ΣΤΗΝ Παλαιά Διαθήκη υπάρχει μια θαυμαστή διήγηση για τη γέννηση του Ισαάκ από την υπερήλικη μητέρα του, τη Σάρα. Κατά τη διάρκεια της γνωστής φιλοξενίας του Αβραάμ, οι τρεις φιλοξενούμενοι άνδρες τού είπαν ότι η γυναίκα του θα γεννήσει παιδί. Όταν εκείνη το άκουσε μέσα από τη σκηνή της, γέλασε ξέροντας ότι δεν μπορεί να γεννήσει, αφού είναι πολύ μεγάλη στην ηλικία (“ἐξέλιπε τῇ Σάῤῥᾳ τὰ γυναικεῖα”)· και ο σύζυγός της επίσης ήταν «πρεσβύτερος».
❝ἐγέλασε δὲ Σάῤῥα ἐν ἑαυτῇ, λέγουσα· οὔπω μέν μοι γέγονεν ἕως τοῦ νῦν, ὁ δὲ κύριός μου πρεσβύτερος❞ (Γεν. 18,12)
Είπε τότε ο Κύριος: «Γιατί γέλασε η Σάρρα; υπάρχει τίποτε αδύνατον για τον Θεό»; («μὴ ἀδυνατήσει παρὰ τῷ Θεῷ ῥῆμα;»). Ακούγοντάς το η Σάρα φοβήθηκε και είπε: «Όχι, δεν γέλασα». Και της απαντά ο Κύριος: «Όχι, γέλασες!» («οὐχί, ἀλλὰ ἐγέλασας»).
Όταν όμως μετά η Σάρα αποκτά παιδί, το γέλιο αλλάζει σημασία. Γίνεται γέλιο χαράς.
❝καὶ Ἁβραὰμ ἦν ἑκατὸν ἐτῶν, ἡνίκα ἐγένετο αὐτῷ Ἰσαὰκ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. εἶπε δὲ Σάῤῥα· γέλωτά μοι ἐποίησε Κύριος·
ὃς γὰρ ἂν ἀκούσῃ, συγχαρεῖταί μοι❞ (Γεν. 21,5-6)
ΔΕΝ είναι τυχαία αυτή η επιμονή του κειμένου στο γέλιο πικρής απόγνωσης της Σάρας, που μετά γίνεται γέλιο χαράς. Όταν τελικά τον επόμενο χρόνο έμεινε έγκυος και απέκτησε παιδί, το παιδί ονομάστηκε “Ισαάκ”, από το εβραϊκό “Yitcḥāq” «γελάει – θα γελάσει». Το όνομα έτσι έρχεται να σφραγίσει και να διαιωνίσει το γεγονός ότι η μητέρα του παιδιού γέλασε με την ιδέα της τεκνογονίας και μετά γέλασε από χαρά με την διάψευσή της (με άλλα λόγια, διακηρύχθηκε το γεγονός ότι η γέννηση αυτού του παιδιού ήταν ένα θαύμα του Θεού).
◆ Η ιστορία αυτή δείχνει κάτι πολύ ενδιαφέρον για τα ονόματα της Βίβλου: τις πιο πολλές φορές συνδέονται αιτιολογικά με τη γέννηση, τη βιοτή, και άλλα γεγονότα που συνδέονται με το πρόσωπο που φέρει το όνομα. Και το πιο ενδιαφέρον: το ίδιο το βιβλικό κείμενο έρχεται να εξηγήσει την αιτία της ονοματοδοσίας. Μερικά παραδείγματα:
▸ Το όνομα “Αβραάμ”, “Avrāham” σημαίνει «πατέρας πλήθους, πολλών εθνών». Λέει η Γραφή (Γένεσις 17,5): «ἀλλ’ ἔσται τὸ ὄνομά σου Ἀβραάμ, ὅτι πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε».
▸ Ο άλλος γιος του Αβραάμ, τον οποίο απέκτησε με την Άγαρ, ονομάστηκε “Ἰσμαήλ”, από το εβραϊκό “Yıšmāél” «ο Θεός ακούει», για το οποίο δίνεται η παρακάτω εξήγηση (Γένεσις 16, 11): «καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰσμαήλ, ὅτι ἐπήκουσεν Κύριος τῇ ταπεινώσει σου».
▸ Ο γιος του Ισαάκ ονομάστηκε “Ιακώβ”, από την εβραϊκή λέξη “aqḗb” «φτέρνα», αφού σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση κατά τη διάρκεια τού τοκετού ο Ιακώβ γεννήθηκε δεύτερος, κρατώντας τη φτέρνα τού δίδυμου αδελφού του Ησαύ.
▸ Μετά τη μάχη του με άγγελο του Θεού ο Ιακώβ ονομάστηκε “Ισραήλ”, από το εβραϊκό “Yisra’ēl”, που ίσως σημαίνει «μάχεται με τον Θεό», «μαχητής τού Θεού» ή «ο Θεός κυριαρχεί», Κι αυτό εξηγείται από το κείμενο (Π.Δ., Ο΄, Γένεσ. 32,28): «οὐ κληθήσεται ἔτι τὸ ὄνομά σου Ἰακώβ, ἀλλὰ Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός».
▸ Το όνομα, τἐλος, του νομοθέτη Μωυσή, το εβραϊκό “Mošé”, σύμφωνα με τη Βίβλο σημαίνει «βγαλμένος έξω, σωσμένος (από το νερό)» (πβ. εβραϊκό “mašah” «βγάζω έξω»). Λέει πάλι το κείμενο της Εξόδου (Π.Δ., Ο΄, Έξοδος 2, 10): «ἐπωνόμασεν δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Mωυσῆν λέγουσα, ἐκ τοῦ ὕδατος αὐτὸν άνειλόμην».
◆ Στον βιβλικό πολιτισμό, όπου τα πάντα εντάσσονται στην προοπτική μιας ιερής ιστορίας, της σχέσης δηλαδή του Θεού με τον άνθρωπο, τα ονόματα ακολουθούν και τρόπον τινα υπομνηματίζουν αυτή τη προοπτική. Παρουσιάζονται σαν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος ενός γενικότερου ιερού νοήματος.
~ ~ ~
________
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου