Η ΚΑΣΤΡΟΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΑΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΚΑΙ Η ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΣΑ

 Το όνομα της Παλαιοχώρας Κυθήρων είναι συνδεδεμένο με την πιο αποτρόπαιη σελίδα της ιστορίας της. Το 1537 ο Τούρκος ναύαρχος και πειρατής Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα εντόπισε την καστροπολιτεία, την κατέλαβε με έφοδο, τη λεηλάτησε και την έκαψε, εξοντώνοντας ή αιχμαλωτίζοντας τους κατοίκους. Η Παλαιοχώρα, γνωστή και ως Άγιος Δημήτριος, χτίστηκε τον 12ο αιώνα από Μονεμβασιώτες σε απόκρημνο φαράγγι, ώστε να είναι αόρατη από τη θάλασσα και προστατευμένη από πειρατικές επιδρομές. Έκτοτε, η τοποθεσία έμεινε έρημη και θεωρήθηκε «καταραμένη», γι' αυτό και δεν κατοικήθηκε ποτέ ξανά. Σώζονται απομεινάρια από τα πέτρινα σπίτια, που ήταν χτισμένα κολλητά το ένα στο άλλο, καθώς και λείψανα των οχυρώσεων.

ΚΥΘΗΡΑ , ΜΕ ΑΓΙΑ ΜΟΝΗ, ΠΗΓΗ ΑΜΗΡ ΑΛΗ ΚΑΙ ΦΑΡΟ ΣΠΑΘΙΟΥ.

 Τα Κύθηρα είναι απ' τα νησιά που δεν αφήνουν τον επισκέπτη να βαρεθεί. Σ' αυτό το βίντεο θα δείτε την Αγία Μονή, το μοναστήρι που δεσπόζει πάνω απ' τους οικισμούς του Διακόφτι και του Αβλέμονα, τις πηγές του Αμήρ Αλή και της Πορτοκαλιάς κοντά στο χωριό Καραβάς, και τον εξαιρετικό φάρο στο ακρωτήριο Σπαθί που φωτίζει το βορειότερο άκρο του νησιού.

Αργολίδα_Μονή Αγίου Δημητρίου Αυγού

 

Μόλις 50 λεπτά από το #Ναύπλιο θα συναντήσεις ένα από τα σημαντικότερα χριστιανικά μνημεία της Πελοποννήσου, που είναι χτισμένο μέσα σε βράχο! Γι' αυτό αν ταξιδέψεις στην #Αργολίδα βάλε στη λίστα σου τη Μονή Αγίου Δημητρίου Αυγού στην περιοχή των Διδύμων Ερμιονίδας.

Η Μονή Αγίου Δημητρίου Αυγού είναι χτισμένη επάνω σε βράχο, στην απότομη κοιλάδα του Ράδου. Πλησιάζοντας στη μονή θα νιώσεις σίγουρα δέος και θαυμασμό για αυτό το βυζαντινό μνημείο, που στέκεται από 11ο αιώνα στην περιοχή.

Η κατασκευή της μονής τοποθετείται στον 11ο αιώνα, ωστόσο απέκτησε φρουριακό χαρακτήρα κατά τον 16ο αιώνα. Αυτό που την καθιστά ξεχωριστή είναι η όψη της. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα κτιρίων, όπου μέσα βρίσκεται το καθολικό της μονής και είναι προσαρμοσμένη στη μορφολογία του εδάφους. Τα στενά παράθυρα της μονής, η θέση της και τα στενά περάσματα στο εσωτερικό της τονίζουν το φρουριακό της χαρακτήρα. Ο λόγος που χτίστηκε στο συγκεκριμένο σημείο ήταν η προστασία της από τους εχθρούς.

Γύρω από τη Μονή θα συναντήσεις απομεινάρια αλωνιών και κτιρίων που μαρτυρούν την ύπαρξη ανθρώπινης δραστηριότητας στη διάρκεια του Μεσαίωνα. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, η Μονή Αυγού δεν ξέφυγε από τις επιδρομές του Ιμπραήμ, όπου και λεηλατήθηκε. Το 1833 αποφασίστηκε η διάλυση της και η εγκατάλειψη της. Έναν αιώνα αργότερα και συγκεκριμένα στις δεκαετίες 1980 και 1990, το Υπουργείο Πολιτισμού συνέβαλε στην επαναλειτουργία της, με εργασίες στο χώρο.

Φωτογραφίες: Kostas Oi

ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΙΟΡΔΑΝΙΤΗΣ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ

Γίνονται ή όχι θάυματα; Η Κυπριακή εκπομπή 24 ΩΡΕΣ επιστρέφουν στους Αγίους Τόπους και συγκεκριμένα στη Μονή Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτη στην έρημο της Ιεριχούς με αναζητήσεις και ερωτήματα γι' αυτό το κεφάλαιο της ορθοδοξίας και του Χριστιανισμού. Ένα κατανυκτικό επεισόδιο με πρωταγωνιστές τον μακαριστού πλέων Γέροντα Χρυσόστομο και τον Κύπριο π. Κυριακό για τους οποίους έχουν λεχθεί τόσα πολλά από τις χιλιάδες πιστών από Κύπρο και Ελλάδα που σπεύδουν να τους συναντήσουν αναζητώντας τη βοήθεια του Αγίου Γερασίμου. Θα ξεναγηθούμε στα απόκρυφα της Μονής που αποτελεί μια όαση μέσα στην έρημο και θα ακούσουμε ιστορίες ανθρώπων οι οποίοι βίωσαν το δικό τους θαύμα σε στιγμές δύσκολες και στιγμές απελπισίας. Άνθρωποι οι οποίοι δεν είχαν στενή σχέση με την εκκλησία και οι οποίοι όπως μαρτυρούν έζησαν ανεξήγητα γεγονότα τα οποία σημερα αποδίδουν στη χάρη του Αγίου Γερασίμου και του Θεού. Ο Γέροντας Χρυσόστομος θα μιλήσει και για τα ακραία φυσικά φαινόμενα που μαστίζουν τον πλανήτη μας, τις αρρώστιες, τους πολέμους και τις τουρκικές προκλήσεις, γεγονότα τα οποία όπως υποστηρίζει αποτελούν επιβεβαίωση των γραφών για τα "ύστερα του κόσμου". Πέραν της ξενάγησης σε όλα τα σημαντικά σημεία της Μονής, μαζί με τον πατέρα Κυριακό θα βρεθούμε στα βάθη της ερήμου για να δουμε το σπήλαιο της Αγία Μαρίας της Αιγυπτίας που σύμφωνα με την Χριστιανική παράδοση έζησε εκεί για δεκαετίες ολόκληρες.

