Μεγάλε, Παπαδιαμάντη..

 

Διαβάζοντας στον "ερωτικό Παπαδιαμάντη", διηγήματα όπως το "Όνειρο στο κύμα" και το "έρως-ήρως" παρατηρεί κανείς, αυτό που συμβαίνει πολύ συχνά στον έρωτα , ότι ο ερωτευμένος αδειάζει όπως λέμε τον εαυτό του χάριν τού άλλου, αλλά θαρρώ μόνο ή κυρίως όταν ο άλλος ανταποκρίνεται. Όταν αδιαφορεί όμως ο τελευταίος, ο ερωτευμένος λέει "σ' αγαπώ" είτε σαν παράκληση, είτε σαν προσπάθεια να επιβληθεί στον άλλον, είτε σαν να του επιβάλλει ενα χρέος. Στα διηγήματα αυτά ο Παπαδιαμάντης βάζει και κάτι άλλο που καταλύει την ερωτική φιλαυτία.

Καλά, κοινοτοπίες θα πείτε. Ο έρωτας έχει ιδιοτέλεια, κι αυτό φαίνεται και στον Παπαδιαμάντη. Μάλιστα οι άντρες- ήρωες των εν λόγω διηγημάτων σκέφτονται ακόμη και το κακό προκειμένου να αποκτήσουν τις γυναίκες που αγαπούν. Στον έρωτα υπάρχει τρυφερότητα αλλά και πολλή σκληρότητα (στο όνομα της αγάπης).

Ο Γιωργής στο Έρως-ήρως θέλει να βουλιάξει τη βάρκα όπου επιβαίνουν η Αρχόντω, η γυναίκα που αγαπάει (αλλά, όντας μέσα στη βάρκα, πηγαίνει ως νύφη στο σπίτι του γαμπρού...) και οι δικοί της, θέτοντας σε κίνδυνο τις ζωές όλων αλλά και της Αρχόντως, την οποίαν όμως σκέφτεται ότι θα την σώσει ο ίδιος (ίσως και για να κερδίσει την αγάπη της).

Το βοσκόπουλο στο Όνειρο στο κύμα, βλέπει την Μοσχούλα να κολυμπά γυμνή και του πέρασε από το μυαλό "να εκινδύνευεν άξαφνα! να έβαζε μια φωνή! [...], και να εφώναζε βοήθειαν!..." Οπότε κι εδώ ο ερωτευμένος βοσκός σκέφτεται τον εαυτό του, ήγουν πώς θα έρθει κοντά στην αγαπημένη έστω κι αν αυτή πρέπει πρώτα να κινδυνεύσει... Και όντως συμβαίνει αυτό, κι ο βοσκός σώζει από πνιγμό τη Μοσχούλα. Αλλά "κανείς ιδιοτελής λογισμός δεν υπήρχε την στιγμήν εκείνην εις το πνεύμα μου. Η καρδία μου ήτο πλήρης αυτοθυσίας και αφιλοκερδείας. Ποτέ δεν θα εζήτουν αμοιβήν!".

Στο Έρως-ήρως, ο Γιωργής δε βυθίζει τη βάρκα, αφήνει την αγαπημένη του να πάει εκεί που κίνησε να πάει. "Είπεν: 'Ας πάγη, η πτωχή, να ζήση με τον άνδρα της! Με γεια της και με χαρά της!' Κατέστειλε το πάθος, επραΰνθη, κατενύγη, έκλαυσε κι εφάνη ήρως εις τον έρωτά του - έρωτα χριστιανικόν, αγνόν, ανοχής και φιλανθρωπίας".

 Γιώργος Μπάρλας