ΟΚΤΑΒΙΑΝΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

 

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΟΥ 14 Μ.Χ. ΠΕΡΝΑ ΣΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ, Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΝΙΑΣΕ ΤΗΝ PAX ROMANA

 

 

 

Γράφει  ο  Στυλιανός Καβάζης

 

Λίγο πριν πεθάνει, ο Αύγουστος συγκέντρωσε γύρω του τους αγαπημένους του φίλους και τους ρώτησε αν είχε παίξει καλά την «κωμωδία» της ζωής, τώρα που η παράσταση έφθανε στο τέλος της.Αφού τον διαβεβαίωσαν ότι είχε παίξει καλά τον ρόλο του, αναφώνησε, σύμφωνα με τον Σουητώνιο:

«Ἐπεὶ τοίνυν πάνυ καλῶς πέπαισται, δότε κρότον, καὶ πάντες ἡμᾶς μετὰ χαρᾶς προπέμψατε!»

«Αφού λοιπόν έπαιξα πολύ καλά, δώστε το χειροκρότημά σας και όλοι προπέμψτε μας με χαρά!»

Η περίφημη λατινική φράση «Plaudite, amici, comoedia finita est!» αποτελεί τη μεταγενέστερη γνωστή διατύπωση της φράσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι ο Σουητώνιος παραδίδει τα λόγια του Αυγούστου στα ελληνικά.

Ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας, λίγο πριν από το τέλος, χρησιμοποιεί τη γλώσσα του ελληνικού πολιτισμού για να δώσει έναν θεατρικό συμβολισμό στον ίδιο τον θάνατό του.

Ο Οκταβιανός γεννήθηκε το 63 π.Χ. και ήταν ανιψιός και υιοθετημένος γιος του Ιουλίου Καίσαρα. Ήταν μόλις 18 ετών όταν δολοφονήθηκε ο Καίσαρας το 44 π.Χ. και πληροφορήθηκε ότι τον είχε υιοθετήσει με τη διαθήκη του και τον είχε ορίσει κληρονόμο του.

 

Το φορτίο που έπεσε στους ώμους του ήταν τεράστιο.Για να φθάσει όμως στην απόλυτη εξουσία, χρειάστηκε να περάσει μέσα από δεκατρία χρόνια εμφυλίων πολέμων, συμμαχιών, προδοσιών και αμείλικτων πολιτικών συγκρούσεων.Από τη Δεύτερη Τριανδρία μέχρι τη σύγκρουσή του με τον άλλοτε σύμμαχό του, Μάρκο Αντώνιο, ο Οκταβιανός αποδείχθηκε ένας από τους πιο ικανούς πολιτικούς και στρατηγικούς νους της αρχαιότητας.

 

 Η τελική αναμέτρηση ήρθε το 31 π.Χ., στη ναυμαχία του Ακτίου, στην Ελλάδα 

 

Εκεί ο στόλος του Οκταβιανού, υπό τη στρατηγική καθοδήγηση του Αγρίππα, συνέτριψε τις δυνάμεις του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας και προς τιμήν της μεγάλης του νίκης αλλά και για να ελέγχει την δυτική Ελλάδα ίδρυσε την μεγαλύτερη σε έκταση πόλη της Αρχαίας Ελλάδας, την Νικόπολη. Έναν χρόνο αργότερα, η Αλεξάνδρεια έπεσε στα χέρια του και ο Αντώνιος και η Κλεοπάτρα έβαλαν τέλος στη ζωή τους.Ο Οκταβιανός έμεινε πλέον χωρίς ουσιαστικό αντίπαλο.Δεν ήταν ο πιο επιβλητικός άνδρας της εποχής του. Η υγεία του ήταν συχνά εύθραυστη και ο ίδιος δεν διέθετε τη στρατιωτική αίγλη ενός Ιουλίου Καίσαρα ή ενός Μάρκου Αντωνίου.

 

Είχε όμως κάτι ίσως σημαντικότερο

 διορατικότητα, πολιτική ευφυΐα, υπομονή και απαράμιλλη ικανότητα διαχείρισης της εξουσίας.

Ο Οκταβιανός δεν κατέστρεψε απλώς την παλιά Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Κατάφερε κάτι πολύ δυσκολότερο να δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό σύστημα που μπορούσε να λειτουργήσει και να επιβιώσει.Αναδιοργάνωσε τον στρατό, ενίσχυσε τη διοίκηση, αναμόρφωσε τη φορολογική και οικονομική διαχείριση, δημιούργησε μια πιο σταθερή κρατική μηχανή και αναδιοργάνωσε τις επαρχίες και τα σύνορα της ρωμαϊκής επικράτειας.Έτσι εγκαινιάστηκε η μακρά περίοδος σχετικής ειρήνης και σταθερότητας που έμεινε στην ιστορία ως Pax Romana.

 

Η Pax Romana δεν σήμαινε ότι σταμάτησαν όλοι οι πόλεμοι. Η Ρώμη συνέχισε να πολεμά στα σύνορά της και αντιμετώπισε εξεγέρσεις και συγκρούσεις. Σήμαινε όμως μια πρωτοφανή για τον μεσογειακό κόσμο περίοδο πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας, η οποία συμβατικά συνδέεται με την εποχή του Αυγούστου και διήρκεσε περίπου δύο αιώνες, μέχρι τον θάνατο του Μάρκου Αυρηλίου το 180 μ.Χ.Μετά τον θάνατό του ο Αύγουστος θεοποιήθηκε και το όνομά του έμεινε για πάντα χαραγμένο όχι μόνο στην ιστορία αλλά και στο ίδιο το ημερολόγιό μας.Ο μήνας Sextilis μετονομάστηκε σε Αύγουστος το 8 π.Χ., προς τιμήν του.

Υπάρχει επίσης μια πολύ γνωστή μεταγενέστερη παράδοση σύμφωνα με την οποία ο Αύγουστος πρόσθεσε μία ημέρα στον μήνα που έφερε το όνομά του, αφαιρώντας την από τον Φεβρουάριο, ώστε ο Αύγουστος να μη στερείται σε διάρκεια από τον Ιούλιο.Η ιστορία αυτή είναι δημοφιλής, όμως δεν επιβεβαιώνεται από τις αρχαίες πηγές. Έτσι, ας αφήσουμε τον δύσμοιρο Φεβρουάριο να κουτσαίνει τουλάχιστον μέσα στην παράδοση! 

Η προσωπικότητα του Αυγούστου σημάδεψε ανεξίτηλα την ιστορία της Ρώμης και ολόκληρου του τότε γνωστού κόσμου.Η αντίληψή του για την εξουσία και τη διακυβέρνηση αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην παράδοση που τον παρουσιάζει να θεωρεί ύψιστο επίτευγμα όχι απλώς την κατάκτηση της εξουσίας, αλλά την εγκαθίδρυση ενός κράτους σε σταθερές βάσεις και τη διασφάλιση της συνέχειάς του μετά τον ίδιο.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο επίτευγμα του Αυγούστου κατά την άποψη μου.

Δεν δημιούργησε απλώς μια αυτοκρατορία για τον εαυτό του. Δημιούργησε ένα σύστημα εξουσίας που συνέχισε να υπάρχει μετά τον θάνατό του.

Από τον Οκταβιανό στον Αύγουστο.

Από τον εμφύλιο πόλεμο στην Pax Romana.

Από τη Δημοκρατία στην Αυτοκρατορία.

Όμως θα κλείσω από εκεί ακριβώς όπου ξεκίνησα.Με μια ελληνική αναφορά.

Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Υπήρξε μια συμβολική «συνάντηση» ανάμεσα σε δύο από τις σημαντικότερες μορφές της αρχαιότητας.Ο ένας, ο Οκταβιανός Αύγουστος, ήταν ο άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.Ο άλλος, ο Αλέξανδρος Γ΄ ο Μακεδών, είχε πεθάνει σχεδόν τρεις αιώνες νωρίτερα, αλλά η μνήμη του εξακολουθούσε να δεσπόζει στην Ανατολή.Όταν ο Αύγουστος βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια, θέλησε να επισκεφθεί τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ο Σουητώνιος, στους Βίους των Καισάρων, παραδίδει ότι ο Αύγουστος ζήτησε να δει τη σορό του Αλεξάνδρου και, αφού την αντίκρισε, την τίμησε τοποθετώντας πάνω της χρυσό στεφάνι και λουλούδια.Όταν οι Αιγύπτιοι τον ρώτησαν αν ήθελε να δει και τους τάφους των Πτολεμαίων, ο Αύγουστος απάντησε:

«Ἐγὼ βασιλέα ἤθελον ἰδεῖν, οὐ νεκρούς.»

«Ήρθα να δω έναν βασιλιά, όχι νεκρούς.»

Μια συγκλονιστική εικόνα.

Ο Ρωμαίος ηγεμόνας, ο οποίος μόλις είχε κατακτήσει την Αίγυπτο, στέκεται μπροστά στη σορό ενός βασιλιά που είχε κατακτήσει τον ίδιο αυτόν κόσμο αιώνες πριν.

Δεν μπορούσαν να συναντηθούν.

Ο ένας ήταν ζωντανός. Ο άλλος είχε πεθάνει εδώ και σχεδόν τρεις αιώνες.

Κι όμως, εκείνη τη στιγμή η ιστορία έφερε τον έναν μπροστά στον άλλον.

Ο Αύγουστος δεν στάθηκε μπροστά στον Αλέξανδρο ως ένας απλός κατακτητής μπροστά σε έναν νεκρό.Στάθηκε μπροστά στη μνήμη ενός βασιλιά που είχε ήδη γίνει θρύλος και ίσως αυτή να είναι η πιο όμορφη εικόνα για το τέλος.

Ο Μακεδόνας Αλέξανδρος, που άνοιξε τον ελληνικό κόσμο προς την Ανατολή. Ο Ρωμαίος Αύγουστος, που ένωσε κάτω από τη ρωμαϊκή εξουσία μεγάλο μέρος εκείνου του κόσμου.

Δύο διαφορετικές εποχές.

Δύο διαφορετικές αυτοκρατορικές ιδέες.

Δύο από τις μορφές που άλλαξαν για πάντα την πορεία της Μεσογείου και της οικουμένης.

«Ο Οκταβιανός Αύγουστος αποτίει φόρο τιμής στη μούμια του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου»