ΑΝ τυχόν κάποιος ενδιαφέρεται να μελετήσει ή να διδάξει ή απλά να εξοικειωθεί με παλαιότερες μορφές της ελληνικής γλώσσας, μπορούμε να προτείνουμε τον παρακάτω οδηγό με κλιμακούμενα επίπεδα αρχαιογνωσίας (ως προς τη δυσκολία), μαζί με ανάλογες ηλεκτρονικές πηγές κειμένων.
~ ~ ~ ~ ~
Για μια πρώτη, απλή, ευκρινή και πολύ παιδαγωγική μορφή εξοικείωσης συνιστούμε τα παλιά (προ της γλωσσικής μεταρρύθμισης) αναγνωστικά του Δημοτικού σε απλή καθαρεύουσα, όπως αυτό εδώ: 
Ένα δεύτερο επίπεδο δυσκολίας είναι τα κείμενα της Μεσαιωνικής Δημώδους Γραμματείας μετά τον 11ο αιώνα (Διγενής Ακρίτας, Πτωχοπροδρομικά, Ερωτόκριτος, Χρονικό του Μορέως), που αποτυπώνουν την αργή αλλά σταθερή μετάβαση στη σύνταξη και μορφολογία της σημερινής δημοτικής μας γλώσσας (απλοποίηση πτώσεων, χρήση αναλυτικών τύπων, εισαγωγή νέων λέξεων κ.λπ.). ☛ Σπουδαία πηγή σχετικών κειμένων εδώ (από το Κέντρο Ελληνικής γλώσσας): https://dimodis.greeklanguage.gr/index.php...
Τρίτο επίπεδο δυσκολίας είναι η λόγια εκκλησιαστική γλώσσα (περίπου της εποχής της επανάστασης). Ενδεικτικά, ο μνημειώδης Συναξαριστής του αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου. Είναι καθαρεύουσα της εποχής συνδυασμένη όμως με στοιχεία της καθημερινής ομιλούμενης γλώσσας της εποχής (18ος-19ος αιώνας), συνδυασμός που κάνει τα κείμενα αυτά ένα ιδιαίτερα γλαφυρό ανάγνωσμα.☛ πηγή από τα βιβλία της Ανέμης https://anemi.lib.uoc.gr/.../6/b/f/metadata-39-0000368.tkl ]
Τέταρτο επίπεδο είναι τα κείμενα διαφόρων λογοτεχνών που έγραψαν στην καθαρεύουσα. Η μεγαλύτερη ώς τώρα συγκέντρωση τέτοιων κειμένων είναι το Project Gutenberg
Τέταρτο επίπεδο είναι τα κείμενα διαφόρων λογοτεχνών που έγραψαν στην καθαρεύουσα. Η μεγαλύτερη ώς τώρα συγκέντρωση τέτοιων κειμένων είναι το Project Gutenberg Εκεί βάσει τίτλου και ημερομηνίας μπορεί κάποιος να ανατρέξει στα νεότερα κείμενα.
(ΣΗΜ Δεν είναι όλα βεβαίως ευκολοδιάβαστα. Κάποιος θα συναντήσει δυσκολία πχ στον Βιζυηνό, τον Βικέλα, τον Κονδυλάκη, τον Ραγκαβή, θα βρεί όμως πιο προσιτά π.χ. τα παλαιότερα διηγήματα του Καρκαβίτσα (ο οποίος αρχικά έγραφε στην Καθαρεύουσα).
Για έναν ακόμα μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας, αλλά ταυτόχρονα αισθητικής και πνευματικής απόλαυσης, είναι ιδανικά τα κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, τα οποία μπορεί να τα βρει κανείς όλα συγκεντρωμένα και ελεύθερα προσβάσιμα εδώ☛ https://www.papadiamantis.net/ (Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών).
Συνιστούμε ιδιαίτερα τα διηγήματα:
Και μόνο η ευχέρεια στην ανάγνωση του Παπαδιαμάντη (ο οποίος για πολλούς είναι ο μεγαλύτερος Έλληνας συγγραφέας των νεότερων χρόνων) αποτελεί σημαντικό λόγο να προσπαθήσει κάποιος να εξοικειωθεί με την καθαρεύουσα...
Πέμπτο επίπεδο δυσκολίας είναι τα Ευαγγέλια, ειδικά τα 3 πρώτα, που είναι περισσότερο αφηγηματικά (Ματθαίου, Μάρκου και Λουκά). Πέρα από πραγματικά ελάχιστες λεξιλογικές διαφορές, τα κείμενα αυτά είναι στο ύφος τους σαν παραμύθια , με σύνταξη πιο απλή από τα κείμενα της καθαρεύουσας. ☛ Ενδεικτική πηγή (μαζί με νεοελληνική απόδοση): https://religious.gr/%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%AE-%CE...
Ένα αρκετά προχωρημένο επίπεδο αρχαιογνωσίας -αλλά όχι τόσης δυσκολίας όση έχουν τα αρχαία κλασικά κείμενα- είναι η βυζαντινή υμνογραφία, την οποία (όσον αφορά τη λειτουργική της χρήση) μπορείτε να βρείτε ολόκληρη εδώ: ΣΗΜ Μια προσπάθεια μετάφρασης -πολύ έγκυρη και προσεγμένη- των περισσότερων από τα παραπάνω κείμενα υπάρχει σε αυτό το σπουδαιότατο έργο ζωής:
Το αποκορύφωμα της αρχαιογνωσίας, που όμως απαιτεί σίγουρα ειδικότερες φιλολογικές γνώσεις, είναι τα αρχαία ελληνικά κείμενα, προ της ελληνιστικής περιόδου.
Το αποκορύφωμα της αρχαιογνωσίας, που όμως απαιτεί σίγουρα ειδικότερες φιλολογικές γνώσεις, είναι τα αρχαία ελληνικά κείμενα, προ της ελληνιστικής περιόδου. Πολύ σπουδαία πηγή, μαζί με τις καλύτερες μεταφράσεις, υπάρχει στο έργο "Μνημοσύνη" (του Κέντρου Ελληνικής γλώσσας)
Ειδικότερη θαυμάσια επιλογή και ανθολόγηση κειμένων είναι οι "Ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα " (επίσης του Κέντρου Ελληνικής γλώσσας):
Μια προσωπική κατάθεση: είναι πραγματική γλωσσική μυσταγωγία να διαβάζει κανείς τον Όμηρο παράλληλα με τη μετάφραση του Δ. Μαρωνίτη. Ίσως κανείς από τους μύστες των αρχαίων κειμένων δεν κατάφερε να επιτύχει τέτοια αντιστοιχία αισθήματος και γλωσσικού τόνου με το πρωτότυπο ...Δεν είναι απλώς γλωσσική μελέτη, αλλά πραγματική μυσταγωγία. Τα δύο άκρα ενός γλωσσικού συνεχούς 3.000 ετών!...
❧
_____________
1 σχόλιο:
Στον οδηγό σας, η μετάβαση από την εκκλησιαστική γλώσσα των νεότερων χρόνων στα παλαιότερα κείμενα μπορεί να συνοδευτεί από μια μικρή άσκηση σύγκρισης: κρατάμε λίγες προτάσεις, εντοπίζουμε τα ρήματα και τις μετοχές και δοκιμάζουμε πρώτα τη δική μας απόδοση. Η δυσκολία χρειάζεται να κρίνεται στο συγκεκριμένο απόσπασμα, αφού αλλάζει αρκετά ακόμη και μέσα στο έργο ενός συγγραφέα.
Ως συμπληρωματικό υλικό ανάγνωσης, στην «Ομολογία πίστεως» του Νικοδήμου του Αγιορείτη υπάρχει ψηφιακό ελληνικό κείμενο με πλοήγηση ανά ενότητα: https://paterika.com/fathers/nicodemus-hagiorita/confessio-fidei
Δηλώνω ότι σχετίζομαι με την παρουσίαση του paterika.com. Πρόκειται για πρόσθετο κείμενο για εξάσκηση, χωρίς να υπονοείται ότι αποτελεί βαθμονομημένο μάθημα ή ότι ταυτίζεται γλωσσικά με τον Συναξαριστή που αναφέρετε.
Δημοσίευση σχολίου