνας που υψώνεται θριαμβευτικά στην πιο ανέλπιδη στιγμή της ανθρώπινης κι υπερανθρώπινης τραγωδίας. Καμάρωνα, χωρίς να το θέλω, τη θλίψη του, την παλικαριά του και την αγνότητα και τις στάλες τα αίματα που περιράντιζαν το μέτωπό του, σαν να φορούσε και τούτος, ο Αντίχριστος, αγκάθινο στεφάνι.

Σιγά σιγά, χωρίς να το ‘χω διόλου συνειδητά στο νου μου, οι δυο μορφές, Χριστός κι Αντίχριστος, έσμιγαν. Δεν ήταν λοιπόν ετούτοι οι δυο, προαιώνιοι οχτροί, δεν είναι ο Εωσφόρος αντίμαχος του Θεού, μπορεί ποτέ το Κακό να μπει στην υπηρεσία του Καλού και να συνεργαστεί μαζί του; Με τον καιρό όσο μελετούσα το έργου του αντίθεου προφήτη, ανέβαινα από σκαλί σε σκαλί σε μια μυστική παράτολμη ενότητα. Το Καλό και το Κακό, έλεγα, είναι οχτροί, να το πρώτο σκαλοπάτι της μύησης.

Το Καλό και το Κακό είναι συνεργάτες, αυτό είναι το δεύτερο, το πιο αψηλό σκαλοπάτι της μύησης. Το Καλό και το Κακό είναι ένα! Αυτό ‘ναι το πιο αψηλό, όπου ως τώρα μπόρεσα να φτάσω σκαλοπάτι. […] Λιονταρίσια η τροφή που με τάισε ο Νίτσε στην πιο κρίσιμη, την πιο πεινασμένη στιγμή της νιότης. Θράσεψα, δεν μπορούσα πια να χωρέσω στο σημερινό άνθρωπο, όπως εκατάντησε, μήτε στο Χριστό, όπως τον κατάντησαν.

Α! φώναζα αγαναχτισμένος, η παμπόνηρη θρησκεία που μετατοπίζει τις αμοιβές και τιμωρίες σε μελλούμενη ζωή, για να παρηγορήσει τους σκλάβους, τους κιότηδες, τους αδικημένους, και να μπορέσουν να βαστάξουν αγόγγυστα τη σίγουρη ετούτη επίγεια ζωή και να σκύβουν υπομονετικά το σβέρκο στους αφεντάδες! Τι οβραίικη Αγία Τράπεζα η θρησκεία ετούτη, που δίνεις μια πεντάρα στην επίγεια ζωή κι εισπράττεις αθάνατα εκατομμύρια στην άλλη! Τι απλοϊκότητα, τι πονηριά, τι τοκογλυφία! Όχι, δεν μπορεί να ‘ναι λεύτερος που ελπίζει Παράδεισο ή που φοβάται την Κόλαση.

Ντροπή πια να μεθούμε στις ταβέρνες της ελπίδας! Ή κάτω στα υπόγεια του φόβου. Πόσα χρόνια και δεν το ‘χα καταλάβει, κι έπρεπε να ‘ρθει ο άγριος ετούτος προφήτης να μου ανοίξει τα μάτια! […] Κι άξαφνα η Εκκλησία του Χριστού, όπως την κατάντησαν οι ρασοφόροι, μου φάνταξε μια μάντρα, όπου μερόνυχτα βελάζουν, ακουμπώντας το ένα στο άλλο, χιλιάδες πρόβατα κυριεμένα από πανικό κι απλώνουν το λαιμό κι αγλείφουν το χέρι και το μαχαίρι που τα σφάζει. Κι άλλα τρέμουν γιατί φοβούνται πως θα σουβλίζουνται αιώνια στις φλόγες, κι άλλα βιάζουνται να σφαχτούν για να βόσκουν στους αιώνες των αιώνων σε αθάνατο ανοιξιάτικο χορτάρι.[…]

To παγκόσμιο σύμβολο του αθεϊσμού θλίβεται με την υποχώρηση του Χριστιανισμού στη Δύση!

 Γράφει ο Καλλιντέρης Νικόδημος

---

Σε μια πολύ πρόσφατη συνέντευξή του στον λονδρέζικο ραδιοφωνικό σταθμό LBC [1] o Καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Richard Dawkins, παγκοσμίως γνωστός για τις σκληρές αθεϊστικές αντιλήψεις του, δήλωσε ότι είναι θλιμμένος βαθύτατα για τη απωλεσθείσα επιρροή του Χριστιανισμού, φτάνοντας στο σημείο να παραδέχεται ότι «πολιτιστικά» ο ίδιος είναι Χριστιανός (“cultural Christian”).

Και να συμπληρώνει ότι «νιώθω σαν στο σπίτι μου με το χριστιανικό ήθος. Αν είχα να επιλέξω μεταξύ Χριστιανισμού και Ισλάμ, θα επέλεγα κάθε φορά τον Χριστιανισμό». [2]

Ο 83χρονος Καθηγητής έχει επηρεάσει όσο λίγοι την πολιτικοφιλοσοφική σκέψη και επιστήμη στον δυτικό κόσμο και η φήμη του είναι συνδεδεμένη με την ανοιχτή αντίθεσή του στη θρησκευτική πίστη γενικώς αλλά και με τη στοχευμένη αποστροφή του προς τον Χριστιανισμό ειδικότερα.

Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος της επιρροής του και στον τόπο μας, αρκεί να μελετήσει επιστημονικά κείμενα Ελλήνων Καθηγητών Φιλοσοφίας, Νομικής, Θεολογίας και άλλων κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, στα οποία παρατίθενται αμέτρητες παραπομπές στο έργο του Dawkins.

Σήμερα, ενώ στην πατρίδα του τη Βρετανία ο Χριστιανισμός έχει εμφατικά υποχωρήσει και παρακμάσει τις τελευταίες δεκαετίες, ο ίδιος ανησυχεί πλέον για την ραγδαία επέλαση και επιρροή του Μωαμεθανισμού εκεί.

Ανακάλυψε κάπως ετεροχρονισμένα, δηλαδή, ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις τις οποίες λυσσαλέα πολέμησε για να καταστρέψει όσο λίγοι διανοητές, ήταν στην πραγματικότητα το θεμέλιο επάνω στο οποίο δομήθηκε ο δυτικός πολιτισμός! Και όταν το θεμέλιο καταστρέφεται τα αποτελέσματα είναι οδυνηρά… «Στερνή μου γνώση να σ’ είχα πρώτα»…

Ο Dawkins ήδη από τη δεκαετία του 1980 με τον ορθολογιστικό τρόπο σκέψης του έγινε ευρύτερα γνωστός ως πολέμιος του Χριστιανισμού ενώ μετά τη δημοσίευση του βιβλίο του “The God Delusion” το 2006 («Η περί Θεού αυταπάτη»), ο Καθηγητής κατέστη ο «πρωθιερέας» και μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες του κινήματος των «Νεοαθεϊστών» [3].

Αυτοί θεωρούν τους εαυτούς τους ως πρωτοπόρους του ορθολογισμού και της επιστήμης και επιδιώκουν να εξαλείψουν κάθε υπόλειμμα «θρησκευτικής ανοησίας και αυταπάτης», προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός της δημιουργίας μιας πραγματικά «φιλελεύθερης» και κοσμικής κοινωνίας!

Το κίνημα των «Νεοαθεϊστών» διαμόρφωσε όλο το κοσμοθεωρητικό υπόβαθρο που αποτέλεσε το ιδεολογικοπολιτικό όχημα επάνω στο οποίο κινήθηκαν πολλές ακτιβιστικές οργανώσεις και πολιτικά κινήματα όπως οι «υπερ-φεμινίστριες», οι ενώσεις προώθησης και επιβολής στον δημόσιο βίο των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, το «αντιρατσιστικό» κίνημα, κ.λπ.

Με στρατηγική και προσεκτική μεθοδολογία οι «Νεοαθεϊστές» με προεξάρχοντα τον Dawkins παρουσίαζαν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και ιδίως τον Χριστιανισμό ως τους κύριους αντιπάλους της επιστημονικής αλήθειας.

Και εν πολλοίς κατόρθωσαν με την αγαστή αρωγή Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων, των διεθνούς εμβέλειας Μ.Μ.Ε., των πιο έγκριτων εκδοτικών οίκων, μιας πανσπερμίας πολιτικών οργανώσεων και κινημάτων και με πληθώρα πανίσχυρων οικονομικών χορηγών να εκδιώξουν/εκκαθαρίσουν τον Χριστιανισμό από τον δημόσιο χώρο στις δυτικές χώρες και να επιβάλουν την αντικατάστασή του από τον ορθό λόγο.

Αλλά αντί να αντικατασταθεί ο Χριστιανισμός από τη λογική, αντικαταστάθηκε από την εμμονική και ιδεοληπτική άρνηση της πραγματικότητας, την οποία σήμερα αναγκάζεται να παραδεχτεί δημοσίως ο Dawkins.

To πιο ηχηρό ράπισμα κατά αυτής της νεοαθεϊστικής αυταπάτης ήρθε από την μεταναστευτική κρίση στον ευρωπαϊκό χώρο.

Την ώρα που εκατομμύρια μουσουλμάνοι ως επί το πλείστον μετανάστες από την Αφρική και την Ασία κατέκλυζαν ανεξέλεγκτα τα δυτικά κράτη, κατέστη ταχύτατα σαφές ότι η απουσία μιας συνεκτικής θρησκευτικής ταυτότητας άφηνε ανοχύρωτους τους γηγενείς πληθυσμούς στην εξελισσόμενη πολιτισμική και θρησκευτική επίθεση.

Κι ενώ οι ευρωπαϊκές ελίτ γαλουχημένες με τις αθεϊστικές, κοσμικές και ουδετερόθρησκες ιδέες του Dawkins δεν μπορούσαν να αρθρώσουν συγκροτημένο λόγο για να σταματήσουν την αθρόα εισροή του Ισλάμ στην Ευρώπη, οι μετανάστες άρχισαν να απολαμβάνουν την οικονομική ευημερία των δυτικών κοινωνιών αλλά ούτε κατ’ ελάχιστο δεν έδειξαν την πρόθεση να αφομοιωθούν από το χριστιανικό δυτικό πρότυπο που είχε πλέον καταστεί αδύναμο και παρηκμασμένο.

Ενόσω οι ιδεοληψίες του Dawkins και των οπαδών του αποδομούσαν συστηματικά τη χριστιανική θεώρηση της ζωής, ο Μωαμεθανισμός επεκτείνονταν ταχύτατα δημιουργώντας «γκέτο» σε πολλές περιοχές της δυτικές Ευρώπης προκειμένου να παραμείνουν καθαροί και ανεπηρέαστοι οι πιστοί μουσουλμάνοι από την «φιλελεύθερη» και άθρησκη προπαγάνδα των δυτικών.

Και όχι μόνον αυτό, αλλά η ισχυροποίηση του Ισλάμ στη Δύση συνετέλεσε στην θορυβώδη επιβολή του με ακτιβιστικές διαμαρτυρίες κατά των φεμινιστικών κινημάτων/εκδηλώσεων ή των «παρελάσεων υπερηφάνειας» των ομοφυλοφίλων ενώ η τρομοκρατία, οι σεξουαλικές επιθέσεις κατά γυναικών και η δημιουργία περιοχών απροσπέλαστων για τους χριστιανούς πολίτες έγινε κοινός τόπος στην Ευρώπη.

Ο Dawkins στην εν λόγω ραδιοφωνική του συνέντευξη, γεμάτος ανησυχία αναφέρεται στο γεγονός ότι το Ραμαζάνι αντικατέστησε το χριστιανικό Πάσχα ενώ οι εγκαταλελειμμένοι χριστιανικοί ναοί μετατράπηκαν σε τζαμιά. Στη συνέχεια δηλώνει βέβαια ότι νιώθει χαρούμενος όταν ακούει ότι λιγότεροι άνθρωποι είναι πιστοί Χριστιανοί αλλά λυπήθηκε όταν διαπίστωσε ότι οι θρησκευτικοί ύμνοι, τα χριστουγεννιάτικά κάλαντα ή οι χριστιανικές εκκλησίες που είναι συνδεδεμένα με την ιστορική παράδοση της Βρετανίας να δίνουν τη θέση τους σε έναν άλλο επιβαλλόμενο πολιτισμό.

Είναι τραγική η διαπίστωση ότι ο Dawkins με βάση τα λεγόμενά του μοιάζει με ένα μπερδεμένο και συγχυσμένο παιδί που κρατά στα χέρια του μία δέσμη με μαραμένα λουλούδια, τα οποία ο ίδιος έκοψε με αγώνα δεκαετιών από τις ρίζες τους και σήμερα αναρωτιέται για ποιο λόγο έχουν μαραθεί…

Αυτή η συνέντευξη του πιο ξακουστού πολεμίου του Χριστιανισμού των τελευταίων δεκαετιών, ίσως αποτελεί την απόδειξη ότι η εποχή των «Νεοαθεϊστών» παρήλθε καθώς η αυταπάτη της κοσμικής και ουδετερόθρησκης ουτοπίας τείνει να ξεθωριάσει.

Το μέλλον ανήκει στους πιστούς. Τους ορθόδοξους πιστούς! Γιατί όπως έχει δηλώσει και ο μεγάλος Βυζαντινολόγος και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge Steven Runciman (1903-2000) στην τελευταία πριν από την εκδημία συνέντευξή του τον Ιούλιο του 2000 [4] «στα επόμενα 100 χρόνια η Ορθοδοξία θα είναι η μόνη ιστορική Εκκλησία που θα υφίσταται»!

Και συμπληρώνει ότι «η αγγλικανική εκκλησία είναι σε πολύ κακή κατάσταση. Η ρωμαιοκαθολική εκκλησία συνεχίζει να χάνει έδαφος.

Όμως, ευτυχώς υπάρχει η Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων που ασπάζονται την Ορθοδοξία είναι εντυπωσιακός, ειδικά στη Βρετανία.

Πιστεύω ότι προσφέρει μια πραγματική πνευματικότητα την οποία οι άλλες εκκλησίες δεν μπορούν πλέον να μεταδώσουν. Όλα αυτά με οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η Ορθοδοξία θα διατηρηθεί, σε αντίθεση με τους άλλους».

1. https://www.youtube.com/watch?v=COHgEFUFWyg

2. https://www.spectator.co.uk/article/does-richard-dawkins-know-what-he-thinks

3. https://www.theblaze.com/columns/opinion/richard-dawkins-champion-of-atheism-mourns-christianitys-decline

4. https://frjohnpeck.com/sir-steven-runciman-within-next-100-years-orthodoxy-will-historical-church/

Διαφωτισμός : Οι Εγκυκλοπαιδιστές, εισηγητές του Ολοκληρωτισμού;

Ο «πατέρας της σύγχρονης φυσιολογίας», Ελβετός, Αλμπρεχτ φον Χάλερ (1708-1777): «Αν ζούσαν επί Διοκλητιανού θα είχαν γίνει οι μεγαλύτεροι διώκτες των χριστιανών».

του Ξαβιέ Μαρτέν, καθηγητή Πανεπιστημίου

Ο Βολταίρος, όσο ανώτερος και αν φαίνεται από όλες τις απόψεις, δεν μονοπωλούσε το φανατισμό μεταξύ των συναδέλφων του. Ο Ρουσώ εξηγούσε στον [συγγραφέα] Μπερναντέν ντε Σαιν – Πιέρ, ο οποίος τον επιδοκίμαζε: «Οι φιλόσοφοι φωνάζουν πολύ για την θεολογική αδιαλλαξία, αλλά […] είναι τουλάχιστο ίδιοι με τους εχθρούς τους». Τουλάχιστο ίδιοι: άρα πιθανώς περισσότερο. Οι δύο φίλοι δεν είναι οι μόνοι που συμμερίζονται την ίδια άποψη.

Χειρότεροι από τους Ιησουίτες…

Ας πάρουμε την περίπτωση Λενγκέ.[i] Είναι αναντίρρητο ότι αυτός προέρχεται από το φιλοσοφικό κίνημα. Αλλά αυτό το δυνατό μυαλό κρατάει αποστάσεις από τους άλλους φιλοσόφους, των οποίων απεχθάνεται έντονα τον αλαζονικό και βάναυσο σεκταρισμό. Διαγνώνοντας τον Φανατισμό των Φιλοσόφων το 1764 έφτασε να το κάνει με πραγματικούς όρους τίτλο ενός κατηγορητηρίου. Πρέπει να το δεχτούμε; Αυτά τα μεγάλα μυαλά δίνουν «την αίσθηση ενός συνδέσμου τυραννικών λογίων και φιλοσόφων - διωκτών». Εχουν υποδουλώσει τη λογοτεχνία «με την τρομοκρατία που εμπνέουν και το κακό που της κάνουν». «Καταστρέφουν ανεπανόρθωτα όποιον έχει τη δυστυχία να εντάσσεται στην πολιτοφυλακή τους. Ποτέ οι Ιησουίτες […] δεν είχαν τέτοια υπερφίαλη φιλοδοξία, ούτε τόσο βάναυσο φανατισμό, ούτε τόσο ευρεία απήχηση». Ποτέ οι Ιησουίτες: δεν είναι και λίγο να το λες.

Βάναυσος φανατισμός, φιλοσοφία διώκτρια. Ας μη πιστέψουμε ότι υπερβάλλει. Ας θυμηθούμε τη μνησικακία του Βολταίρου κατά των υπερβολικά ασεβών νέων συναδέλφων, το ζήλο του να τους συντρίψει, να τους φυλακίσει με βασιλικό διάταγμα [εννοείται, όχι καταφεύγοντας στα δικαστήρια], τη σαφή του επιθυμία να καταστείλει τη λογοτεχνία, την υπότροπη διάθεσή του για βρώμικα καθήκοντα καταδότη της αστυνομίας: να καταγγείλει, να υπενθυμίσει το παρελθόν του α ή του β, να υποδείξει ευθέως ή έμμεσα  την κατοικία του, να δραστηριοποιήσει τις υψηλές του σχέσεις… Η εν λόγω σέκτα, ακριβώς, κάλυψε με το όνομα του Βολταίρου τη «λογοτεχνική αδιαλλαξία», ξεπέρασε στους ίδιους καιρούς τον Λουί-Σεμπαστιάν Μερσιέ[ii], ο οποίος δεν χρησιμοποιεί αρκετά σκληρές εκφράσεις για να αμαυρώσει τον «μοναδικό και γελοίο δεσποτισμό» αυτών των «αθλίων τυράννων». Ας έχουμε το θάρρος να το θυμίσουμε: ο ιστορικός Πωλ Βερνιέ τολμούσε να μιλάει επίκαιρα στα Ανάμεικτα Ρενέ Πομώ, για διανοητική τρομοκρατία – έκφραση στην κυριολεξία υπογραμμισμένη – ενορχηστρωμένη από το Φερνέ από τον Βολταίρο και επεκτεινόμενη ακόμα και στο Παρίσι από τον ντ’ Αλαμπέρ….

Συνωμοτικό πνεύμα

…«Οι φιλόσοφοι, μας λέει ο Γκαξότ[iii], κραύγαζαν κατά της τυραννίας. Η πραγματική τυραννία ήταν αυτή που εξασκούσαν αυτοί στη λογοτεχνία». Η αδιαλλαξία, ο φανατισμός των Γάλλων φιλοσόφων του 18^ου αιώνα, κατά τις πηγές, είχαν εντυπωσιάσει τους επισκέπτες τους που ήλθαν από μακριά, ως ένθερμοι θαυμαστές κατά την άφιξή τους παρά κατά την αναχώρησή τους.

Ο Αγγλος ιστορικός Γίβων ο οποίος συναναστρεφόταν για τρεις και πλέον μήνες με την Κα Ζοφραίν, τον Ελβέτιο και τον Χόλμπαχ, σημειώνει στα Απομνημονεύματά του: «Δεν μπορώ να επιδοκιμάσω τον αδιάλλακτο ζήλο των φιλοσόφων και εγκυκλοπαιδιστών φίλων του Χόλμπαχ και του Ελβέτιους. …Κήρυτταν τις αρχές του αθεϊσμού με την απολυτότητα των δογματικών, και έβλεπαν τους πιστούς ως γελοίους και περιφρονητέους»….

Ο Γάλλος συγγραφέας, πολιτικός και φιλέλληνας Σατωμπριάν (1768-1848): «Το πραγματικό πνεύμα των Εγκυκλοπαιδιστών απέβλεπε στην καταστρατήγηση ακόμα και της ελευθερίας της σκέψης».

Ο Ελβετός Σμιντ, ο οποίος βρίσκεται στο Παρίσι περίπου πέντε χρόνια αργότερα, προσφέρει αρκετά λυπηρές λεπτομέρειες για τις υποψίες, τις δυσφημήσεις και τις δυσμένειες, και ζηλοφθονίες, που διανθίζουν τη ζωή των φιλοσοφικών κύκλων. Τα πολιτισμικά βράδια στου βαρώνου Χόλμπαχ; «Ξεφουρνίζουν παραμύθια, […] λένε κάτι διασκεδαστικό και σπάνια κάτι αληθινό για τρίτους, ο καθένας πληρώνει το λογαριασμό του».

Ο Μιλανέζος Αλεσάντρο Βέρι – αδελφός του Πιέτρο Βέρι, και όπως αυτός φίλος του Μπεκαρία – στις δύο παραμονές του στο Παρίσι (Οκτώβριο-Νοέμβριο 1766 και Φεβρουάριο-Μάρτιο 1767) εξαίρει τη θερμή φιλοξενία που του επιφύλαξαν (Χόλμπαχ, ντ’ Αλαμπέρ, Ντιντερώ, Μορελέ…). Αλλά αποδοκιμάζει, επίμονα, ότι δεν ανέχονται την αντίρρηση.  Η διάγνωσή του είναι ανησυχητική: «Περιφρονούν τη λογική, ενώ καμώνονται ότι την εφαρμόζουν». Η προκατάληψή τους εναντίον του Ρουσώ είναι επίμονη. Και μετά, «ο αθεϊσμός είναι τόσο του συρμού που οι Γάλλοι θεωρούν ηλίθιους όσους δεν έχουν μια τόσο ξεκάθαρη άποψη σαν αυτούς. […] Αυτό κρύβει ένα συνωμοτικό πνεύμα. Αυτό δεν μ’ αρέσει καθόλου». «Ένα δεν μπορώ να συγχωρήσω σ’ αυτούς τους μεγάλους άνδρες: το ότι είναι τόσο φανατικοί κατά των ορθοδόξων [εννοεί καθολικούς]· εάν μπορούσαν θα έστηναν Ιερά Εξέταση εναντίον όσων δεν  συμμερίζονται τις απόψεις τους». Ναι, υπάρχει «φιλοσοφική δίωξη» εναντίον του Ρουσώ: «είναι ασυγχώρητο έγκλημα να πιστεύει σε μια θρησκεία». Ως προς τον Μορελέ, ο οποίος δεν τον ευχαρίστησε για την αποστολή στοιχείων για το ατέλειωτο Λεξικό της Συναναστροφής (ποτέ δεν εκδόθηκε), ο Πιέτρο Βέρι δύσκολα κρύβει την ενόχλησή του: «Επειδή στο Παρίσι όλα λειτουργούν με φανατισμό και πείσμα, εγώ δεν επιθυμώ να θαυμάζω αυτές τις θεότητες»· το ξαναλέει ανάγλυφα, με μια διατύπωση κομψά μεταφορική: «Επαναλαμβάνω, επιστρέφω στην πατρίδα μου, επειδή δεν θέλω οι κόρες μου να μείνουν σε αυτό το πορνείο»….

«Η πλέον επικίνδυνη πανούκλα»

…Μετά τον Αγγλο, τον Ελβετό, τον Ιταλό, η μαρτυρία ενός Σουηδού. Ενας φωτισμένος πρίγκιπας, του περιβάλλοντος του Σουηδού βασιλιά με το όνομα Γουσταύος ο 3^ος, γράφει στη μητέρα του τις εντυπώσεις από το Παρίσι: «Γνώρισα ήδη σχεδόν όλους τους φιλοσόφους: Μαρμοντέλ, Γκριμ, Τομά, τον αβά Μορελέ, τον Ελβέτιο· καλύτερα να τους διαβάζεις παρά να τους συναντάς». Αυτό θυμίζει τις εκφράσεις της Κας Σουαζέ η οποία φοβούμενη «την αποδοκιμασία των λογίων» ως την «πλέον επικίνδυνη πανούκλα» σημείωνε: «Προτιμώ να έχω σχέσεις με τα βιβλία τους παρά με τους ίδιους και μ’ αρέσει να τους βλέπω μόνο στις προσωπογραφίες».

Ο πρίγκιπας συνεχίζει: «Είναι παράξενο ότι ο Μαρμοντέλ, ο οποίος είναι πολύ διασκεδαστικός στα παραμύθια του και τόσο ελαφρός, τόσο λίγος στη συζήτηση· είναι ένας κατευθυνόμενος ο οποίος μιλάει με έναν ακραίο ενθουσιασμό [εννοεί υπερδιέγερση] » και επιπλέον αποδεικνύεται «ο μεγαλύτερος δημοκράτης» (Μέχρι την αλλαγή των πραγμάτων, και θα είναι πολύ λιγότερο κατά την Επανάσταση)…

Και είναι αλήθεια ότι το έλλειμά τους σε μετριοφροσύνη εγγίζει την αλαζονεία. Η Κα Γκραφινύ ονομάζει τον Ελβέτιο «η Σοφία» για τη διανοητική του αυταρέσκεια και υποχρεώνεται να σημειώσει: «Ο Λοκ δεν είναι ξεσκονιστής του. Ο μεγάλος Λοκ […] θα είναι πάντα μεγάλος, γιατί επισήμανε αυτό που η Σοφία έπρεπε να πει». H οποία δεν σκεφτόταν την προσωπογραφία του Ferme Générale[iv] (επάγγελμα του Ελβέτιους)  παρά να σκιαγραφήσει τον μυθιστοριογράφο Φουζερέ ντε Μονμπρόν:             

«Η γη δεν ήταν άξια να τον βαστάζει. Είχε μια υπέρτατη περιφρόνηση για όλους, με εξαίρεση τον εαυτό του. Πίστευε ότι ήταν ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου: μιλούσε για τα πάντα με τόνο απόλυτο […], και αλίμονο σε όποιον θα του έφερνε αντίρρηση».

Ο Γάλλος φιλόσοφος και ιδρυτής της κοινωνιολογίας Ωγκύστ Κοντ (1798-1857): Οι μεγάλοι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού επιθυμούσαν «να συγκεντρώσουν όλες τις εξουσίες στα χέρια τους»

«Τσιμουδιά» μπροστά στον Νταλαμπέρ

Ο δούκας του Σουαζέλ με ενόχληση εμπιστεύεται στον Βολταίρο ότι «Ετσι και μιλήσει ο Νταλαμπέρ πρέπει να υποταχτούμε»· και προσθέτει εντυπωσιακή ειλικρίνεια ενός μεγάλου λειτουργού: «Η  ματαιοδοξία του μεγάλου Ντ’Αλαμπέρ απωθεί». Από την πλευρά του, αν και σταθερός φίλος του Ντ’ Αλαμπέρ, ο Βολταίρος θέλει πολύ, με μισόλογα, να δεχτεί ότι είναι ένα από «αυτά τα άξια λόγου πρόσωπα που ίσως έχουν υπερβολική αδιαλλαξία […]τα οποία αγαπούν μάλλον να διδάσκουν παρά να αρέσουν, θέλουν να εισακούονται και δεν καταδέχονται να ακούν». Ο Ρουσώ στο Κοινωνικό Συμβόλαιο καταγγέλλει την «υπερήφανη φιλοσοφία». Συνοψίζει, στα Ονειρα, την εμπειρία που είχε από τους «νεωτερικούς φιλοσόφους», οι οποίοι «ένθερμοι ιεραπόστολοι του αθεΐσμού και πολύ ανυποχώρητα δογματικοί, […] δεν μπορούν να κάνουν καθόλου χωρίς οργή σε οποιονδήποτε σημείο θα τολμούσαμε να διαφοροποιηθούμε».

«Θα συνέτριβαν τον καθένα…»

Η Κα Ντεφάν, η οποία γνωρίζει το χώρο, ισχυρίζεται ότι «τα έργα […] των καλύτερων μυαλών μας» δεν είναι παρά «εγκώμιο της φιλοσοφίας, ή μάλλον εγκώμιο των φιλοσόφων». Τους βλέπει σαν «μια συνάθροιση φιλοσόφων» η οποία, με βάση μόνο την αξία ότι είναι άθρησκοι, όπως και η ίδια, «είναι πεπεισμένοι ότι είναι πολύ φωτισμένοι […], αλλά των οποίων η ματαιοδοξία, η περηφάνεια και η έπαρση απαξιώνουν την ηθική (σικ) τους». Σόφισμα, περηφάνεια και αυθάδεια: αυτά είναι τα τρία θέματα που αναδύονται αναφέροντας τους φιλοσόφους. Και δίψα για κυριαρχία. «Ως προς τους νεωτερικούς φιλοσόφους σας», γράφει στο Βολταίρο που προσποιείται ότι αποτελεί εξαίρεση, «ποτέ δεν υπήρξαν λιγότερο φιλόσοφοι και λιγότερο ανεκτικοί, θα συνέτριβαν τον καθένα που δεν θα γονάτιζε μπροστά τους». Χωρίς διφορούμενα. Επιστρέφει λοιπόν μετά από τρία χρόνια. Η μομφή είναι βαρειά. Είναι σαφής. «Οι φιλόσοφοί σας ή μάλλον οι λεγόμενοι φιλόσοφοι είναι ψυχρές προσωπικότητες· φανταχτεροί χωρίς να είναι πλούσιοι, τολμηροί χωρίς να είναι γενναίοι, κήρυκες της ισότητας υπό το πνεύμα της κυριαρχίας, […] υπερήφανοι, γεμάτοι μίσος, εκδικητικοί· κάνουν μισητή τη φιλοσοφία». Με δυο λόγια, είναι ολοφάνερο ότι τους εκτιμά ελάχιστα.

Εχοντας εκλεγεί γραμματέας της γαλλικής Ακαδημίας, ο Ντ’ Αλαμπέρ με αποδοχές από τις οποίες πρέπει να φροντίσει τη θέρμανση του χώρου, η Κα Ντεφάν επικαλείται ένα εντυπωσιακό και αστραφτερό χαρακτηριστικό: «Θα λυπόμουν τα ξύλα και στη θέση τους θα έριχνα όλα τα καλά τους έργα».

«Οι βάρβαροι του 18^ου αιώνα»

Υπερήφανη αδιαλλαξία των φιλοσόφων; Δίκαια ή άδικα κάποιοι θα τη θυμηθούν κατά την Τρομοκρατία. Ο Ρισέρ ντε Σεριζύ, κατά τη διάρκεια της Συμβατικής του Θερμιδόρ, πρωτόβγαλτος από τις απαίσιες δεξαμενές του Φουρκιέ – Τενβίλ, θυμάται τους δογματικούς της εποχής του Διαφωτισμού ως «υπεφουσκωμένους από σοφίσματα και υπερηφάνεια» όπως και ως «πεισματάρηδες και φανατικοί στις διενέξεις», και μιλάει για τον «δογματικό παραλογισμό τους».

Στην καρδιά του Διευθυντηρίου, ο συγγραφέας Λα Αρπ, φιλόσοφος και «προστατευόμενος» του Βολταίρου, τον οποίο αναγόρευσε «στύλο της εκκλησίας μας» και αποκαλούσε στην αλληλογραφία του «αγαπητέ μου μπαμπά» ή «μεγάλε Μπαμπά», ο Λα Αρπ  θα καταγγείλει χωρίς αβρότητα, μεταγενεστέρως, την «υπερηφάνεια της φιλοσοφίας», όχι χωρίς να καθορίσει: «Ενας φιλόσοφος του 18^ου αιώνα ποτέ δεν λέει και δεν θα πει έσφαλα· αυτό είναι ηθικά αδύνατο». Στο μεταξύ ο λιβανιστής του «μεγάλε Μπαμπά», αποσύρθηκε και μεταστράφηκε στα μπουντρούμια της Τρομοκρατίας. Με αυτό το φωτισμό και αφού ξανασκέφτηκε τα πάντα, «δεν βλέπει τίποτε το φωτεινό» στα φιλοσοφικά συστήματα του 18^ου αιώνα, «παρά τη καταστροφική βούληση, και τη φιλοδοξία κυριαρχίας στην κοινή γνώμη». Λόγια ενός άνδρα, το ξαναλέμε, ο οποίος ήταν μαζί τους και τους θυμάται – λέει οι δικοί μας – και επιπλέον είχε ένα προνομιούχο δεσμό με τον χαρισματούχο αρχηγό αυτού του κινήματος εγκληματιών συκοφαντών (πρέπει να σεβαστούμε το λεξιλόγιο που επηρεάζεται από το πάθος). Τους αποκαλεί επίσης χωρίς κάποια υπερβολή, στο ίδιο βιβλίο, «οι βάρβαροι του 18^ου αιώνα».

Λίγο αργότερα, ο Ωγκύστ Κοντ θα εκτιμήσει από την πλευρά του, ότι οι μεγάλοι άνδρες του Διαφωτισμού «δεν επιθυμούσαν παρά τη μεταφυσική δοκησισοφία […] για να συγκεντρώσουν στα χέρια τους όλες τις εξουσίες». Παρόμοια ήταν άλλωστε, στο ίδιο τον αιώνα τους, η άποψη του Ρουσώ, αυτή του Μαρά, του Ελβετού γιατρού, ο οποίος έφτασε μέχρι να προαισθανθεί, το 1783, ότι ήλθε η στιγμή που θα αδυνατούσαν «να εμποδίσουν την αναταραχή των κυβερνήσεων, την ανατροπή των Κρατών». Μαρά είναι αυτός που εκθειάστηκε  ως ο φρικτός αιμοδιψής της Επανάστασης.

Aς συγκεντρώσουμε εδώ τις απόψεις και άλλων σύγχρονων, ξένων ή Γάλλων.

Ο Ελβετός φιλόσοφος και επιστήμονας [Aλμπρεχτ φον] Χάλερ συμφωνεί απόλυτα με τον Μπονέ, τον συμπατριώτη και συνάδελφό του, ότι «ο κ. Βολταίρος, όπως ο Ντιντερό, όπως ο Λα Μετρί, ακόμα και ο κ. Μ[ωπερτου]ί θα είχαν γίνει μεγάλοι διώκτες, αν ήταν στη θέση των δικαστών επί Δομιτιανού, ή επί Διοκλητιανού».

Αλεσσάντρο Βέρι (1741-1816): Οι Εγκυκλοπαιδιστές «αν μπορούσαν θα έστηναν ξανά την Ιερά Εξέταση για τους αντιφρονούντες»

«Μυαλό θρησκόληπτης γριάς»

Ο Αγγλος Ουίλλιαμ Κονστέιμπλ, ο οποίος με δυσκολία μπόρεσε να προσεγγίσει τον φιλοξενούμενο του Φερνέ, «δεν είναι καθόλου χαρούμενος» από τον Βολταίρο… «Τον θεωρεί ως ένα φανατικό γεμάτο κακία»· αυτό τα λέει όλα. Με δυο λόγια, αυτός ο παρατηρητής δεν εντυπωσιάστηκε από καμία ανεκτικότητα. Ο συμπατριώτης του Οράς Γουλπόλ συνήθως είναι κι αυτός συχνά αυστηρός.                                                                                                                                                                       Η αυστηρότητά του αφορά κυρίως στον κύκλο του Χόλμπαχ, όπου κυριαρχεί η ματαιοδοξία, και του οποίου οι μαθητές του μοιάζουν οπλισμένοι με τόση ανοιχτωσύνη πνεύματος όση μια θρησκόληπτη γριά – αυτό είναι προσβλητικό για τη γριά. Προσθέτει άλλωστε: «Και όμως θα προτιμούσα καλύτερα να είμαι η θρησκόληπτη· υπάρχει λιγότερη προσποίηση σ’ αυτήν». Σχετικά με τις θλιβερές «υποκλίσεις» των υπερήφανων συγγραφέων σε κάποιους απωθητικούς ευρωπαίους ηγεμόνες, ο Γουωλπόλ δεν τρώγεται από καμμιά «επιθυμία να διαβάσει τα κοπλιμέντα των δήθεν φιλοσόφων· να αρκούνται στην πληρωμή τους. Υπάρχει μόνο ένας Βολταίρος που διαβάζεται ακόμα, παρά τα όσα αναξιοπρεπή έπραξε. […] Φθάσατε στο τέλος, στην πατρίδα σας, να κάνετε τη λογική τόσο παράλογη όσο τα παλιά αλαμπουρνέζικα των σχολών […]. Ο ίδιος ο Βολταίρος κηρύττει σαν αιρεσιάρχης, κατά του καλού γούστου, τόσο ο ενθουσιασμός του [παραλίγο να διαβάσουμε: ο οίστρος του] τον καθιστά χολερικό […]».

«Σκληρότητα καρδιάς»

Η αλληλογράφος του, Κα ντυ Ντεφάν, είχε από καιρό επισημάνει τη διαφορά ως προς την πνευματική ατμόσφαιρα των δύο χωρών λέγοντας για τους Αγγλους: «Δεν έχουν επιτακτικό, δογματικό τόνο, λένε μεγαλύτερες αλήθειες απ’ ό,τι λέμε εμείς, όχι για να ξεχωρίσουν, να καθοδηγήσουν, να γίνουν διάσημοι· οι δικοί μας συγγραφείς επαναστατούν από φιλοδοξία […]». Σε αυτό το σημείο, η ανάλυση του καλού αβά Μορελέ – φιλόσοφος και αυτός – φαινόταν πολύ απλοϊκή, και επιβεβαιωτική, εκ των πραγμάτων της γαλλικής παρέκκλισης. Εύρισκε υπερβολικά «μετέωρη» τη σκέψη των καλύτερων μυαλών πέραν της Μάγχης, και αντιθέτως συνέπιπτε με τον φίλο του Ουίλιαμ Πίτυ: «Μπορεί εμείς οι άλλοι Γάλλοι φιλόσοφοι να πέφτουμε σε ένα αντίθετο λάθος, να είμαστε υπερβολικά πεπεισμένοι, πολύ σίγουροι για τις απόψεις μας, αλλά τουλάχιστον έχουμε αναπαυμένο το πνεύμα μας , ευτυχία που σπάνια υπάρχει ανάμεσά τους». Ανετα αυτοϊκανοποιημένοι που είναι δογματικοί… Την ανάπαυση του πνεύματος, ο Μορελέ θα τη γευτεί λίγο κατά την Επανάσταση, η οποία τον κακομεταχειρίστηκε πολύ άγρια, στερώντας του τα πάντα (σχηματικά) εκτός από τη ζωή, αφήνοντάς του μόνο τα στοιχειώδη και μάλιστα στα γεράματα. Η παρατήρηση λοιπόν που παραθέτουμε, είναι ότι ο αβά Μορτελέ την είχε αποστάξει ιδιαίτερα έναντι του [Εντμουντ] Μπερκ, ο οποίος έφτασε να πει ότι η προσωνυμία «νεωτερικοί φιλόσοφοι» έχει την αρετή ότι «εκφράζει ότι μπορούμε να καταλάβουμε από ποταπότητα, αγριότητα, σκληρότητα της καρδιάς».  

Το 1797, το Δοκίμιο για τις Επαναστάσεις του Σατωμπριάν, που χαρακτηρίζει ακόμα παρά τα φαινόμενα «το πνεύμα του απερχόμενου αιώνα», δεν παραλείπει να υπογραμμίζει ότι « το πραγματικό πνεύμα των Εγκυκλοπαιδιστών ήταν μια διωκτική μανία καθιερωμένων θεσμών, η αδιαλλαξία απόψεων, που απέβλεπε, μεταξύ των άλλων, στην καταστρατήγηση και αυτής της ελευθερίας της σκέψης» (πάντοτε λοιπόν, λίγο πολύ έμμονο, το τυραννικό πρότυπο της μοναδικής σκέψης). Σε μια μεταγενέστερη σημείωση (του 1826), ο ίδιος συγγραφέας επιβεβαιώνει την αίσθησή του ότι «Οι Εγκυκλοπαιδειστές ήταν οι πλέον αδιάλλακτοι άνθρωποι, […] οι οποίοι έπαιρναν τη διάθεση της πληγωμένης ματαιοδοξίας τους ως συναίσθημα  ανεξαρτησίας, τα κακά τους ήθη ως επιστροφή στο φυσικό δίκαιο, και το αντιθρησκευτικό τους πάθος για σοφία».

---

[i] Simon-Nicolas-Henri Linguet (1736 - 1794). Γάλλος δημοσιογράφος και δικηγόρος. Εξορίστηκε, φυλακίστηκε και τελικά καρατομήθηκε από τους Επαναστάτες.

[ii] Louis-Sébastien Mercier (1740-1814). Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος. Θεωρούσε τον Ντεκάρτ υπεύθυνο για την Τρομοκρατία και κατηγορούσε τον Βολταίρο ότι κατέστρεψε την ηθική επιτιθέμενος στη θρησκεία.

[iii] Pierre Gaxotte (1895 – 1982). Γάλλος ιστορικός και ακαδημαϊκός, ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη Γαλλική Επανάσταση.

[iv] Το σύστημα Ferme Générale δημιουργήθηκε το 1789. Ήταν μια ομάδα χρηματιστών που εισέπραττε φόρους σύμφωνα με τους όρους μίσθωσης που είχε συναφθεί μεταξύ αυτών και του Βασιλιά.

Πηγή: Xavier Marten, Voltaire méconnu, Aspects cachées de l’ Humanisme des Lumières, DMM, 2015

Μετάφραση: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος

 πηγή

Η Γαλλική θρησκεία στην Ελλάδα

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Πρόσφατα στη Γαλλία κυκλοφορήθηκε το βιβλίο του Jean – Francois Colosimo «Η γαλλική θρησκεία» (“ La religion francaise”, ed. cerf).  Σε αυτό ο συγγραφέας περιγράφει γλαφυρά τον απηνή διωγμό που υφίστανται οι χριστιανικές αξίες στη Γαλλία κατά τα 230 τελευταία χρόνια. Πρόκειται για τον πιο μακρόχρονο διωγμό κατά των χριστιανών στην ιστορία της ανθρωπότητας, μετά από αυτούς στην αρχαία Ρώμη.

Σκοπός των διωγμών είναι να επιβληθεί στους πολίτες η «Γαλλική θρησκεία», δια του «άθεου κράτους». Στα γαλλικά ονομάζεται «L’ Etat laique»,  που κατά τον ορισμό της Γαλλικής Ακαδημίας σημαίνει «Το κράτος ξένο προς κάθε ομολογία ή θρησκευτική διδασκαλία». Στην ουσία το ουδετερόθρησκο κράτος στη Γαλλία είναι ένα επιθετικά άθεο κράτος, που επεξέτεινε την ιδεολογία του σε όλους τους τομείς της πνευματικής και κοινωνικής ζωής και επέβαλε τον άθεο παιδικό σταθμό – από τριών ετών...-, την άθεη εκπαίδευση, τις άθεες τελετές, τους άθεους νόμους (σελ. 107 του βιβλίου).

Οι κατά του χριστιανισμού ενέργειες στη Γαλλία κρατάνε αιώνες. Αφετηρία τους η Γαλλική Επανάσταση. Τα όσα διέπραξαν οι Γάλλοι Επαναστάτες  κατά το τέλος του 18^ου αιώνα είχαν συνέχεια στη Ρωσία τον 20ό αιώνα. Και οι δύο επαναστάσεις είχαν έναν ίδιο σκοπό, να εξαφανίσουν τον χριστιανισμό από την ιστορία και να τον καταργήσουν ως θρησκευτικό και πνευματικό γεγονός.

Με την επιβολή της Γαλλικής Επαναστάσεως διαπράττεται η γενοκτονία στη συντηρητική  Βανδέα και ο ναός της Παναγίας των Παρισίων μετατρέπεται σε Ναό της Λογικής. Στον μεγαλοπρεπή Ναό της προστάτιδας των Παρισίων Αγίας Γενεβιέβης γκρεμίζονται οι σταυροί από την οροφή του, αφαιρούνται τα χριστιανικά αριστουργήματα από το εσωτερικό του και αυτός διαμορφώνεται σε Πάνθεον των προσωπικοτητων της Επανάστασης και γενικά της Γαλλίας. Το παλάτι των Παπών στην Αβινιόν γίνεται στρατώνας και φυλακές και οι περισσότεροι ναοί μετατρέπονται σε στρατώνες, μουσεία, θέατρα. Το Ευαγγέλιο αντικαθίσταται από το Επαναστατικό Μανιφέστο, όπου ο Μαρά είναι ο νέος Χριστός...

Ο Κολόζιμο απαριθμεί τους αντιχριστιανικούς Νόμους, οι οποίοι επιβλήθηκαν μετά το 1789. Στις 10 Αυγούστου 1792 απαγορεύθηκε οι πολίτες να φέρουν Σταυρό, στις 12 απαγορεύθηκαν οι θρησκευτικές λιτανείες, στις 17 διατάχθηκε να αφαιρεθούν όλα τα χριστιανικά σύμβολα από τα στρατιωτικά κτίρια. Στις 24 Οκτωβρίου 1793 αντικαταστάθηκε το χριστιανικό ημερολόγιο από το επαναστατικό. Άλλαξαν οι μήνες και οι ημέρες. Της Κυριακής άλλαξαν το όνομα  και έπαυσε να είναι ημέρα αργίας. Την ίδια χρονιά, 1793, καταργήθηκε με Νόμο ο Θεός (!!!) και αντικαταστάθηκε από το «Υπέρτατο Ον». Βλέποντας την κατάσταση αυτή ο Μισελέ είπε: «Τίποτε δεν είναι πιο απαίσιο για την Επανάσταση από το να αγνοεί ότι φέρει μέσα της μια θρησκεία».

Οι διωγμοί κατά της χριστιανικής θρησκείας συνεχίστηκαν στη Γαλλία με διαλείμματα έως το 1880. Τότε, με τη χρησιμοποίηση της μεθόδου του σαλαμιού, το Γαλλικό κράτος πέτυχε να οδηγήσει στην ιδεολογική «ωρίμανση» τη Γαλλική κοινωνία, ώστε να δεχθεί το 1905 την κυριαρχία της αθεΐας. Συγκεκριμένα από τότε εντάθηκαν, με νομοθετήματα, οι αντιχριστιανικές ενέργειες και έτσι, από το 1905,  περιθωριοποιήθηκε  η Χριστιανική θρησκεία. Με τις ενέργειές του αυτές, όπως ο Κολόζιμο σημειώνει, «το Γαλλικό κράτος καταπόντισε την Εκκλησία, ώστε να φανεί φυσιολογικός ο πνιγμός της» (Σελίς 310 του βιβλίου).

Και εξηγεί ο γάλλος – ορθόδοξος χριστιανός στο θρήσκευμα – συγγραφέας ότι πάντα με νομοθετήματα: Το 1880 οι κληρικοί αποκλείστηκαν από τα ακαδημαϊκά συμβούλια, καταργήθηκε η ιδιωτική ανωτάτη εκπαίδευση και καταργήθηκαν επίσης οι στρατιωτικοί ιερείς. Το 1883 αποκλείστηκαν οι κληρικοί και οι μοναχοί ιατροί από την περίθαλψη ασθενών στα δημόσια νοσοκομεία και απαγορεύθηκε η παρουσία τιμητικών στρατιωτικών αγημάτων σε θρησκευτικές λιτανείες. Το 1884 καθιερώθηκε το διαζύγιο (Σημ. Ο ρωμαιοκαθολικισμός αρνείται το διαζύγιο) και απαγορεύθηκαν οι δημόσιες προσευχές και οι υπαίθριες θρησκευτικές τελετές. Το 1887 θεσπίσθηκε η άθεη τελετή στην κηδεία. Το 1889 οι ιερείς υποχρεώθηκαν να υπηρετούν ένα χρόνο στρατιωτική θητεία. Το 1900 καταργήθηκαν οι θρησκευτικές τελετές επί τη ενάρξει του σχολικού έτους και της δικαστικής περιόδου. Το 1901 δημεύθηκαν – κοινωνικοποιήθηκαν κατά την επίσημη κρατική ορολογία – τα έσοδα των χριστιανικών ιδρυμάτων. Το 1903 απαγορεύθηκε να υπηρετούν στα νοσοκομεία του Πολεμικού Ναυτικού μοναχές αδελφές νοσοκόμοι. Το 1904 ο νόμος της απαγόρευσης για τις  αδελφές μοναχές νοσοκόμες επεκτάθηκε σε όλο το στράτευμα Τον ίδιο χρόνο απαγορεύθηκε στους στρατιώτες να φέρουν επιστήθιο σταυρό. Το 1905 η υπηρεσία των κληρικών στο στράτευμα επιμηκύνθηκε στα δύο χρόνια..