ΙΘΑΚΗ _Η Παναγία η Καθαριώτισσα

 Σήμερα ταξιδεύουμε στην Ιθάκη, για να προσκυνήσουμε νοερώς την πολιούχο της νήσου, την Παναγία την Καθαριώτισσα. Σύμφωνα με την παράδοση, Ηπειρώτες βοσκοί διωγμένοι από Τουρκαλβανούς, έφτασαν στην Ιθάκη επί Τουρκοκρατίας. Εγκαταστάθηκαν στους πρόποδες του όρους Νήριτος. Αφού τακτοποίησαν τα πράγματά τους, διαπίστωσαν με μεγάλη θλίψη ότι από τα λιγοστά υπάρχοντά τους έλειπε μία θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Ένα βράδυ παρατήρησαν όμως έκπληκτοι ότι στον χώρο, όπου βρίσκεται σήμερα το μοναστήρι, έλαμπε ένα δυνατό φως. Το θαυμαστό αυτό γεγονός προκάλεσε την περιέργειά τους, γι’ αυτό και την επόμενη ημέρα άρχισαν τις έρευνες. Δεν κατόρθωσαν όμως να εντοπίσουν και να βρουν απολύτως τίποτα. Το λαμπερό φως εξακολουθούσε να είναι ορατό για αρκετές νύχτες. Το θαυμαστό αυτό γεγονός τους οδήγησε να κόψουν τα πουρνάρια και τα ξερόκλαδα και στη συνέχεια να βάλουν φωτιά. Τότε μέσα από τις φλόγες είδαν ένα αντικείμενο να έχει μεγαλύτερη λάμψη από τη φωτιά. Όταν έσβησε η φωτιά, η χαρά και συγκίνησή τους ήταν απερίγραπτη, αφού στα αποκαΐδια βρήκαν μια μαυρισμένη εικόνα. Αφού την σκούπισαν και την καθάρισαν, διαπίστωσαν ότι πρόκειται για την εικόνα του Γενεσίου της Θεοτόκου, που είχαν αφήσει στην Ήπειρο. Αφού ασπάσθηκαν με ξεχωριστή ευλάβεια τη θαυματουργή εικόνα, την πήραν μαζί τους στις καλύβες, όπου διέμεναν. Όμως την επόμενη ημέρα η εικόνα εξαφανίστηκε και τότε άρχισαν να την ψάχνουν απεγνωσμένα. Η θαυματουργή εικόνα ανακαλύφθηκε στον τόπο εύρεσής της πάνω και τότε κατάλαβαν ότι ήταν το θέλημα της Παναγίας να μείνει εκεί και να ανεγερθεί ναός προς τιμήν της. Το όνομα Καθαριώτισσα έλαβε από το γεγονός της εύρεσης της θαυματουργής εικόνος μέσα σε καιόμενα κάθαρα, μία λέξη που στην τοπική διάλεκτο σημαίνει ξερόκλαδα και μικροί θάμνοι, που κόβονται και καίγονται για να καθαρίσει ο τόπος. 

Στην Παναγία την Καθαριώτισσα ψάλλουμε: «Οὐ κρύπτω σου τὸν βυθὸν τοῦ ἐλέους καὶ τὴν βρύσιν τῶν ἀπείρων θαυμάτων καὶ τὴν πηγὴν τὴν ἀέναον ὄντως τῆς πρὸς ἐμὲ συμπαθείας σου Δέσποινα· ἀλλ’ ἅπασιν ὁμολογῶ καὶ βοῶ καὶ κηρύττω καὶ φθέγγομαι.»

Ο ελληνισμός στον σημερινό Πόντο

 Η εκπομπή «365 στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου, κάνει ένα οδοιπορικό στα ορεινά χωριά του Πόντου και στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, στα σπίτια, στα γλέντια, στους ανθρώπους που κρατάνε ακόμα ζωντανό το ελληνικό στοιχείο. 

 

Ο Πόντος στη ζωή και στη μνήμη των ανθρώπων που κατάγονται από εκεί, αλλά και όλων των Ελλήνων, έχει συνδεθεί με τον πόνο, τη γενοκτονία, τον βίαιο ξεριζωμό. Οι Τούρκοι προσπάθησαν να εξοντώσουν ή να αφομοιώσουν τους Πόντιους και να αφανίσουν αυτόν τον πανάρχαιο ελληνικό πληθυσμό από την Τουρκία. Όμως ο Πόντος δεν είναι μόνο κάτι που χάθηκε, αλλά κάτι που μέχρι σήμερα παραμένει ζωντανό. Η εκπομπή «365 στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου παρουσιάζει τα σημάδια του ελληνισμού που είναι μέχρι και σήμερα εμφανή… Την ποντιακή διάλεκτο με τις ελληνικές λέξεις, τα παλιά ελληνικά σπίτια, τις βανδαλισμένες εκκλησίες με τους σταυρούς και τις τοιχογραφίες ακόμη πάνω τους.

Η βυζαντινή πόλη της Θέουτα: το Σέπτον και ο Έλληνας διοικητής στις Ηράκλειες Στήλες

Η σύγχρονη Θέουτα (Ceuta), το ισπανικό έδαφος στην αφρικανική ακτή του Στενού του Γιβραλτάρ,

κρύβει μια από τις λιγότερο γνωστές αλλά εντυπωσιακές σελίδες της βυζαντινής ιστορίας.

 

 

Στην ύστερη αρχαιότητα και τον πρώιμο Μεσαίωνα η πόλη ονομαζόταν Σέπτον (Septem) και υπήρξε το δυτικότερο προπύργιο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με Έλληνα στρατιωτικό διοικητή και ισχυρή χριστιανική παρουσία.

Η περιοχή ήταν γνωστή ήδη από την αρχαιότητα ως Septem Fratres («Επτά Αδελφοί»), από τους επτά λόφους που την περιβάλλουν. Πέρασε διαδοχικά από τον έλεγχο Φοινίκων, Ρωμαίων και Βανδάλων.

Η βυζαντινή της περίοδος άρχισε το 533-534 μ.Χ., όταν ο στρατηγός Βελισάριος,

στο πλαίσιο των μεγάλων ανακτητικών εκστρατειών του Ιουστινιανού Α΄ κατά των Βανδάλων, κατέλαβε τη Βόρεια Αφρική.

Ο Ιουστινιανός αντιλήφθηκε αμέσως τη στρατηγική αξία του Σέπτον. 

Βρισκόταν ακριβώς πάνω στο Στενό που τότε ακόμη ονομαζόταν Ηράκλειες Στήλες και αποτελούσε την πύλη προς τον Ατλαντικό. Αντί να επιχειρήσει τον έλεγχο της ευρύτερης ενδοχώρας —που παρέμενε υπό την επιρροή βερβερικών (μαυρουσιακών) φυλών— η Κωνσταντινούπολη επικεντρώθηκε στην οχύρωση του ίδιου του λιμανιού. Το Σέπτον ορίστηκε έδρα του Dux Mauretaniae (στρατιωτικού διοικητή Μαυριτανίας) και μετατράπηκε σε απόρθητο ναυτικό και στρατιωτικό φυλάκιο. Ανακατασκευάστηκαν τα τείχη, εγκαταστάθηκε ισχυρή φρουρά και ανεγέρθηκε λαμπρή βασιλική αφιερωμένη στη Θεοτόκο, καθιστώντας την πόλη σημαντικό χριστιανικό κέντρο της περιοχής.

Κατά τον 6ο και τον 7ο αιώνα το Σέπτον λειτούργησε ως το βασικό παρατηρητήριο της Αυτοκρατορίας στις δυτικές παρυφές της Μεσογείου. Διοικητικά υπαγόταν στο Εξαρχάτο της Καρχηδόνας. Παρά την απομόνωσή του από την πρωτεύουσα και τις αυξανόμενες δυσκολίες (λοιμοί, οικονομική πίεση, σταδιακή αποδυνάμωση της βυζαντινής παρουσίας στη Βόρεια Αφρική), διατήρησε την αυτονομία και τη στρατηγική του σημασία. Διευκόλυνε τις επικοινωνίες με τη βυζαντινή επαρχία της Σπανίας στη νότια Ιβηρική και διατηρούσε στενές πολιτικές και εμπορικές σχέσεις με το γειτονικό Βησιγοτθικό Βασίλειο.

Η βυζαντινή κυριαρχία στο Σέπτον κράτησε μέχρι τις αρχές του 8ου αιώνα.

Ήταν το τελευταίο ελληνικό βυζαντινό οχυρό στην Αφρική που έπεσε, γύρω στο 709-711 μ.Χ., κατά την αραβική εξάπλωση. Ο τελευταίος διοικητής της πόλης, ο Κόμης Ιουλιανός (Count Julian), σύμφωνα με τις μεταγενέστερες πηγές, διατηρούσε ασαφείς δεσμούς εξάρτησης τόσο από το Βυζάντιο όσο και από τους Βησιγότθους. Η παράδοση τον συνδέει με τη διευκόλυνση της απόβασης των μουσουλμανικών δυνάμεων υπό τον Ταρίκ ιμπν Ζιγιάντ στην Ιβηρική. Με την κατάληψη της πόλης το βυζαντινό Σέπτον μετατράπηκε σε ισλαμική Σέμπτα (Sabta) και η παρουσία της Αυτοκρατορίας στα δυτικά άκρα της Μεσογείου τερματίστηκε οριστικά.

Τριακόσια εξήντα χρόνια αργότερα, το 1071, το Βυζάντιο θα έχανε και το τελευταίο του ιταλικό προπύργιο, το Μπάρι, στους Νορμανδούς, ενώ την ίδια χρονιά η ήττα στο Μαντζικέρτ θα άνοιγε τον δρόμο για τη σταδιακή κατάκτηση της Μικράς Ασίας από τους Σελτζούκους. Η ιστορία του Σέπτον υπενθυμίζει ότι η βυζαντινή παρουσία δεν περιοριζόταν στην Ανατολή ή στα Βαλκάνια· έφτανε μέχρι τις Ηράκλειες Στήλες, με Έλληνα διοικητή και χριστιανική ταυτότητα, σε μια πόλη που σήμερα μοιάζει μακρινή από τον κόσμο της Κωνσταντινούπολης.

Το Σέπτον παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της ικανότητας της Αυτοκρατορίας να διατηρεί στρατηγικά σημεία-κλειδιά ακόμη και όταν η ενδοχώρα είχε χαθεί ,μια μικρή αλλά συμβολικά τεράστια ελληνική βυζαντινή φρουρά στις πύλες του Ατλαντικού.

πηγή 

Η άγνωστη ιστορία της Ιεράς Μονής Κορμπόβου που λίγοι γνωρίζουν

 Η Ιερά Μονή Κορμπόβου, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα Τρίκαλα, είναι ένα από τα πιο ιστορικά και εντυπωσιακά μοναστήρια της Ελλάδας. Χτισμένη πάνω σε απόκρημνο βράχο, κουβαλά μια ιστορία αιώνων, θαυμαστών γεγονότων και βαθιάς πίστης. Στο ντοκιμαντέρ αυτό ταξιδεύουμε στην ιστορία της Μονής, γνωρίζουμε τις μοναχές που αφιέρωσαν τη ζωή τους στον Θεό και ακούμε συγκλονιστικές μαρτυρίες για θαύματα, την αναγέννηση του μοναστηριού και την καθημερινότητα μιας σύγχρονης μοναστικής αδελφότητας. 

 

Πώς βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας; 

Γιατί οι κάτοικοι έλεγαν ότι έβλεπαν φώτα και άκουγαν ψαλμωδίες όταν το μοναστήρι ήταν εγκαταλελειμμένο; Πώς ξαναγεννήθηκε από τα ερείπια το 1972; Ένα μοναδικό ταξίδι στην Ορθοδοξία, την ελληνική παράδοση και την ιστορία της Ιεράς Μονής Κορμπόβου, μέσα από εικόνες και αφηγήσεις που συγκινούν.

Οινούσσες με τον Νίκο Πατέρα: Το ακριτικό νησί που γέννησε καραβοκύρηδες και το δικό του καταφύγιο

Σκιάθος – Το πάσχα του καλοκαιριού

Το ξεχασμένο Άνω Πωγώνι στην Αλβανία

 Τα ξεχασμένα ελληνόφωνα χωριά του Άνω Πωγωνίου, που σήμερα ανήκουν στην Αλβανία, ήταν έως το 1913 μέρος του ελληνικού κορμού. Το έτος εκείνο με τη Συνθήκη του Λονδίνου, αλλά και της Φλωρεντίας που ακολούθησε, τα χωριά αυτά έμειναν εκτός των ελληνικών συνόρων. Η εκπομπή «365 στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου κάνει ένα οδοιπορικό στην περιοχή αυτή. 

 

Είναι η πρώτη φορά που ελληνικό τηλεοπτικό δίκτυο επισκέπτεται την αποκομμένη αυτή περιοχή, καταγράφοντας τις ιστορίες των τελευταίων κατοίκων των χωριών, τη μεγάλη απομόνωσή τους, που οφείλεται στο κάκιστο χωμάτινο οδικό δίκτυο και στην υπολειτουργία της τοπικής συνοριακής διάβασης, αλλά και τις προσπάθειες των ανθρώπων που τα αγαπάνε να τους δώσουν και πάλι ζωή.

ΔΙΑ... ΚΡΗΤΙΚΑ παρέα με το Βαγγέλη Βαρδάκη

Η εκπομπή Δια...κρητικά υποδέχεται ένα γνήσιο εκφραστή της μουσικής της Ανατολικής Κρήτης, τον Βαγγέλη Βαρδάκη. Τον Ιεραπετρίτη βιολάτορα με τον αδιάπτωτο μουσικό χαρακτήρα που συγκινεί με το ύφος και την τεχνική του λεπτότητα στο βιολί αλλά και τη χρωματική του εκφραστικότητα στις μαντινάδες.

 

Με την Βούλα Νεονάκη συναντήθηκαν στο χωριό Ανατολή, το χωριό της γιαγιάς του της Δέσποινας που τον όπλισε από παιδάκι με την αγάπη για τις παραδόσεις του τόπου του. Ο ίδιος θυμάται στιγμές που έζησε στο χωριό πλάι στους μεγάλους καλλιτέχνες του τόπου του και μιλάει για το πάθος του να αναζητά τις γνώσεις της μουσική τους. Κάπως έτσι άνθισε και η δική του μουσική επιδεξιότητα. Κατόρθωσε με τα χρόνια να διασώσει σκοπούς, μελωδίες μα και να καλλιεργήσει μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική φυσιογνωμία που χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης όχι μόνο στην Ιεράπετρα αλλά σ ολόκληρη την Κρήτη. Στη μουσική του παρέα για τα Δια...κρητικά ήταν ένας σπουδαίος μουσικός και συνεργάτης του Βαγγέλη Βαρδάκη, ο Κωστής Αβυσσινός ενώ με την κιθάρα του, τους συνόδεψε ο Νίκος Μαστοράκης.

Η θερμοκρασία τις πρώτες πρωινές ώρες έπεσε στους 7,3 °C 🌡️🥶, θυμίζοντάς μας πως στη Μηλιά ο χειμώνας... ίσως να μην τελειώνει ποτέ!

 Εδώ, η δροσιά και η ομορφιά του βουνού μας συντροφεύουν σχεδόν όλο το έτος.

 

Μηλιά: Το χωριό-κόσμημα της βόρειας Πίνδου με το σπίτι της αρκούδας και τους άγνωστους καταρράκτες

---

Επισήμως χαρακτηρισμένη ως παραδοσιακός οικισμός, η Μηλιά απέχει μια ανάσα από το πολυσύχναστο Μέτσοβο, αλλά ακολουθεί διαφορετική φιλοσοφία: αν και έχει ιδιαίτερα αξιοθέατα, μένει συνειδητά εκτός του τουριστικού χάρτη της ευρύτερης περιοχής. Και προτιμά να κρατά τους δικούς της ρυθμούς ζωής, απευθυνόμενη σε όσους επιθυμούν να την ανακαλύψουν, ερχόμενοι εδώ για εκδρομή.

Η Μηλιά βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων, κοντά στα σύνορα με τα Γρεβενά, απέχοντας 65 χιλιόμετρα από τα Γιάννενα (περίπου 1 ώρα με το αυτοκίνητο) και περίπου 12 χιλιόμετρα από το Μέτσοβο. Είναι δε χτισμένη σε υψόμετρο 1.160 μέτρων στις πλαγιές της βόρειας Πίνδου, γεγονός που την καθιστά έναν από τους ορεινότερους οικισμούς όλης της Ηπείρου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 396 κατοίκους, από τους οποίους οι περισσότεροι μιλούν τη βλάχικη διάλεκτο –γι’ αυτό και συχνά θα ακούσετε να αποκαλούν το χωριό και «Αμέρου», καθώς έτσι είναι γνωστό στη γλώσσα τους.

Η περιοχή έχει μεγάλη ιστορία, καθώς στην αρχαιότητα αποτελούσε τμήμα του βασιλείου της Τυμφαίας. Συνέχισε δε να έχει σημαντική στρατηγική αξία τόσο για τους Ρωμαίους, όσο και για τους Βυζαντινούς. Η Μηλιά, ωστόσο, δείχνει να είναι νεότερο χωριό –φαίνεται δηλαδή να ιδρύθηκε στα μέσα του 15ου αιώνα από βλαχόφωνες οικογένειες που εγκατέλειψαν το σκαρφαλωμένο στα Πιέρια Όρη χωριό Φτέρη, ώστε να αποφύγουν τις πιέσεις των Τούρκων να εξισλαμιστούν. Δεν αποκλείεται, βέβαια, να ενίσχυσαν πληθυσμιακά έναν ήδη προϋπάρχοντα οικισμό.

Με την ευρύτερη έκταση να αποκτά στη συνέχεια καθεστώς αυτοδιοίκησης στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Αμέρου/Μηλιά στέριωσε στη βόρεια Πίνδο, γενόμενη μέρος του ελληνικού κράτους το 1912, κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Στη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής και του επακόλουθου Εμφυλίου γνώρισε κάμποσες περιπέτειες και πυρπολήθηκε τρεις φορές, με τους κατοίκους της να την εγκαταλείπουν για μια τριετία. Επέστρεψαν οριστικά το 1950.

Θεοτόκος του Σπηλαίου: Το αγιορείτικο ασκητήριο της Αγίας Μαρίνας στην Ορέσκεια Σερρών

 

Στην Ορέσκεια Σερρών, κοντά στο χωριό Δάφνη του Δήμου Βισαλτίας σε έναν λόφο με πανοραμική θέα και βαθιά φυσική γαλήνη,βρίσκεται ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά ιστορικά σημαντικά μνημεία της Μακεδονίας, το ασκητήριο της Αγίας Μαρίνας.

Το σπήλαιο λειτούργησε ως τόπος άσκησης και προσευχής για μοναχούς που αναζητούσαν την απομόνωση και τη σιωπή, στοιχεία θεμελιώδη στην ορθόδοξη ασκητική παράδοση.

Στο εσωτερικό του έχουν εντοπιστεί υπολείμματα τοιχογραφιών της περιόδου των Παλαιολόγων,με χαρακτηριστικές παραστάσεις

Στην κορυφή του γρανιτένιου βράχου, ακριβώς πάνω από το σπήλαιο, σώζονται τα ερείπια βυζαντινής οχύρωσης, γνωστά ως Πύργος της Αγίας Μαρίνας.

Ο πύργος, με 14 περιμετρικές αντηρίδες ενσωματωμένες στο τείχος, χρονολογείται στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα. Αν και δεν διατηρείται σε καλή κατάσταση, είναι πιθανό να αποτελούσε μοναστηριακό πύργο της Μονής Ιβήρων

Σε απόσταση περίπου τριών χιλιομέτρων νοτιοδυτικά της Δάφνης, στις δασώδεις πλαγιές του Κερδυλλίου όρους, διασώζεται τμήμα τείχους μήκους 15 μέτρων, γνωστό ως «Κάστρο των Εζεβών». Η ύπαρξή του συνδέεται με τον βυζαντινό οικισμό «Χωρίο των Εζεβών», που αναφέρεται σε χειρόγραφο του 1602 της Μονής Ιβήρων ως κέντρο στρατιωτικής και εκκλησιαστικής οργάνωσης.

Η Εζιόβα αποτέλεσε διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της περιοχής πριν την ανάπτυξη της Νιγρίτας.

Υπήρχε μάλιστα επισκοπή Εζεβών που υπαγόταν στη Μητρόπολη Σερρών. Ο επίσκοπος Εζεβών Ιωαννίκιος (1290–1300 μ.Χ.) υπήρξε και πρώτος κτήτορας της Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών.

Η τοπική παράδοση διατηρεί και έναν ιδιαίτερο μύθο. Λέγεται πως κάποτε ένα τουρκόπουλο, που έβοσκε πρόβατα στην περιοχή, βρήκε καταφύγιο στο σπήλαιο κατά τη διάρκεια δυνατής βροχής. Τότε «η εκκλησία γύρισε ανάποδα» και οι πέτρες που φαίνονται σήμερα στο δάπεδο θεωρούνται από κάποιους ως η παλιά της σκεπή.

Σήμερα, το ασκητήριο Δεν εντυπωσιάζει με το μέγεθος ή τη μεγαλοπρέπεια, αλλά συγκινεί με την αυθεντικότητα και τη σιωπή του.

«Σύμη, το νησί του Πανορμίτη»

Σύμη, το νησί του Πανορμίτη. Ένα νησί, με ιστορία που χάνεται μέσα στους θρύλους και στις παραδόσεις. Η Ιερά Μονή του Πανορμίτη, αιώνες τώρα, αποτελεί τον πνευματικό μαγνήτη για τους πιστούς των Δωδεκανήσων και όχι μόνο. Ο Πανορμίτης συγκεντρώνει στο Μοναστήρι του, χιλιάδες ανθρώπους, από τα πέρατα της Γης.  

Ο τηλεθεατής θα γνωρίσει την ιστορία της Μονής, τη θαυματουργή εικόνα του Ταξιάρχη Μιχαήλ, το Εκκλησιαστικό Μουσείο, στο οποίο φιλοξενείται πλήθος αξιόλογων κειμηλίων, αλλά και τάματα που φτάνουν διά θαλάσσης στο Μοναστήρι του Πανορμίτη. Η δύναμη του Ταξιάρχη, η ένδοξη ιστορία και το ανυπέρβλητο φυσικό κάλλος του χώρου της Μονής, είναι οι λόγοι που φέρνουν πλήθος κόσμου στον Πάνορμο της Σύμης.

Οσία Σοφία της Κλεισούρας: Η υπηρέτρια της Παναγίας

Ά Μέρος

 

Μοσχόπολη: Η ελληνική πόλη των 50.000 κατοίκων στη Βόρεια Ήπειρο που κατέστρεψαν Τουρκαλβανοί μέσα σε τρεις μέρες το 1769

 

Γράφει ο  Μιχάλης Στούκας

---

Ένα από τα πιο δύσκολα θέματα με το οποίο έχουμε ασχοληθεί είναι το σημερινό. Αφορά τη Μοσχόπολη, μια πόλη της Β. Ηπείρου, με πληθυσμό τουλάχιστον 40.000 κατοίκων το 1769, η οποία ερημώθηκε μέσα σε τρεις μέρες, το έτος αυτό. Έχουμε στη διάθεσή μας τουλάχιστον 6-7 εγκυκλοπαίδειες και βιβλία που αναφέρονται σε αυτή και παραπέμπουν με τη σειρά τους σε δεκάδες άλλα συγγράμματα.

Υπάρχουν όμως πολλές διαφορετικές απόψεις για τη Μοσχόπολη που θα χρειαζόταν πολλά άρθρα για να τις αναπτύξουμε. Θα παραθέσουμε σήμερα τα πλέον πιθανά στοιχεία και αν χρειαστεί θα επανέλθουμε. Οι αριθμοί σε κάθε παρένθεση δείχνουν την πηγή από την οποία προέρχονται τα διάφορα στοιχεία.

Παλαιότερη φωτογραφία της Μοσχόπολης

Πού βρίσκεται η Μοσχόπολη;

Η Μοσχόπολη ανήκει σήμερα στην Αλβανία. Βρίσκεται στη Βόρεια Ήπειρο, περίπου 20 χλμ. ΒΔ της Κορυτσάς. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1.220 μ. και εκτείνεται ανάμεσα στα βουνά της Όπαρης και της Οστροβίτσας, δυτικά των Πρεσπών και της λίμνης Αχρίδας (1). Ο πληθυσμός της το 2021 ήταν 1.058 κάτοικοι. Η σημερινή της ονομασία στα αλβανικά είναι Voskopoje (Βοσκοπόγιε) και στα βλάχικα, Moscopole (Μοσκοπόλε) (2).

