❝ Φαέθων - παϊτόνι ❞ ~

ΣΤΗΝ παραλία της Θεσσαλονίκης, αλλά και σε άλλες περιοχές (πχ Κηφισιά, Αίγινα, Κέρκυρα, Χανιά), είναι πολύ δημοφιλής μια βόλτα με παϊτόνι, ένα είδος επιβατικής άμαξας με τέσσερεις τροχούς και ένα άλογο.

Η λέξη έχει πολύ ενδιαφέρουσα ετυμολογία. Προήλθε από το τουρκικό “payton / fayton”. Εμείς το δανειστήκαμε από την Τουρκική, οι Τούρκοι όμως από τους Γάλλους (γαλλικό "phaéton"), που δημιούργησαν τη λέξη από το αρχαίο “Φαέθων” (αντιδάνειο).

 

 

 

Τι σχέση έχει το "παϊτόνι" με τον μυθικό Φαέθοντα;

Ο Φαέθων ήταν γιος τού Ηλίου, όπως δήλωνε και το όνομά του (το αρχ. “φαέθω” σήμαινε «λάμπω, φωτίζω», από το αρχ. “φάος” «φως». Στον Αίαντα του Σοφοκλή [930] υπάρχει η ωραία φράση “πάννυχα καὶ φαέθοντα”, δηλαδή «νύχτα-μέρα»).

 

Ο Φαέθων επέμενε να οδηγήσει μια φορά έστω το άρμα του πατέρα του, και ο Ήλιος υπέκυψε στις παρακλήσεις του. Αλλά ενώ το οδηγούσε, πετάχτηκε μπροστά του στον ουρανό ένα τέρας, ο Σκορπιός. Ο Φαέθων τρόμαξε, έχασε τον έλεγχο του άρματος και το άρμα κατέβηκε τόσο χαμηλά στη γη που παραλίγο να την κάψει.

Βλέποντας ο Δίας τον κίνδυνο αναγκάστηκε να ρίξει κεραυνό και να σκοτώσει τον Φαέθοντα, γκρεμίζοντάς τον στον Ηριδανό ποταμό. Οι αδελφές του, Ηλιάδες, απαρηγόρητες για τον θάνατο του αδερφού τους, μεταμορφώθηκαν από τους θεούς σε λεύκες. (Όταν φυσάει ελαφρά –ακόμα και σήμερα– τα φύλλα τους θροΐζουν σαν να κλαίνε).

 

Ο Οβίδιος (στις "Μεταμορφώσεις", ΙΙ 327) παραθέτει τα λόγια που γράφτηκαν στον τάφο του Φαέθοντα:

HIC situs est Phaëthon, currus auriga paterni,

quem si non tenuit, magnis tamen excidit ausis.

("Ενθάδε κείται Φαέθων, οδηγώντας το άρμα του πατέρα,

Δεν τα κατάφερε, αλλά ήταν τεράστιο το τόλμημά του").

Έτσι το αστραφτερό άρμα του Ήλιου με τα πολλά ατίθασα άλογα μας έδωσε το ταπεινό παϊτόνι, με το ένα και μόνο εξημερωμένο αλογάκι -σαν αυτό της φωτογραφίας.