Η συγκεκριμένη μέθοδος ιδεολογικής «ωρίμανσης»  από χρόνια χρησιμοποιείται στην Ελλάδα, με καθοδηγητές της τους λάτρεις της Γαλλικής θρησκείας. Οι περισσότεροι από αυτούς προσηλυτίσθηκαν σε αυτήν σπουδάζοντας στη Γαλλία και με τον φανατισμό των προσηλύτων ενεργούν έτσι ώστε  η Ορθόδοξη Εκκλησία  στην Ελλάδα να υποστεί ό,τι η Ρωμαιοκαθολική στη Γαλλία, δηλαδή να βυθιστεί στο περιθώριο.

Εκείνο που έχουν καταφέρει οι οπαδοί της Γαλλικής θρησκείας στη χώρα μας είναι η πολιτική εξουσία και η διανόηση να τους παίρνουν στα σοβαρά, να αποτελούν σήμερα το ιδεολογικό  κατεστημένο και να μιλούν από καθέδρας και δογματικά για θέματα που έχουν άμεση σχέση με τον ψυχισμό και την ιδιοπροσωπία των Ελλήνων. Η Γαλλική θρησκεία έχει οδηγήσει την πολιτική εξουσία και την κοινωνία της Γαλλίας σε τραγικά αδιέξοδα. Σε τέτοια αδιέξοδα επιδιώκουν να μας  οδηγήσουν οι Έλληνες λάτρεις της.

Σημειώνεται ότι τη Γαλλική θρησκεία ΟΥΔΕΝΑ άλλο Κράτος της Δύσης έχει αποδεχθεί, σύμφωνα με τα όσα τεκμηριωμένα γράφει ο Κολόζιμο. Το πρόβλημα πάντως στην Ελλάδα δεν είναι αυτοί που θέλουν να περιθωριοποιηθεί  η Ορθοδοξία και να προσηλυτιστούν οι Έλληνες στη γαλλική θρησκεία, για να «εκσυγχρονιστούν». Ούτε το πρόβλημα είμαστε οι Έλληνες. Παρά το ότι επί δεκαετίες βάλλεται η ιδιοπροσωπία μας, με τη  γλώσσα μας που πτωχαίνει, με την ιστορία μας που διαστρεβλώνεται, με τα θρησκευτικά που εξοβελίζονται, με την συστηματική μεθόδευση η εθνική μας συνείδηση να υποχωρεί ενώπιον του επελαύνοντος ωφελιμισμού και πρακτικού υλισμού, οι Έλληνες δείχνουμε εξαιρετικές αντοχές.

Το πρόβλημα είναι οι ταγοί της Εκκλησίας. Αποσβολωμένοι έμειναν όσοι προ ημερών στη Μονή Πεντέλης, άκουσαν τον Αρχιεπίσκοπο να λέγει ότι θεωρεί αναπόφευκτο τον χωρισμό της Εκκλησίας από το Κράτος! Πολλοί διερωτήθηκαν αν άκουσαν καλά. Ο Αρχιεπίσκοπος το είπε αυτό όταν κυβέρνηση δεν είναι ο ΣΥΡΙΖΑ και πρωθυπουργός ο Αλ. Τσίπρας, με τον οποίο διατηρεί άριστη σχέση, και όταν η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας δεν άλλαξε το Άρθρο 3 του Συντάγματος και δεν δέχθηκε το Κράτος να καταστεί «ουδετερόθρησκο».

Ο Αρχιεπίσκοπος έδειξε ότι αποδέχεται μοιρολατρικά αυτό που δεν είναι αποδεκτό από τη σημερινή κυβέρνηση και τη μεγάλη πλειονοψηφία του κλήρου και του λαού. Σήμερα η Εκκλησία ΟΦΕΙΛΕΙ καλόπιστα να βοηθήσει την Πολιτεία να λάβει τις σωστές αποφάσεις για την εθνική επιβίωση των Ελλήνων. Για να συμβεί όμως αυτό χρειάζεται εκ μέρους Της ζωντάνια, αγωνιστικότητα, σοβαρή και βάσιμη επιχειρηματολογία, θερμό ενδιαφέρον για το ποίμνιο. Είναι λυπηρό ότι η διοικούσα Εκκλησία βρίσκεται σε αδράνεια. Η μόνη ενεργός αντίδραση Της ήταν όταν ετέθη το θέμα των μισθών και των ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των κληρικών Της...

Σημειώνεται ότι το 2018 ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος σε πανελλαδικής τηλεθέασης δηλώσεις του, παρουσία του πρώην πρωθυπουργού Αλ. Τσίπρα, δέχθηκε την αλλαγή του Άρθρου 3 του Συντάγματος, και τον χαρακτηρισμό του Ελληνικού κράτους ως «ουδετερόθρησκου». Πρόσφατα ο Αλ. Τσίπρας είπε σε συνέντευξή του ότι για τον χωρισμό Κράτους – Εκκλησίας είχε συμφωνήσει με τον Αρχιεπίσκοπο κ. Ιερώνυμο, στον οποίο απέδωσε τα εύσημα, αλλά οι σκληροπυρηνικοί της Ιεραρχίας αντέδρασαν και ο χωρισμός δεν προχώρησε. Πάντως όπως είπε ο Αλ. Τσίπρας,  εκείνος προσπάθησε...

 Ο Αρχιεπίσκοπος φαίνεται ότι εμμένει  στην τότε εκφρασθείσα πεποίθησή του, πως η συμφωνία του με τον Αλ. Τσίπρα ήταν επωφελής για την Εκκλησία. Φαίνεται επίσης ότι  τα όσα είπε στην Πεντέλη αποτελούν για αυτόν μια προσδοκία και όταν πραγματοποιηθεί ο χωρισμός Κράτους – Εκκλησίας θα δικαιωθεί... Παλαιότερα ο Αρχιεπίσκοπος ήταν κατά του χωρισμού. Μια φορά είχε πει να διεξαχθεί δημοψήφισμα και αν ο λαός το θέλει να γίνει. Μιαν άλλη φορά είχε πει  να επιστραφεί η εκκλησιαστική περιουσία και τότε συζητιέται...Μια εξήγηση για την αλλαγή του μπορεί να είναι η συναναστροφή του με τον Αλ. Τσίπρα....-