Έχουν γραφτεί πολλά για το πού πρέπει να ενταχθεί γεωγραφικά η Μοσχόπολη: στην Ήπειρο, τη Μακεδονία ή την Αλβανία; Βλέποντας τον χάρτη τη θέση της, τη γειτνίαση της με την Κορυτσά, πού κατατάσσεται από όλους στη Β. Ήπειρο, τις απόψεις των παλαιοτέρων διαπρεπών επιστημόνων (Π. Αραβαντινός, Π. Λάμπρου, Σ. Βουτυράς, Ι. Βρετός, Ζ. Μολοσσός, Η. Δασσαρήτης, Θ. Χαβέλλας, Ι. Βογιατζίδης, Ε. Κουρίλας, Α. Κεραμόπουλλος) και άλλοι, όπως ο μητροπολίτης Βελεγράδων Άνθιμος Αλεξούδης, αλλά και ο Κ.Α. Βακαλόπουλος στο βιβλίο του «Ήπειρος» (1992) (1) θεωρούμε ότι η Μοσχόπολη ανήκει στην Ήπειρο.

Γνώρισε μεγάλη ακμή, ιδιαίτερα των 18ο αιώνα, οπότε και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής, με έντονη οικονομική πολιτική και πνευματική ανάπτυξη. Δεν είναι τυχαίος ο χαρακτηρισμός «αι Αθήναι της τουρκοκρατίας», που έδωσε στη Μοσχόπολη, ο Φ. Μιχαλόπουλος (1941).

Χάρτης με τη Μοσχόπολη, Voskopoje στα αλβανικά, σήμερα

Πότε ιδρύθηκε η Μοσχόπολη;

Ένα ακόμα από τα βασικά προβλήματα για τη Μοσχόπολη είναι ο χρόνος ίδρυσής της. Ο Γάλλος διπλωμάτης Φρανσουά Πουκεβίλ θεωρεί ότι η Μοσχόπολη ιδρύθηκε από τον Κουίντο Μάξιμο τον 11ο αιώνα, εκεί που βρισκόταν η αρχαία πόλη των Μόσχων (de Mosches). Πρόκειται όμως για έωλη και ατεκμηρίωτη εκδοχή του Πουκεβίλ, πού όμως οφείλουμε να τονίσουμε, ότι όταν περιγράφει σύγχρονα με αυτόν γεγονότα είναι ακριβής και τα βιβλία του αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών.

Μια άλλη εκδοχή, ξεχωριστή από τις υπόλοιπες είναι αυτή του Σωκράτη Λιάκου στο βιβλίο του «Η καταγωγή των Βλάχων» (Θεσσαλονίκη 1965), σύμφωνα με την οποία οι πρώτοι κάτοικοι της Μοσχόπολης ήταν αστικοποιημένοι Βλάχοι, που προέρχονταν από τη Δεάβολη (ή Διάβολη) που βρίσκεται σήμερα στην Αλβανία στην επαρχία Devol. Η Δεάβολη ήταν σημαντική πόλη, με ισχυρό φρούριο και έδρα επισκόπου, που όμως παρήκμασε μετά το 1480 και η Κορυτσά αναδείχθηκε σε διοικητικό κέντρο. Οι κάτοικοι της Δεάβολης, με επικεφαλής τον επίσκοπό τους εγκαταστάθηκαν στη Μοσχόπολη.

Βλάχοι της Αλβανίας

Εγκυρότερη πηγή για τη Μοσχόπολη θεωρείται το βιβλίο «Η ΜΟΣΧΟΠΟΛΙΣ 1330-1930» του μητροπολίτη Ξάνθης Ιωακείμ Μαρτινιανού (Θεσσαλονίκη 1957), ο οποίος είχε γεννηθεί στη Μοσχόπολη. Ο Μαρτινιανός γράφει ότι η ιερά μονή του Ιωάννη Προδρόμου της Μοσχόπολης θεμελιώθηκε το 1630 και η Μοσχόπολη είχε ιδρυθεί 250- 300 χρόνια νωρίτερα, δηλαδή ανάμεσα στο 1330 και στο 1380 (3).

Λειτουργία στη Μονή Τιμίου Προδρόμου της Μοσχόπολης

Την εκδοχή αυτή δέχεται και ο πρόωρα χαμένος Αστέριος Κουκούδης, στο βιβλίο του «Οι Μητροπόλεις και η διασπορά των Βλάχων». Σύμφωνα με παραδόσεις που διέσωσε ο W. Leake που επισκέφθηκε τη Μοσχόπολη το 1796, οι πρώτοι οικιστές της Μοσχόπολης ήταν Βλάχοι, προερχόμενοι από τον γειτονικό οικισμό (κατούνα) Βοτσκόπι, που εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα, σε χαμηλότερο υψόμετρο, ανατολικά, στον δρόμο για την Κορυτσά.

Λόγω υπερπληθυσμού ή της οθωμανικής κατάκτησης, η μεγάλη κατούνα στο Βοτσκόπι διασπάστηκε και κάποιοι από τους κατοίκους του εγκαταστάθηκαν στο σημερινό χωριό Γκιονιμάδι, άλλοι στη γειτονική Γκεργκεβίτσα και άλλοι στη Σελασφόρο ή Σβέσδα, ΒΑ της Κορυτσάς. Τέλος, ένας αριθμός οικογενειών, με επικεφαλής, πιθανότατα κάποιον Πέτρο, εγκαταστάθηκε στην έρημη ως τότε Μοσχόπολη. Ίσως κάποιοι Βλάχοι, από το Βοτσκόπι μάλιστα, να γνώριζαν την τοποθεσία, καθώς εκεί πήγαιναν το καλοκαίρι τα κοπάδια τους.

Σύμφωνα με κάποιον Μοσχοπολίτη της Βιέννης, ο αρχικός αυτός οικισμός είχε μόνο 16 φτωχές καλύβες (4). Σταδιακά, ο βλάχικος οικισμός της Μοσχόπολης, μέσα στα ταραγμένα χρόνια της τουρκοκρατίας άρχισε να αναπτύσσεται. Οι αρχικά νομαδοκτηνοτρόφοι Βλάχοι οικιστές δημιούργησαν έναν σταθερό, ασφαλή οικισμό, μακριά από τις κεντρικές οδικές αρτηρίες, προφυλαγμένο πάνω στο απρόσιτο και παραγωγικό οροπέδιο. Υπάρχουν παραδόσεις πάντως, που θέλουν τη Μοσχόπολη να είναι ένας «δραστήριος» οικισμός κατά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453.

Βλάχοι στον δρόμο για τα χειμαδιά

Ο οικισμός αυτός ιδρύθηκε το 1338 από ένα μέλος της μεγάλης αλβανικής, κατά πάσα πιθανότητα, οι οικογένειες των Μουζακαίων, τον Πέτρο. Στους Μοσχοπολίτες της Βουδαπέστης υπήρχε έντονη η πίστη ότι στην πατρίδα τους είχαν φτάσει πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη μετά την άλωση της Πόλης.

Αυτοί μεταφέρθηκαν εκεί από τον Αλβανό εξωμότη Ιλιάζ Παναρίτη ή Χότζα- Ιμπροχώρη, ο οποίος πρόσφερε μεγάλη βοήθεια στους Οθωμανούς το 1453 και πήρε ως επιβράβευση, ως «λάφυρα πολέμου» οικογένειες Κωνσταντινουπολιτών, που είχαν μεγάλη συμβολή στην πνευματική άνθιση της Μοσχόπολης. Κατά τον Αστέριο Κουκούδη, αυτό δεν αποκλείεται, ωστόσο ίσως αποτελεί και μια προσπάθεια ερμηνείας της οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης που παρουσίασε αργότερα η Μοσχόπολη (4).

Ήταν αποκλειστικά Έλληνες οι κάτοικοι της Μοσχόπολης;

Ο θεωρούμενος από όλους τους σύγχρονους επιστήμονες ως κορυφαίος γνώστης των θεμάτων της Μοσχόπολης, Ιωακείμ Μαρτινιανός είναι κατηγορηματικός ότι στη γενέτειρά του κατοικούσαν αποκλειστικά βλαχόφωνοι Έλληνες. Δεν κάνει πουθενά αναφορά για σλαβόφωνους ή αλβανόφωνους κατοίκους, τονίζει δε ότι η Μοσχόπολη ήταν ένας «συνοικισμός αμιγής χριστιανικός».

Ιωακείμ Μαρτινιανός

Την ίδια άποψη εξέφρασαν και άλλοι ερευνητές πριν τον Μαρτινιανό. Ο Johann Thunmann, που ασχολήθηκε με τους Βλάχους, αλλά και τους Αλβανούς τονίζει στο έργο του «Untersuchungen uber die Geschichte», σελ. 178, ότι οι κάτοικοι της Μοσχόπολης μιλούσαν όλοι βλάχικα. Την ίδια άποψη ενστερνίζεται ο Αυστριακός πρόξενος Johann Hahn που αναφέρεται σε Βλάχους κατοίκους της «πλούσιας χριστιανικής πόλης».

Ο Γεώργιος Ρόζιας, στο έργο του «Εξετάσεις περί Ρωμαίων», σελ. 143, αναφέρει ότι η πόλη «κατοικείται μόνον από Ρωμαίους», δηλαδή Ρωμιούς, Έλληνες. Και ο Λάμπρος Κουτσονίκας τονίζει τον χριστιανικό χαρακτήρα της Μοσχόπολης, χωρίς όμως να δίνει περισσότερα εθνολογικά ή άλλα στοιχεία.

Για παρουσία των Αλβανών Xριστιανών στη Μοσχόπολη κάνει μνεία ο Θωμάς Πασχίδης, που τονίζει όμως, ότι οι Βλάχοι κάτοικοι της Μοσχόπολης ουδέποτε ως την εποχή του «συνέζευξαν τέκνον άρρεν ή θήλυ μετά των συμβιούντων Αλβανών χριστιανών, καίτοι γνωρίζοντες (αν και γνώριζαν) την αλβανικήν γλώσσαν» (4).

Η πληθυσμιακή εξέλιξη της Μοσχόπολης

Για τον πληθυσμό της Μοσχόπολης έχουν γραφτεί πολλά και διάφορα νούμερα. Ειδικά την περίοδο της μεγάλης της ακμής, οι αναφορές ξεκινούν από 10.000-15.000 και φτάνουν τους 80.000 κατοίκους! Μια αξιόπιστη πηγή είναι τα φορολογικά κατάστιχα των Οθωμανών. Θα πρέπει βέβαια, στα νούμερα που θα αναφέρουμε, να προσθέσουμε και όσους δεν πλήρωναν φόρους (π.χ. ιερείς, διάφορους ενόπλους, διανοητικά ή σωματικά αναπήρους, ηλικιωμένους, παιδιά κ.λπ.)

Η Μοσχόπολη ονομαζόταν αρχικά Βοσκόπολη, πιθανότατα γιατί οι κάτοικοί της ήταν κτηνοτρόφοι. Εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1519 ως χωριό (Karye) με το όνομα Βισκόπολη (Viskopoli), που ανήκε στον καζά της Βίγλιστας (Vilkasin). Είχε 95 νοικοκυριά (hane), 40 άγαμους και 25 χήρες και οι πρόσοδοί του έφταναν τους 1659 αχτσέδες (Akce). Το 1530, υπολογίζεται ότι η Βισκόπολη (τότε), είχε περίπου 1.200 κατοίκους.

Τη συντριπτική πληθυσμιακή υπεροχή των Χριστιανών στην περιοχή της Κορυτσάς και της Βίγλιστας δείχνει ο οθωμανικό έγγραφο (tarihinde) του 1530, σύμφωνα με το οποίο ο καζάς της Βιγλίτσας είχε: 218 μουσουλμανικά νοικοκυριά, 3.569 μη μουσουλμανικά και άλλα 58 μη μουσουλμανικά που για διάφορους λόγους δεν πλήρωναν φόρους.

Να σημειώσουμε, ότι οι Χριστιανοί πλήρωναν φόρους ακόμα και για το χοιρινό κρέας που έτρωγαν! Ως Βοσκόπολη (Voskopoli) αναφέρεται για πρώτη φορά η Μοσχόπολη το 1537. Τα νοικοκυριά είχαν αυξηθεί σε 308, οι άγαμοι ήταν 41 και οι χήρες 6. Οι πρόσοδοι έφταναν πλέον τις 10.168 λίρες σημειώνοντας τεράστια αύξηση με τα προηγούμενα χρόνια.

Σε κατάστιχο του 1559 - 1560 αναφέρεται η Uskopoli με τις συνοικίες της, ανάμεσά τους και η συνοικία των Αλβανών (Mahalle - Arnavud). Βέβαια, το Arnavud παραπέμπει στη γνωστή σήμερα λέξη "αρναούτης". Ούτε Αρβανίτες, ούτε Αλβανοί, ούτε Σκιπιτάρηδες λοιπόν ονομάζονταν το 1560 από τους Τούρκους οι Αλβανοί. Η αναφορά στον Mahalee-i Arnavud υπάρχει στο βιβλίο της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα "Από τη Μοσχόπολη στο Μίσκολτς της Ουγγαρίας".

Ο πληθυσμός της πόλης αυξανόταν συνεχώς. Το 1678 η Μοσχόπολη είχε περίπου 3.000 Χριστιανούς κατοίκους, ενώ στα τέλη του 17ου αιώνα, περίπου 4.900. Συνεχίζει να αναφέρεται πάντως ως Uskopoli. Μοσχόπολη ονομάστηκε γύρω στο 1720. Το όνομα αυτό σύμφωνα με τον Ιωακείμ Μαρτινιανό οφείλεται είτε σε κάποιον Μόσχο, επικεφαλής μιας πατριάς που εγκαταστάθηκε στην πόλη είτε στο φυτό μόσχος που ευδοκιμεί στην πόλη και στη γύρω απ' αυτή περιοχές.

Ο Weigand, τον Αύγουστο του 1889 παρατήρησε ότι μέχρι τότε "φύεται εκεί κατά το έαρ μετ' άνθους ισχυρώς ευωδιάζοντος και το οποίον μόσχος υπό των κατοίκων λέγεται" (3). Πάντως, σε έγγραφο του 1774 που έστειλε ο μουτεσελίμης (φοροεισπράκτορας) της Κορυτσάς στον βεζίρη της Κωνσταντινούπολης, η Μοσχόπολη αναφέρεται ως Iskopol και ναχιγιές (nahiye), περιοχή δηλαδή με μικρό πληθυσμό (δικαιολογείται καθώς η πρώτη μεγάλη καταστροφή της Μοσχόπολης που οδήγησε στην εγκατάλειψή της έγινε το 1769) και με ελάχιστη έως μηδενική παρουσία Μουσουλμάνων.

Πόσοι ήταν όμως οι κάτοικοι της Μοσχόπολης το 1769, όταν δηλαδή καταστράφηκε; Εκείνο που θεωρείται σχεδόν βέβαιο είναι ότι παρέμενε "βλαχοκατοίκητος" (Κωνσταντίνος Κούμας, 1832). Ο Ιωακείμ Μαρτινιανός υπολογίζει ότι η πόλη είχε 12.000 σπίτια και 60.000 κατοίκους.

Η αντιστοιχία σπιτιών και κατοίκων έγινε με βάση την άποψη που επικρατούσε παλαιότερα, ότι κάθε νοικοκυριό (hane) είχε 5 μέλη. Την άποψη αυτή παρέθεσε το 1940 και ο Τούρκος ιστορικός Omer Barkan. Νεότερες έρευνες θεωρούν ότι ο συντελεστής αυτός ήταν υψηλός. Οι περισσότεροι πλέον δίνουν αριθμητικούς συντελεστές μεταξύ 2,72 και 4,31. Ειδικά, για τον 17ο αιώνα ο συντελεστής 3 είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα (1). Άρα ο πληθυσμός της, αν είχε 12.000 σπίτια ήταν γύρω στους 36.000.

Πάντως, με τον Μαρτινιανό συμφωνούν οι: Κωνσταντίνος Σκενδέρης, Χαράλαμπος Καρμίτσης, Δημήτριος Καλλίμαχος, Ευγένιος Κουρίλας, Θεόδωρος Βελλιανίτης και Alexandre Rubin. Ο Mario Ruffini αναφέρεται σε 60.000 κατοίκους, παραπέμποντας στους Theodor Capidan και Francois Pouqeville, με τους οποίους συμφωνεί.

Για 12.000 οικογένειες, όχι για 12.000 σπίτια κάνουν λόγο οι: Π. Αραβαντινός, Λ. Κουτσονίκας και Σ. Βουτυράς, Ι. Βρετός και Γ. Βαφειάδης, που θεωρούν ότι το 1769 η Μοσχόπολη είχε 50.000 - 60.000 κατοίκους. Οι Κοσμάς Θεσπρωτός και Αθανάσιος Ψαλίδας δεν αναφέρονται σε αριθμό κατοίκων, αλλά σε αριθμό σπιτιών (10.000) που είχε η Μοσχόπολη πριν την καταστροφή της.

Οι Νικόλαος Λωρέντης και William Martin Leake θεωρούσαν ότι ο πληθυσμός της Μοσχόπολης ήταν 40.000, ενώ ο Gustav Weigand θεωρούσε ότι οι κάτοικοι της πόλης ήταν 40.000 - 60.000 (αν έχει σημασία η άποψή μας, θεωρούμε ότι αυτή είναι η πιο σωστή εκτίμηση). Ο Σπυρίδων Λάμπρου και ο Σωκράτης Λιάκος υπολόγιζαν τον πληθυσμό της Μοσχόπολης σε 85.000, άκρως υπερβολικό αριθμό, ενώ ο Ρώσος Grigorii Arsh πίστευε ότι ο πληθυσμός της Μοσχόπολης στα μέσα του 18ου αιώνα ήταν 15.000 - 20.000, αριθμοί υπερβολικά χαμηλοί (1)

Η Μοσχόπολη ως εκπαιδευτικό κέντρο του Ελληνισμού

Η σημασία της πολιτιστικής κίνησης που αναπτύχθηκε στη Μοσχόπολη από τα μέσα του 18ου αιώνα ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την πνευματική ανάπτυξη των Ελλήνων και άλλων βαλκανικών λαών, ιδίως των Αλβανών. Στη Μοσχόπολη λειτουργούσαν από τον 17ο αιώνα, ένα ή περισσότερα ελληνικά σχολεία, με χορηγίες των πλούσιων Μοσχοπολιτών της Βενετίας, της Αυστρίας και της Ουγγαρίας. Πάντως, επισήμως, το πρώτο ελληνικό σχολείο στη Μοσχόπολη ιδρύθηκε το 1700.

Πρώτος δάσκαλος και σχολάρχης ορίστηκε ο Χρύσανθος ο Ηπειρώτης, τον οποίο διαδέχτηκε το 1724 ο Γιαννιώτης Νικόλαος Σύγνης ή Στίγνης. Κατά το 1730 δίδαξε στη Σχολή ο Μοσχοπολίτης λόγιος Ιωάννης Χαλκείας, που είχε διατελέσει καθηγητής και Διευθυντής της Φλαγγινείου Σχολής της Βενετίας. Ακολούθησε (1738), ο Καστοριανός Σεβαστός Λεοντιάδης, μαθητής του Μεθόδιου Ανθρακίτη.

Ο Λεοντιάδης είχε συνεργάτη του Μοσχοπολίτη λόγιο Γρηγόριο Κωνσταντινίδη, ο οποίος το 1730 δημιούργησε στη Μοσχόπολη το δεύτερο τυπογραφείο των Βαλκανίων, μετά από εκείνο της Κωνσταντινούπολης, που είχε αρχίσει να λειτουργεί το 1672. Το 1744 προστέθηκε στη Σχολή ένας ανώτερος κύκλος σπουδών. Η Σχολή της Μοσχόπολης ονομάστηκε "Νέα Ακαδήμεια" και ήταν ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σημαντική για την ίδρυση της "Νέας Ακαδήμειας" ήταν η συμβολή του Αρχιεπισκόπου Αχριδών Ιωάσαφ (1660-1745).

Ο ναός του Αγίου Νικολάου στη Μοσχόπολη

Η κατάργηση της Αρχιεπισκοπής Αχριδών το 1767 ήταν καθοριστικής σημασίας και για την καταστροφή της Μοσχόπολης

Το 1748 ανέλαβε τη διεύθυνση της "Νέας Ακαδημίας" ο Θεόδωρος Καβαλλιώτης, μαθητής του Ευγένιου Βούλγαρη. Ο Καβαλιώτης εισήγαγε νέες ιδέες και μαθήματα, καθώς ήταν επηρεασμένος από τον Leibniz. Με την καταστροφή της Μοσχόπολης έφυγε από την πόλη, για να επιστρέψει στα χρόνια του Κουρτ πασά στον οποίο θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Την προσπάθειά του συνέχισε ο Δανιήλ ο Μοσχοπολίτης (5)

Πώς οι Μοσχοπολίτες πλούτισαν από το εμπόριο;

Χάρη στην αναπτυγμένη κτηνοτροφία της Μοσχόπολης, η εριουργία αναπτύχθηκε πρώτη. Σταδιακά, οι Μοσχοπολίτες άρχισαν να εμπορεύονται οι ίδιοι τα προϊόντα τους. Γεννήθηκαν έτσι οι κάστες των πραματευτάδων. Οι βιοτέχνες οργανώθηκαν και ίδρυσαν συντεχνίες: χρυσοχόοι, ράφτες, μπακάληδες, χασάπηδες, οπλουργοί, τσαγκάρηδες, σιδεράδες, χαλκουργοί κ.ά. άρχισαν να πλουτίζουν και κάλυπταν τα έξοδα των σπουδών άπορων παιδιών από τη Μοσχόπολη, ακόμα και σε ευρωπαϊκά σχολεία.

Πολύ σημαντικές ήταν οι σχέσεις με τη Βενετία (από το 1537 περίπου) και την Ανκόνα, μέσω του λιμανιού του Δυρραχίου. Το 1537 ιδρύθηκαν στη Βενετία η πρώτη ελληνική εκκλησία και το πρώτο ελληνικό σχολείο. Σταδιακά, Μοσχοπολίτες έμποροι εγκαταστάθηκαν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, το Ζέμουν, το Νόβι Σαντ, τη Βαρσοβία, τη Λειψία της Γερμανίας, τη Βουδαπέστη, τη Βιέννη και άλλες πόλεις της Αυστροουγγαρίας και φυσικά, περιοχές του ελλαδικού χώρου (υπόλοιπη Ήπειρος, Μακεδονία, Θεσσαλία) και τη σημερινή Αλβανία. Από το 1715 ως το 1760 ανεγέρθηκαν στη Μοσχόπολη 9 μεγαλοπρεπείς ναοί. Στα μέσα του 18ου αιώνα είχε συγκεντρωθεί στη Μοσχόπολη τεράστιος πλούτος.

