Ηφαίστειο Σαντορίνης: Ο νεκρός έφηβος του τσουνάμι λύνει το μυστήριο της Πομπηίας του Αιγαίου

Νέα στοιχεία που ενδεχομένως αλλάζουν τη γνώση μας για μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της προϊστορίας -την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης- έρχονται στο φως από την αρχαιολογική έρευνα. Ο πυρήνας της έρευνα είναι γνωστός από το 2022. Στον αρχαιολογικό χώρο του Τσεσμέ (Κρήνη) κοντά στη σημερινή Σμύρνη, ανακαλύφθηκαν υπολείμματα της έκρηξης του ηφαιστείου που επηρέασε ολόκληρο το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.

Ανάμεσά του ο σκελετός ενός εφήβου, ο οποίος βρέθηκε στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο.

Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι ο νεαρός βρέθηκε θαμμένος μέσα στα στρώματα άμμου, λάσπης και θαλάσσιων υλικών που άφησαν τα κύματα του τσουνάμι. (φωτογραφία). Η θέση του σώματος και τα γεωλογικά στοιχεία δείχνουν ότι δεν πέθανε από άλλη αιτία, αλλά παρασύρθηκε και καταπλακώθηκε από τα τεράστια κύματα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για την πρώτη άμεση απόδειξη ανθρώπινου θύματος που μπορεί να συνδεθεί με τα τσουνάμι της έκρηξης της Θήρας.

Πηγή: Proceedings of the National Academy of Sciences)

Νεότερα στοιχεία που αναδημοσιεύουν οι Tίmes, αντλημένα από εξελίξεις στην ίδια έρευνα, σημειώνουν ότι η χρονολόγηση των οστών του εφήβου τοποθετεί τον θάνατό του γύρω στο 1500 π.Χ. και όχι γύρω στο 1600 π.Χ., όπως είναι η εν γένει παραδεδογμένη άποψη για την έκρηξη της Θήρας.

Αν επιβεβαιωθεί, αυτή η ημερομηνία μπορεί να αναθεωρήσει τη χρονολόγηση της έκρηξης.

Η αναπηρία

Από την εξέταση των οστών προκύπτει ότι ο έφηβος πιθανότατα αντιμετώπιζε κινητικό πρόβλημα ή κάποια αναπηρία στο ένα του πόδι. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί δεν κατάφερε να απομακρυνθεί εγκαίρως, ενώ άλλοι κάτοικοι ίσως είχαν ήδη εγκαταλείψει την περιοχή.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι το τσουνάμι δεν ήταν ένα μόνο κύμα. Αντίθετα, η περιοχή φαίνεται πως χτυπήθηκε από διαδοχικά κύματα. Μετά το πρώτο κύμα, κάποιοι άνθρωποι επέστρεψαν για να αναζητήσουν επιζώντες ή να περισυλλέξουν αντικείμενα. Στη συνέχεια όμως ακολούθησαν νέα, ακόμη ισχυρότερα κύματα, τα οποία προκάλεσαν περισσότερους θανάτους και μεγαλύτερες καταστροφές. Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στη διαδοχή των στρωμάτων καταστροφής που εντόπισαν οι αρχαιολόγοι.

Η τεράστια ποσότητα τέφρας και η κατάρρευση του ηφαιστείου δημιούργησαν γιγάντια κύματα που έφτασαν στις ακτές της Κρήτης, της Μικράς Ασίας και άλλων περιοχών του Αιγαίου. Οι συνέπειες περιλάμβαναν πλημμύρες, καταστροφή λιμανιών, απώλειες πλοίων και σοβαρές ζημιές στους παράκτιους οικισμούς.

Οι Times κάνουν αναφορά στον οικισμό του Ακρωτηρίου Σαντορίνης (συχνά αποκαλούμενο «Πομπηία του Αιγαίου) επαναλαμβάνοντας μία από τις επιστημονικές εκδοχές: Το γεγονός ότι, σε αντίθεση με την Πομπηία της Ιταλίας, στο Ακρωτήρι δεν έχουν βρεθεί ανθρώπινοι σκελετοί, οδηγεί «τους περισσότερους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι είχαν αντιληφθεί τα προειδοποιητικά σημάδια της επικείμενης έκρηξης —όπως οι σεισμοί— και εγκατέλειψαν τον οικισμό πριν από την τελική καταστροφή».

Οσον αφορά στη χρονολόγηση της έκρηξης: Η ακριβής ημερομηνία αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας εδώ και δεκαετίες. Η νέα ανάλυση του σκελετού, μέσω ραδιοχρονολόγησης, φαίνεται να τοποθετεί το γεγονός περίπου στο 1500 π.Χ., δηλαδή αργότερα από ορισμένες προηγούμενες εκτιμήσεις που πρότειναν χρονολόγηση γύρω στο 1600 π.Χ.

Ορθώς επίσης το άρθρο εξετάζει τη σχέση της έκρηξης με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού.

Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν θεωρούν πλέον ότι η έκρηξη προκάλεσε αυτή καθ’ αυτή την κατάρρευση της μινωικής Κρήτης. Κρίνουν όμως ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες επώδυνες. Η καταστροφή των παράκτιων εγκαταστάσεων, η απώλεια του εμπορικού στόλου και οι ζημιές στα δίκτυα εμπορίου πιθανότατα αποδυνάμωσαν τον μινωικό κόσμο, διευκολύνοντας αργότερα την μυκηναϊκή επικράτηση στην Κρήτη.

Τα νεότερα στοιχεία της έρευνας πρόκειται να παρουσιαστούν σε ντοκιμαντέρ του National Geographic, βασισμένο σε επιστημονική εργασία που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αξιολόγησης από ειδικούς.

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετες μελέτες πριν τα συμπεράσματα θεωρηθούν οριστικά.

Ναυτεμπορικη