Διαβάζουμε την παραβολή του ανθρώπου που έπεσε στους ληστές με έναν τρόπο εντελώς ανθρωποκεντρικό. Ακόμη και το όνομά της έχει αλλάξει σε «Παραβολή του Καλού Σαμαρείτη». Έτσι την ακούμε από τους άμβωνες, στα κατηχητικά και στα σχολεία, από τότε που ήμασταν παιδιά.
Μας γοητεύει να τη θεωρούμε έτσι. Να αισθανόμαστε καλοί, δοτικοί, πρόθυμοι να προσφέρουμε, πάντα διαθέσιμοι για τον άλλον. Να κάνουμε καλές πράξεις, οικοδομώντας παράλληλα την καλή εικόνα του καλού Χριστιανού. Ακόμη και η έννοια του πλησίον έχει περιοριστεί μέσα σε ιδεολογικά όρια. Άλλοι θεωρούν πλησίον τον συμπατριώτη, τον Χριστιανό, τον άνθρωπο που έχει καλή μαρτυρία. Άλλοι, πάλι, περιφρονούν τους ομοεθνείς τους και περιορίζονται να θαυμάζουν, ακόμη και να αγιοποιούν, τους ξένους, τους περιθωριακούς, τους απροσάρμοστους. Ιδιαίτερα αυτή η δεύτερη θεώρηση του πλησίον βρίσκεται πολύ στη μόδα.
Όμως οι λέξεις, οι παραδεδομένες λέξεις, τα ονόματα έχουν σημασία, παιδιά! Σημασία! Δεν μας παρέδωσαν τυχαία οι Πατέρες την παραβολή αυτή με τον τίτλο «Παραβολή για τον άνθρωπο που έπεσε στους ληστές».
Εδώ δεν μιλάμε απλώς για μια ανθρωπιστική πράξη αλληλεγγύης, αυτονόητη άλλωστε για κάθε συνειδητό Χριστιανό. Εδώ έχουμε την αποκάλυψη της ανθρώπινης φύσης, τραυματισμένης από την αμαρτία, η οποία αποστάτησε από τον Θεό και έπεσε στα χέρια των δαιμόνων. Και πραγματικά, αυτή η εικόνα μας προκαλεί τρόμο, γιατί μας απογυμνώνει. Δεν μας προσφέρει το ευχάριστο συναίσθημα της αυτοδικαίωσης, την εκ δεξιών οίηση που μπορεί να μας χαρίσει η ικανοποίηση ότι αποδεικνυόμαστε «καλοί Σαμαρείτες».
Είναι ένας καθρέφτης που αποκαλύπτει ένα σώμα σχεδόν νεκρό, γεμάτο πληγές, που έχει απόλυτη ανάγκη τον Κύριο. Και ο ίδιος αυτός άνθρωπος, ο πληγωμένος και ανήμπορος, είναι και ο κάθε πλησίον μας, για τον οποίο έχουμε ευθύνη. Κι αυτό είναι κάτι που δύσκολα αντέχεται. Η ανάγκη να θεραπευτούμε τη στιγμή που θεωρούμε τους εαυτούς μας υγιείς και, ταυτόχρονα, να αναλάβουμε τη θεραπεία του άλλου,ενώ πολύ συχνά τον βλέπουμε ανταγωνιστικά, αποτελεί φοβερό πλήγμα στην αυταρέσκειά μας. Σκεφτείτε ότι ο Χριστός μας,είπε να αναλάβουμε αυτόν που μας κάνει κακό, αυτόν τον οποίο θεωρούμε εμπόδιο στα σχέδια μας, αυτον που φθονούμε ή τον θεωρούμε βάρος της γης.Αναξιοπρεπή πράγματα για χριστιανούληδες , θα έλεγε κάποιος μυαλωμένος. Ακόμα χειρότερα, να αναλάβουμε κάποιον αφανή και άσημο μακρυά από τα φώτα της δημοσιότητας, γεγονός που θα μας στερήσει επαίνους αλλά και μια γερή δόση ικανοποίησης για τις δυνατότητες μας.
Δείτε τη δυτική τέχνη, εκεί όπου συχνά πλεονάζει η νοοτροπία του ακτιβισμού και των έργων αυτοδικαίωσης. Ο πληγωμένος άνθρωπος εικονίζεται ως ο Χριστός. Εκείνος έχει ανάγκη από εμάς. Εμείς είμαστε οι δυνατοί, οι συγκροτημένοι, εκείνοι που μπορούν να προσφέρουν. Και αυτή η εικόνα συγκινεί, γιατί μας τοποθετεί στη θέση του σωτήρα.
Δείτε, όμως, και την ορθόδοξη τέχνη. Σαμαρείτης είναι ο Χριστός και ο γέροντας Αδάμ εικονίζεται ως το πτώμα που κείτεται στον δρόμο. Αυτή είναι μια αποκάλυψη της αλήθειας. Ο άνθρωπος δεν σώζει τον άνθρωπο. Ο Χριστός σκύβει πάνω στην ανθρώπινη φύση, την περιποιείται, χύνει στις πληγές της το κρασί και το λάδι της θεραπείας και την παραλαμβάνει για να την οδηγήσει στο πανδοχείο της σωτηρίας.
Γι' αυτό και πολλοί από τους πολιτισμένους, τους σοβαρούς και τους ευαίσθητους ανθρώπους αποστρέφονται αυτή την τέχνη της Εκκλησίας μας. Επειδή τους ελέγχει. Επειδή δεν τους αφήνει να σταθούν απέναντί της ως αυτάρκεις ευεργέτες, αλλά τους φανερώνει την πραγματική τους κατάσταση. Κι όμως, αυτή η αποκάλυψη δεν είναι καταδίκη. Είναι ένα προσκλητήριο στη σωτηρία τους.
π..Παντελεήμων Κρούσκος