Κάποιοι όμως, που δεν δικαιούνταν τίποτα θεώρησαν ότι είχαν μερίδιο σ' αυτόν. Ήταν οι Αλβανοί των περιοχών που γειτνίαζαν με τη Μοσχόπολη (4).

Η πρώτη καταστροφή της Μοσχόπολης (1769)

Οι Αλβανοί των γύρω από τη Μοσχόπολη περιοχών είχαν αρχίσει να εξισλαμίζονται από τις αρχές του 17ου αιώνα. Θεωρούσαν ότι πλέον από ραγιάδες γίνονταν προνομιούχοι. Έτσι άρχισαν να διεκδικούν μερίδιο από τον πλούτο της Μοσχόπολης.

Η οθωμανική διοίκηση της περιοχής ήταν αδύναμη. Οι Μοσχοπολίτες αναγκάστηκαν να πληρώνουν χρήματα εξαγοράζοντας τους Τουρκαλβανούς γείτονές τους, προκειμένου να ασκούν απρόσκοπτα τις εμπορικές τους δραστηριότητες. Σταδιακά οι "φαινομενικοί προστάτες" (Αστέριος Κουκούδης), που δεν διαφέρουν σε πολλά από τους σύγχρονους "νονούς της νύχτας" μετατράπηκαν σε "μπορτζιλήδες": σκληρούς δανειστές - τοκογλύφους και εκβιαστές.

To 1766 οι Ρώσοι υποκίνησαν κινήματα στην ανυπόταχτη Χιμάρα και το Μαυροβούνιο. Οι αρχηγοί των οθωμανικών στρατευμάτων που κινήθηκαν προς την Ήπειρο επέβαλαν έκτακτες εισφορές στους Μοσχοπολίτες, λόγω των σχέσεών τους με την Ευρώπη. Οι μπορτζιλήδες το 1769 άρχισαν να απειλούν ότι θα μπουν με ληστρικές διαθέσεις στη Μοσχόπολη.

Αυτό έγινε, τον Μάιο του 1769, από Τουρκαλβανούς της Κολώνιας, του Σκρεπαρίου, της Όπαρης και της Τομορίτσας που μπήκαν στη Μοσχόπολη κατέλαβαν το πλούσιο και οχυρό μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου και κατέστρεψαν τη συνοικία Ποστενίκα που είχε δημιουργηθεί στις αρχές του 18ου αιώνα.

Τον Ιούνιο, νέα ομάδα Τουρκαλβανών μπορτζαλήδων από την Κολώνια μπήκε στη Μοσχόπολη, λεηλατώντας, καταστρέφοντας και σκοτώνοντας όποιον αντιστεκόταν ή δεν τους έδινε τα χρήματα που ζητούσαν. Απελπισμένοι, οι Μοσχοπολίτες ζήτησαν την προστασία του βεζίρη του Βερατίου και της "φρουράς των μπεκιάρηδων".

Αυτοί, όταν εγκαταστάθηκαν στη Μοσχόπολη παρεκτράπηκαν και στράφηκαν σε λεηλασίες και καταστροφές. Οι μπορτζαλήδες συνέχισαν να απειλούν. Στις αρχές Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησαν φήμες ότι επίκεινται νέες επιθέσεις Τουρκαλβανών, ακόμα πιο βίαιες (4). Στις 2 Σεπτεμβρίου 1769 ξεκίνησε η φυγή των Μοσχοπολιτών που διήρκεσε μόλις 3 ημέρες! (1). "Και δεν απόμεινεν εις την χώραν ούτε σκυλί" (3). Οι μπορτζαλήδες ανενόχλητοι μπήκαν στην πόλη και πήραν ό,τι ήθελαν...

Η Μοσχόπολη από το 1770 ως το 1789

Το 1770, 200 οικογένειες Μοσχοπολιτών επέστρεψαν στην πόλη. Ως το 1779 επέστρεψαν άλλες 300. Βέβαια, η Μοσχόπολη δεν ήταν ποτέ ξανά η ίδια. Ως το 1786, υπό την προστασία του Κουρτ πασά η πόλη έζησε ειρηνικά. Ο γαμπρός του Ιμπραήμ πασάς που τον διαδέχθηκε, δεν ήταν αντάξιός του. Τότε εμφανίστηκε ο Αλή πασάς. Επικράτησε του Ιμπραήμ και τον Ιούνιο του 1788 μπήκε στη Μοσχόπολη ζητώντας υποταγή των κατοίκων της, οι οποίοι, έχοντας νωπές τις μνήμες από τα γεγονότα του 1769 εγκατέλειψαν την πόλη.

Η φυγή τους όμως, δεν μπορεί να συγκριθεί με τα γεγονότα του 1769. Το 1790, περίπου 2.000 Αλβανοί κλέφτες λυμαίνονταν τις περιοχές της Κορυτσάς, της Αχρίδας και της Δίβρης. Το 1794, ο Αλή πασάς έγινε κύριος όλης της περιοχής της Αχρίδας, ενώ ο γιος του Μουχτάρ έλεγχε την περιοχή της Κορυτσάς. Πάντως, στα χρόνια του Αλή πασά, οι Μοσχοπολίτες ζούσαν σχετικά ήσυχα (1).

Επίλογος

Η κατάργηση της Αρχιεπισκοπής της Αχρίδας, οι ενδοκοινοτικές διαμάχες (από το 1735) στη Μοσχόπολη, αλλά κυρίως τα Ορλοφικά ήταν αυτά που οδήγησαν στην καταστροφή της. Ας μην ξεχνάμε, ότι με εντολή των Οθωμανών 60.000 - 120.000 Αλβανοί ξεχύθηκαν στην Ελλάδα μεταξύ 1770 - 1779 σκοτώνοντας, λεηλατώντας και καταστρέφοντας (Αίγιο, Σπέτσες κ.λπ) κυρίως τον Μοριά, τη Ρούμελη και τα νησιά. Στο τέλος δεν έκαναν διακρίσεις μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών προκαλώντας αγανάκτηση στους Τούρκους. Το 1779, ο Καπουδάν πασάς (αρχηγός του οθωμανικού στόλου), με τη βοήθεια Ελλήνων κλεφτών (!) τους εκδίωξε βίαια (6).

Συγκρούσεις κατά τα Ορλοφικά

Αυτή ήταν μια εισαγωγή στην ιστορία της Μοσχόπολης. Κλείνοντας θα ήταν μέγιστη παράλειψη αν δεν αναφέραμε ότι από αυτή καταγόταν η οικογένεια Σίνα, των μεγάλων εθνικών ευεργετών (Ακαδημία Αθηνών, Εθνικό Αστεροσκοπείο κ.ά.)

Ο Σίμων Σίνας

Πηγές: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Δ. ΚΑΡΑΚΩΣΤΑ, "Από τη Μοσχόπολη στο Μίκολτς της Ουγγαρίας", ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ, 2021 (1)
Βικιπαίδεια (2)
ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΑΡΤΙΝΙΑΝΟΥ, "Η ΜΟΣΧΟΠΟΛΙΣ 1330 - 1930", ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1957(3)
ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΚΟΥΚΟΥΔΗΣ, "Οι Μητροπόλεις και η Διασπορά των Βλάχων", ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2000 (4)
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, ΗΠΕΙΡΟΣ" ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΑΦΩΝ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1992 (5)
Ίντερνετ(6)
Χρησιμοποιήσαμε επίσης στοιχεία από τον τόμο "ΗΠΕΙΡΟΣ, 4.000 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ", ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Α.Ε., 1997

Οι Μασάι, οι παραγκουπόλεις και ο ιεραπόστολος

 Ένα ταξίδι στους τροπικούς, πριν αρχίσουν τα ταξίδια σας..

Μονή Δούσικου

Αφιέρωμα στον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς

agiazoni · Ἀφιέρωμα στὸν Ἅγιο Ἰουστῖνο Πόποβιτς