Μαύρο ή άσπρο;

Μια ιστορική αναδρομή  για την  σύγχρονη  ιστορική γνώση με αποσπάσματα  για τον ιστορικό λαό Περσικό του Ιράν .

.........

O τελευταίος Σάχης 2.500 χρόνων ιρανικής μοναρχίας..

.......

Η μακραίωνη ιστορία του Ιράν χαρακτηρίζεται από συνεχή και σε μεγάλο βαθμό ιστορικά σοκ, γεγονότα που υποχρεωτικά επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο ζωής του λαού καθώς η εξουσία μεταβιβάζεται από το ένα απολυταρχικό καθεστώς στο άλλο. Εκείνοι που ηγεμονεύουν δεσποτικά ταυτίζουν την εικόνα του Ιράν με την εικόνα που οραματίζονται. Για αυτό και το Ιράν του Σάχη ήταν τόσο διαφορετικό από το σημερινό, διότι ήταν ταυτόσημο του Σάχη και στις μέρες μας είναι ταυτόσημο των Αγιατολλάχ.

Ο τελευταίος Σάχης του Ιράν ονομαζόταν Μοχάμμαντ Ρεζά Παχλαβί (1919 – 1980). Υπήρξε απόλυτος ηγεμόνας για 38 χρόνια, από το 1941 μέχρι τη φυγή του στο εξωτερικό το 1979.

Ο Σάχης δεν είχε βασιλική καταγωγή καθώς ο πατέρας του ήταν ένας συνταγματάρχης του ιρανικού στρατού που το 1924 καθαίρεσε πραξικοπηματικά τον μονάρχη Αχμάντ των Κατζάρ, ίδρυσε τη δυναστεία Παχλαβί και στέφθηκε βασιλέας.

Λόγω των φιλοναζιστικών του διαθέσεων οι Δυνάμεις της Αντάντ τον υποχρέωσαν σε παραίτηση το 1941 και τον διαδέχθηκε ο αγγλόφιλος γιός του, ο Ρεζά. Τα πετρέλαια του Ιράν όπως και του Ιράκ έπρεπε πάση θυσία να προστατευτούν από τις επεκτατικές βλέψεις του Χίτλερ.

...

Το 1951, ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός του Ιράν, Δόκτωρ Μοσαντέκ, αποφασίζει να εθνικοποιήσει την εκμετάλλευση πετρελαίου που μέχρι τότε διαχειριζόταν για λογαριασμό της η Anglo - Iranian Oil Company, η μετέπειτα British Petroleum (BP). Η Μεγάλη Βρετανία επιβάλει εμπορικές κυρώσεις στο Ιράν που προκαλούν κοινωνικές αναταραχές. Στις εξεγέρσεις πρωτοστατεί το παράνομο κομμουνιστικό κόμμα Τουντέχ που ο Σάχης κατηγορεί ως εντολοδόχο της ΕΣΣΔ.

Αργότερα σε αποθήκες στην Τεχεράνη βρέθηκαν περίπου 400.000 γραμματόσημα με την επιγραφή ''Λαϊκή Δημοκρατία του Ιράν'' που είχαν τυπώσει οι κομμουνιστές του Τουντέχ. Οι διαδηλώσεις κλιμακώνονται μέχρι που ο Σάχης και η Σοράγια αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα για τη Ρώμη. Μια εβδομάδα αργότερα επιστρέφουν στο Ιράν αφού ο ιρανικός στρατός σε συνεργασία με τους πράκτορες της CIA ανατρέπουν την κυβέρνηση του Μοσαντέκ, τον συλλαμβάνουν και τον καταδικάζουν σε κατ' οίκον περιορισμό.

Η εμπλοκή αυτή των ΗΠΑ στην επαναφορά του Σάχη στον θρόνο προβλήθηκε ως η κύρια δικαιολογία των ισλαμιστών φοιτητών οι οποίοι κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ το 1979. Μέσω της κατάληψης και της ομηρίας των 64 διπλωματών προσπάθησαν να ανακόψουν κάθε προσπάθεια των ΗΠΑ να επανατοποθετήσουν τον Σάχη στην εξουσία και εκβίασαν τις ΗΠΑ καλώντας τες σε ανταλλαγή των ομήρων με τον έκπτωτο βασιλιά, για να δικαστεί από το ισλαμικό δικαστήριο και να εκτελεστεί.

...

Όταν πλέον η εξουσία του παγιώθηκε, άρχισε να υλοποιεί το όραμά του για το Ιράν μέσω μιας δέσμης μεταρρυθμίσεων. Ο Σάχης επιθυμούσε να εκσυγχρονίσει το Ιράν και να αποκόψει τους κληρικούς από τα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα της χώρας, περιορίζοντάς τους στα τεμένη.

Το 1963 δρομολογήθηκε η Λευκή Επανάσταση ( Enghelab e Sefid) μια σειρά μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούσαν στη σταδιακή ανάπτυξη του Ιράν και την τελική προσχώρηση του στις δυνάμεις του αναπτυγμένου κόσμου.

Μεταρρυθμίσεις όπως η δήμευση των αγροτεμαχίων των μεγαλογαιοκτημόνων και του ισλαμικού κλήρου και η αναδιανομή τους σε τέσσερα εκατομμύρια αγρότες των φτωχότερων στρωμάτων, η αναγνώριση δικαιώματος εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις γυναίκες, η πάταξη του αναλφαβητισμού και η εκβιομηχάνιση της χώρας.

.....

Το Ιράν αποκτάει τη δική του εθνική αυτοκινητοβιομηχανία, παράγει το αυτοκίνητο Paykan και εξάγει μοτοσυκλέτες στην Αίγυπτο και στη Γιουγκοσλαβία. Τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου εκτοξεύουν το ιρανικό ΑΕΠ, η Τεχεράνη το 1974 φιλοξενεί στις υπερσύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις του Azadi Sport Complex τους Πανασιατικούς Αθλητικούς Αγώνες ενώ το νησί Κις στον Περσικό Κόλπο μετατρέπεται στο Ντουμπάι των '70s, με κατευθείαν προσγειώσεις κονκόρντ από το Παρίσι και τους Ρότσιλντ να παραθερίζουν στα πολυτελή ξενοδοχεία του.

Από τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη προκύπτει μια μεσοαστική τάξη που απολαμβάνει υψηλό βιοτικό επίπεδο και στέλνει τα παιδιά της να σπουδάσουν σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Οι ίδιοι αυτοί φοιτητές αντικρίζοντας τον πολιτικό φιλελευθερισμό της Δύσης συμμετέχουν αργότερα στην ανατροπή του Σάχη το 1979 με διαδηλώσεις μπροστά στις πρεσβείες του Ιράν. Τα φτωχότερα στρώματα των πόλεων και της υπαίθρου παραμένουν καθηλωμένα στη μιζέρια και την εξαθλίωση, αποκομμένοι των μεταρρυθμίσεων

........

Αγνοώντας συγχρόνως τον νεποτισμό και την εκτεταμένη διαφθορά των στελεχών της δικής του βασιλείας, ακόμα και των περισσοτέρων μελών της οικογένειάς του. Η προσωπική περιουσία της δυναστείας Παχλαβί υπολογιζόταν στο 1 δισεκατομμύριο δολάρια με την οικογένεια να κατέχει πολύ μεγάλο μερίδιο στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας.

Οι Παχλαβί ήταν μεγαλομέτοχοι σε 17 τράπεζες και επενδυτικές εταιρείες συμπεριλαμβανομένου του 90% του τρίτου μεγαλύτερου οικονομικού ομίλου της χώρας, 25 εταιρείες εμπορίας μετάλλων, 8 εταιρείες εξόρυξης μεταλλευμάτων, 10 εταιρείες οικοδομικών πρώτων υλών, 45 κατασκευαστικές εταιρείες, 43 επιχειρήσεις τροφίμων, 26 επιχειρήσεις στον κλάδο του λιανικού εμπορίου και το 70% του συνολικού αριθμού ξενοδοχειακών κλινών του Ιράν. Το μεγαλύτερο μέρος της επιχειρηματικής αυτής δραστηριότητας ανήκε στο Ίδρυμα Παχλαβί (Pahlavi Foundation), τη μεγαλύτερη και πλουσιότερη οικονομική οντότητα της τότε Μέσης Ανατολής.

Το Ίδρυμα Παχλαβί απολάμβανε φοροαπαλλαγών και μη επιτήρησης - ελέγχου από τις οικονομικές αρχές του κράτους ενώ ο Βρετανός δημοσιογράφος Robert Graham υπολογίζει το ύψος των οικονομικών δραστηριοτήτων του στα 2,8 δισεκατομμύρια δολάρια την αντίστοιχη εποχή. Οι επενδυτικές δραστηριότητες του Ιδρύματος επεκτείνονταν και στο εξωτερικό με αγορές ακινήτων σε αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου όπως το Κουβέιτ, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα το 1975 το Ίδρυμα Παχλαβί αγόρασε το κτίριο DePinna στην 5η Λεωφόρο της Νέας Υόρκης έναντι 14,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

......

Ο Σάχης αγνοούσε επίσης τον σκοτεινό ρόλο των μυστικών υπηρεσιών του Ιράν, της SAVAK, που βασάνιζε κόσμο και καλλιεργούσε ένα κλίμα τρομοκρατίας και φόβου στους κόλπους της ιρανικής κοινωνίας, διώκοντας και καταπνίγοντας κάθε αντιπολιτευόμενη φωνή. Ο ίδιος ο Σάχης, στην τελευταία συνέντευξη του, που παραχώρησε στον David Frost στον Παναμά ενώ βρισκόταν εξόριστος, τον Μάρτιο του 1980, είχε πει πως η SAVAK είχε τη δύναμη να αυθαιρετεί και το διέπραττε εννοώντας ότι ούτε ο ίδιος δεν μπορούσε να τους σταματήσει.

...

Σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής οι δύο μεγαλύτεροι φόβοι του ήταν η Σοβιετική Ένωση και ο ιρακινός δικτάτορας Σαντάμ Χουσεΐν. Πράγματι οι ανησυχίες του επαληθεύτηκαν αν σκεφτούμε ότι τη χρονιά της Ισλαμικής Επανάστασης η ΕΣΣΔ δεν δίστασε να εισβάλει στο γειτονικό Αφγανιστάν όπως και η εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράν ένα χρόνο αργότερα το 1980.

Η φράση του Χρουτσώφ «Το Ιράν θα πέσει σαν ώριμο φρούτο, στα χέρια των Σοβιετικών» προκαλούσε δικαιολογημένο τρόμο τόσο στον Σάχη όσο και στις ΗΠΑ. Το ενδεχόμενο το Ιράν να μετατραπεί σε κομμουνιστική χώρα μέσω του οποίου η ΕΣΣΔ θα έβγαινε στον Περσικό Κόλπο και θα έλεγχε τα πετρέλαια και τα στενά του Ορμούζ, σήμαινε την ολοκληρωτική ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων και του ψυχροπολεμικού σκηνικού.

Οι ΗΠΑ προμηθεύουν το Ιράν με σύγχρονο στρατιωτικό εξοπλισμό και το θωρακίζουν με τον πέμπτο μεγαλύτερο στρατό παγκοσμίως. Εξίσου ως επικίνδυνος αξιολογείται ο Ιρακινός Σαντάμ Χουσεΐν και οι βλέψεις του στα πετρελαϊκά κοιτάσματα του ιρανικού Χουζεστάν που συνορεύει με τη χώρα του.

......

Η SAVAK ήταν επιφορτισμένη με την ευθύνη να εξασφαλίζει την εσωτερική ασφάλεια της χώρας, καταπνίγοντας κάθε παράγοντα αναταράξεων που μπορεί να υποκινούταν από εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς (Κομμουνιστικό Κόμμα Τουντέχ, ισλαμικός κλήρος από τις θεολογικές σχολές του Ιράκ).

Ωστόσο υπερέβη κατά πολύ τον ρόλο του απλού προστάτη και δρούσε εγκληματικά ακόμα και εις βάρος αθώων και ανυποψίαστων ανθρώπων. Εν ολίγοις προκαλούσε μεγαλύτερο εσωτερικό αναβρασμό στο Ιράν από ότι υποτίθεται ότι προλάμβανε, αμαυρώνοντας τη μοναρχία και προκαλώντας το μίσος του απλού κόσμου προς τον Σάχη.

Ο έμπιστος υπουργός Εξωτερικών και μετέπειτα πρέσβης του Ιράν στις ΗΠΑ, Αρντεσίρ Ζαχεντί είχε μεταβιβάσει τις ανησυχίες του στον Σάχη ότι η SAVAK με αφορμή τους εορτασμούς της Περσέπολης το 1971, είχε συλλάβει χιλιάδες αθώους ανθρώπους προκειμένου να αποφύγει οποιοδήποτε επεισόδιο αναταραχής.

Ο Σάχης απλώς σιώπησε.

Το πρώτο πετρελαϊκό εμπάργκο του ΟΠΕΚ, το 1973, ως αντίποινα για την υποστήριξη της Δύσης στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου του Γιόμ Κιπούρ μεταξύ Ισραήλ και Αράβων αλλά και η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου τον επόμενο χρόνο, το 1974, προκάλεσαν παγκόσμια οικονομική κρίση. Η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κολοσσιαία, της τάξεως του 217,25%, από 15,42 δολάρια το βαρέλι σε 48,92. Μερικά χρόνια αργότερα, η απόφαση αυτή των πετρελαιοπαραγωγών χώρων να αυξήσουν την τιμή του πετρελαίου, γύρισε μπούμερανγκ.

Οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών από τις δυτικές χώρες αυξήθηκαν και η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών στις χώρες του ΟΠΕΚ συρρικνώθηκε. Ακριβώς η ίδια κατάσταση παρατηρήθηκε και στο Ιράν. Μεγάλο μέρος της κοινωνίας άρχισε να δυσανασχετεί με την ακρίβεια και να εξοργίζεται με τον πολυτελή βίο των διεφθαρμένων κυβερνητικών αξιωματούχων.

Η οργή φούντωνε μέχρι που ξέσπασε με την Επανάσταση του 1979. Συγχρόνως, ο ισλαμικός κλήρος και οι παραδοσιακοί σύμμαχοι του, οι έμποροι του παζαριού, προσβεβλημένοι από το δυτικότροπο lifestyle που προωθούσε ο Σάχης, την επίσημη αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ και τις φιλικές σχέσεις με τη Δύση που εκλάμβαναν ως υποδούλωση, συμμετείχαν δυναμικά στις διαδηλώσεις και κατάφεραν να ηγηθούν της ετερόκλητης φύσης του κινήματος.

Ο Σάχης εγκατέλειψε το Ιράν αλλά όσα από τα στελέχη του καθεστώτος του δεν πρόλαβαν να φύγουν, δεν γλίτωσαν το εκτελεστικό απόσπασμα. Οι επαναστάτες δεν χρειάστηκε να αναζητήσουν πολλά από αυτά τα στελέχη. Τους βρήκαν μέσα στη φυλακή. Ο Σάχης προκειμένου να κατευνάσει τη λαϊκή οργή, συνέλαβε αρκετά μέλη της SAVAK, πρώην υπουργούς και αξιωματούχους του. Μια προσπάθεια εξυγίανσης και απόδοσης δικαιοσύνης, την τελευταία στιγμή. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και το πρώην δεξί του χέρι, ο επί δεκαετίας πρωθυπουργός του, Χοβεϊντά.

Μέσα στους πρώτους μήνες αφότου καταλύθηκε το καθεστώς, οι εκτελέσεις υπολογίζονταν στις πέντε χιλιάδες εβδομαδιαίως. Αργότερα, όταν ο Σάχης βρισκόταν εξορία στις Μπαχάμες, η κόρη του στρατηγού Πακραβάν του έστειλε ένα γράμμα με το οποίο ξευτέλιζε τον πρώην Μεγαλειότατο, κατηγορώντας τον πως ενώ οι επαναστάτες εκτελούσαν στην Τεχεράνη τον πατέρα της και τα λοιπά στελέχη της μοναρχίας, εκείνος έκανε τα μπάνια του στις Μπαχάμες......

η συνέχεια ..

 

......

Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ (1939-2026): Ο σκιώδης παντοδύναμος ηγέτης του Ιράν

Ο θεοκράτης που διαδέχθηκε τον Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1989 κυβέρνησε με σιδηρά πυγμή στη χώρα του, καθώς αυτή αναμετρήθηκε με την Αμερική, την οποία αποκαλούσε «Μεγάλο Σατανά»

η συνέχεια..

 

 

σχολιο:

Ιράν. Ας αφαιρέσουμε το συναίσθημα για ένα δευτερόλεπτο και απλά ας δούμε τη γεωγραφία.

Εάν το Ιράν καθόταν στη μέση του πουθενά χωρίς στρατηγική αξία, κανείς δεν θα νοιαζόταν. Δεν θα κυριαρχούσε στους τίτλους. Δεν θα προσελκύσει συνεχή πίεση από παγκόσμιες δυνάμεις. Θα έμενε ήσυχο.

Αλλά το Ιράν δεν είναι στη μέση του πουθενά.

Βρίσκεται δίπλα στο Στενό του Ορμούζ - το στενό τμήμα νερού που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον ανοιχτό ωκεανό. Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου κινείται μέσα από αυτόν τον διάδρομο κάθε μέρα. Αυτό δεν είναι περιφερειακό ζήτημα. Αυτή είναι μια παγκόσμια οικονομική αρτηρία.

Σχεδόν όλες οι εξαγωγές πετρελαίου του Κόλπου περνούν από αυτό. Εάν αυτή η διαδρομή διαταραχθεί, οι τιμές ενέργειας κινούνται άμεσα και οι οικονομίες το αισθάνονται παγκοσμίως.

Τότε κοίτα ξανά τον χάρτη. Το Ιράν συνδέει τη Μέση Ανατολή με την Κεντρική Ασία. Συνορεύει με τον Καύκασο. Αγγίζει διαδρομές που διατρέχουν προς τη Νότια Ασία και τον Ινδικό Ωκεανό. Βρίσκεται στη διασταύρωση χερσαίων διαδρόμων και θαλάσσιων οδών στις οποίες βασίζονται οι μεγάλες δυνάμεις.

Γι' αυτό έχει σημασία.

Όχι σλόγκαν. Όχι αφηγήσεις. Όχι ιδεολογία.

Γεωγραφία.

Ελέγξτε την επιρροή σε αυτόν τον χώρο και επηρεάζετε τη ροή ενέργειας, τους εμπορικούς δρόμους και την περιφερειακή ισορροπία. Αγνόησε αυτή την πραγματικότητα και χάνεις τον λόγο που το Ιράν βρίσκεται συνεχώς στη στρατηγική συζήτηση.

Αν δεν είχε σημασία, κανείς δεν θα πάλευε γι' αυτό.