«Οὐκ ἑάλω ἡ Ρίζα! Οὐκ ἑάλω τὸ Φῶς!»
~Νικηφόρος Βρεττάκος, «Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη»~
Γράφει ο Στυλ. Καβάζης Μια μέρα σαν την σημερινή,29 Μαΐου του 1453 η Βασιλεύουσα ανέπνεε για τελευταία φορά μέσα σε καπνό, αίμα και προσευχή. Τα τείχη έτριζαν από τα κανόνια, οι καμπάνες της Αγία Σοφία σίγησαν και η υπερχιλιόχρονη Ρωμανία στεκόταν στο χείλος της αιωνιότητας. Εκεί, μπροστά στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού, ο τελευταίος Αυτοκράτορας των Ρωμαίων, Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, δεν διάλεξε τη σωτηρία ούτε την παράδοση. Διάλεξε να σταθεί όρθιος. Με το σπαθί στο χέρι, υπέρ πίστεως και πατρίδος, έπεσε μαχόμενος μαζί με τους τελευταίους υπερασπιστές της Πόλης, κλείνοντας με το αίμα του το τελευταίο κεφάλαιο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ανοίγοντας τον μαρτυρικό δρόμο του νεότερου Ελληνισμού. Από εκείνη την αποφράδα αυγή δεν γεννήθηκε μόνο ένας θρύλος αλλά η μνήμη, η αντοχή και η ακατάλυτη συνέχεια του Γένους.
Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ο τελευταίος αυτοκράτωρ της Ρωμανίας, ο τελευταίος υπερασπιστής μιας αυτοκρατορίας χιλίων ετών, εκείνος που ο Οδυσσέας Ελύτης θα ονόμαζε αιώνες αργότερα «ο τελευταίος Έλληνας». Όχι επειδή μετά από αυτόν δεν υπήρξαν Έλληνες, αλλά επειδή με τον θάνατό του έκλεισε ένας κύκλος και άνοιξε ένας άλλος που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα..
Ο Κωνσταντίνος δεν γεννήθηκε για να βασιλεύσει σε εποχές ακμής. Γεννήθηκε για να σταθεί όρθιος σε εποχές ερειπίων. Κληρονόμησε όχι μια αυτοκρατορία, αλλά τα απομεινάρια της. Τείχη ραγισμένα, ταμεία άδεια, συμμάχους απόντες και υπηκόους διχασμένους. Κι όμως, μέσα σε αυτή την ιστορική ερημία, κράτησε ζωντανή εκείνη τη χρυσή γραμμή ατελεύτητη που ενώνει την αρχαία Ελλάδα, τη Ρωμανία και τον νεότερο Ελληνισμό τη γλώσσα, την πίστη, την ιστορική συνείδηση.
Ήξερε.
Ήξερε ότι η Πόλη δεν σωζόταν.
Ήξερε ότι η Δύση δεν θα ερχόταν.
Ήξερε ότι η ιστορία είχε ήδη αποφασίσει.
Κι όμως, δεν παρέδωσε ούτε εκατοστό. Γιατί υπάρχουν στιγμές όπου η πολιτική υποχωρεί μπροστά στο ήθος και η λογική μπροστά στο χρέος. Όταν του ζητήθηκε η Πόλη, απάντησε όχι ως μονάρχης, αλλά ως εκπρόσωπος ενός λαού με το περίφημο:
«Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ’ ἐμόν ἐστιν…»
Με αυτά τα λόγια, ο Κωνσταντίνος δεν υπερασπίστηκε απλώς τείχη. Υπερασπίστηκε την αρχή ότι υπάρχουν πράγματα που δεν παραδίδονται.Την ύστατη νύχτα, στην Αγία Σοφία, χωρίς Πατριάρχη, χωρίς βεβαιότητες, χωρίς ελπίδα σωτηρίας, κοινώνησε ως άνθρωπος που γνωρίζει ότι βαδίζει προς τον θάνατο. Όχι ως άγιος, αλλά ως συνειδητός μάρτυρας της ιστορίας. Και την αυγή της αποφράδας μέρας, στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού, έπεσε μαχόμενος υπέρ πίστεως και πατρίδος όχι για να νικήσει, αλλά για να νοηματοδοτήσει την ήττα.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το μέγεθός του.
Όχι στη νίκη, αλλά στη θυσία.
Όχι στην επιβίωση, αλλά στην επιλογή.
Η θυσία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου δεν ήταν απλά ένα στρατιωτικό γεγονός, ήταν ιστορικός καταλύτης. Από το σώμα του που χάθηκε στα ερείπια της Πόλης γεννήθηκε ο θρύλος, και από τον θρύλο γεννήθηκε η αντοχή. Τέσσερις αιώνες σκλαβιάς δεν έσβησαν τον Ελληνισμό, γιατί είχε ήδη αποκτήσει το δικό του μαρτυρικό πρότυπο. Έναν αυτοκράτορα που έπεσε όπως οι ήρωες της αρχαιότητας, αλλά προσευχήθηκε όπως οι άγιοι της Ρωμιοσύνης.
Από εκείνον ξεκινά ο δρόμος που οδηγεί στο Κρυφό Σχολειό, στον Κολοκοτρώνη, στο ’21, στη νεότερη Ελλάδα. Όχι ευθύγραμμα, αλλά υπόγεια σαν τη γραμμή του Ελύτη που σέρνεται πίσω του καθώς ορμά στο πλήθος. Ο Κωνσταντίνος δεν ανήκει μόνο στο Βυζάντιο ανήκει σε κάθε στιγμή που ο Ελληνισμός επιλέγει το καθήκον αντί της ασφάλειας.Γι’ αυτό και δεν χρειάστηκε να ονομαστεί «Μέγας».
Η ιστορία τον έκρινε αλλιώς.
Τον κατέγραψε ως σύμβολο.
Σήμερα λοιπόν στην επέτειο της αποφράδας ημέρας της Άλωσης θυμόμαστε την απαρχή μιας θυσίας που ακόμη μας αφορά. Γιατί όσο υπάρχει Έλληνας που αναγνωρίζει τον εαυτό του σε εκείνον τον άνδρα που στάθηκε μόνος μπροστά στην Πύλη, η γραμμή δεν κόπηκε.
Και όσο αυτή η γραμμή παραμένει ατελεύτητη,
ο τελευταίος Έλληνας δεν πέθανε ποτέ.
«Υπέρ μακαρίας μνήμης και αιωνίου αναπαύσεως του ενδόξου Βασιλέως των Ρωμαίων και Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και των συν αυτώ μαρτυρικώς πεσόντων κατά την άλωση της Βασιλίδος των Πόλεων».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου