~Σαράντος Καργακός_«Κάποτε ὁ Ρωμιὸς εἶχε Μεγάλη Ἰδέα γιὰ τὸ Γένος του. Σήμερα ἔχει Μεγάλη Ἰδέα γιὰ τὸ ἄτομὸ του. Γι’ αὐτὸ ἔχει μισομπεῖ στὸ μεγάλο παγκόσμιο κλουβί. Κάποια ἀρχαία φωνή ὅμως τὸν ἐμποδίζει νὰ μπεῖ ὅλος.»

  

Έλλην ή Ρωμιός;
Στοχασμοί πάνω στο Ελληνορωμαϊκό Δίλημμα του αειμνήστου Πάτρικ Λη Φέρμορ

Γράφει ο  Στυλ. Καβάζης

 Πριν από τρία χρόνια είχα την τύχη να επισκεφθώ την πανέμορφη Καρδαμύλη ανάμεσα στην Μάνη και στην Καλαμάτα, τον πανέμορφο τόπο που επέλεξε ο Πάτρικ Λη Φέρμορ για να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Το πέτρινο σπίτι του, αγκαλιασμένο από το μεσσηνιακό φως και στραμμένο προς τη θάλασσα, έμοιαζε να συνεχίζει ακόμη τον διάλογο που ο ίδιος είχε ανοίξει με την Ελλάδα επί δεκαετίες.Καθώς περπατούσα εκεί, σκεφτόμουν πως λίγοι ξένοι γνώρισαν την Ελλάδα τόσο βαθιά όσο εκείνος. Δεν την αγάπησε ως τουρίστας ούτε ως απλός μελετητής. Την περπάτησε από άκρη σε άκρη, την έζησε, την πολέμησε, τη μοιράστηκε με τους ανθρώπους της. Από τη Ρούμελη μέχρι την Κρήτη και από τη Μάνη μέχρι τα πιο απομακρυσμένα χωριά, αναζητούσε πάντοτε κάτι περισσότερο από το τοπίο. Αναζητούσε την ψυχή του τόπου.

Στο περίφημο οδοιπορικό-βιβλίο της «Ρούμελης» στο τρίτο κεφάλαιο για το ελληνορωμαϊκό ζήτημα, ο Φέρμορ περιγράφει δύο μεγάλες παραδόσεις που συνυπάρχουν μέσα στην ελληνική ιστορία. Πολλοί το εξέλαβαν ως ένα δίλημμα ανάμεσα στον Έλληνα και τον Ρωμιό. Όσο περισσότερο όμως αφουγκράζομαι τα λόγια του, τόσο περισσότερο πιστεύω πως δεν πρόκειται για δίλημμα.Διότι ο Έλληνας και ο Ρωμιός δεν ήταν δύο διαφορετικοί άνθρωποι.

Είναι ο ίδιος άνθρωπος μέσα στο πέρασμα του χρόνου.Ο Ρωμιός δεν εμφανίστηκε για να αντικαταστήσει τον Έλληνα. Ούτε ο Έλληνας έπαψε να υπάρχει όταν γεννήθηκε η Ρωμιοσύνη. Ο ένας αποτελεί τη φυσική συνέχεια του άλλου, όπως το δέντρο αποτελεί τη συνέχεια του σπόρου και ο καρπός τη συνέχεια του δέντρου.
Από τις πόλεις της αρχαιότητας μέχρι την
υπέρχιλιόχρονη αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης και από εκεί μέχρι τους αγώνες της νεότερης Ελλάδας, η ιστορία του Ελληνισμού δεν είναι μια σειρά ασύνδετων κεφαλαίων αλλά ένα ενιαίο αφήγημα που αλλάζει μορφές χωρίς να χάνει την ουσία του.

Γι’ αυτό πάντοτε δυσκολευόμουν με τις απόλυτες διακρίσεις.Όταν κοιτάζω τον Παρθενώνα δεν βλέπω κάτι ξένο προς την Αγία Σοφία.
Όταν ακούω έναν βυζαντινό ύμνο δεν αισθάνομαι ότι απομακρύνομαι από τον Όμηρο.Όταν διαβάζω για τον Λεωνίδα δεν ξεχνώ τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και όταν σκέφτομαι το 1821, δεν βλέπω μόνο την αναγέννηση της Ελλάδας αλλά και τη συνέχεια της Ρωμιοσύνης.Οι αγωνιστές άλλωστε δεν ένιωθαν ότι έπρεπε να επιλέξουν ανάμεσα στα δύο. Προσεύχονταν στις εκκλησίες των πατέρων τους, μιλούσαν τη γλώσσα που είχε διασωθεί μέσα στους αιώνες και ταυτόχρονα αισθάνονταν κληρονόμοι μιας πολύ παλαιότερης ιστορίας. Για εκείνους δεν υπήρχε αντίφαση.
Η αντίφαση γεννήθηκε λίγο αργότερα για πολλούς και διάφορους λόγους, όταν κάποιοι επιχείρησαν να χωρίσουν αυτά που η ιστορία είχε ενώσει.
Άλλοτε κυρίως προβάλαμε αποκλειστικά την αρχαιότητα και παραμερίζαμε το Βυζάντιο. Άλλοτε σε λιγότερο βαθμό ίσως κάναμε το αντίθετο. Σαν να έπρεπε να διαλέξουμε ποιο κομμάτι της ιστορίας μας δικαιούμαστε να κρατήσουμε.

Όμως ότι κι αν κάνουμε η δύναμη του Ελληνισμού υπήρξε πάντοτε η σύνθεση.
Η ικανότητά του να μεταμορφώνεται χωρίς να χάνεται.Να αλλάζει χωρίς να λησμονεί.
Να συνεχίζει ακάθεκτος μέσα στην δίνη του χρόνου και των καιρών.Πολύ πιθανόν αυτό να είχε διακρίνει και ο ίδιος ο Φέρμορ από το σπίτι του στην Καρδαμύλη, αγναντεύοντας το ίδιο πέλαγος που ένωνε επί χιλιάδες χρόνια όλες τις εποχές του Ελληνισμού.Γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούω το ερώτημα «Έλλην ή Ρωμιός;», νιώθω πως κάτι λείπει από τη διατύπωσή του.
Διότι δεν είναι θέμα προσωπικής επιλογής ούτε καν δίλημμα.Δεν είναι δύο αντίπαλες ταυτότητες.
Ο Ρωμιός είναι η αναποδραστή ιστορική συνέχεια του Έλληνα και ο σύγχρονος Έλληνας κουβαλά και τους δύο μέσα του.Δύο ονόματα.
Δύο εποχές.
Μία μνήμη.
Μία ψυχή.

Μία αδιάσπαστη συνέχεια που διατρέχει τους αιώνες και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.
Και ίσως τελικά το ερώτημα να μην ήταν ποτέ «Έλλην ή Ρωμιός».
Η ιστορία άλλωστε έχει ήδη δώσει την απάντησή της.Μέσα στους αιώνες περπάτησαν μαζί.
Κι όπως οι λίγο παλαιότεροι τραγουδούσαν «Ρωμιός αγάπησε Ρωμιά», έτσι κι ο Ελληνισμός αγάπησε όλες τις εποχές του χωρίς να αρνηθεί καμία.Την αρχαία του κληρονομιά, τη βυζαντινή του ψυχή, τη ρωμαίικη μνήμη και τη νεότερη πορεία του.Ακριβώς γι’ αυτό άντεξε και γι’ αυτό συνεχίζει,παρά τις περιπέτειες των αιώνων να εξακολουθεί να αναγνωρίζει τον εαυτό του στον ίδιο καθρέφτη της ιστορίας.
Γιατί ο Έλληνας και ο Ρωμιός δεν υπήρξαν ποτέ δύο.Ήταν πάντοτε ένας!!