ΕΤΣΙ ονομάζονται οι Απόστολοι σε μια περιγραφή του Μυστικού δείπνου (Κανόνας της Μεγ. Πέμπτης, ποίημα Αγίου Κοσμά του Μελωδού)
❝ Οἱ δαιτυμόνες οἱ μακαριστοί, ἐν τῇ Σιὼν τῷ Λόγῳ προσκαρτερήσαντες,
οἱ Ἀπόστολοι παρείποντο ( = ακολούθησαν)
τῷ Ποιμένι ὡς ἄρνες·
καὶ συνημμένοι, ᾧ οὐκ ἐχωρίσθησαν Χριστῷ,
θείῳ λόγῳ τρεφόμενοι, εὐχαρίστως ἐβόων·
Τὸν Κύριον ὑμνεῖτε τὰ ἔργα,
καὶ ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας ❞
➤ Η λέξη "δαιτυμών" (που επιβιώνει στο νεοελληνικό ""συνδαιτυμόνας" «προσκεκληµένος σε δείπνο, οµοτράπεζος») προέρχεται από το σπάνιο αρχ. "δαιτύς, -ύος" «κοινό γεύμα».
Καθώς όμως η αφετηρία είναι το ρ. "δαίω, -ομαι" «κόβω, διανέµω», με περισσότερη ακρίβεια θα λέγαμε ότι αρχικά "δαιτύς" θα σήμαινε το «γεύμα στο οποίο κάποιος μοιράζει τα εδέσματα και όλοι μαζί τρώνε». Επομένως, η αρχική σημασία της λ. "δαιτυμόνες" είναι «αυτοί που τρώνε μαζί το φαγητό που κάποιος μοιράζει».
➤ Το πώς η έννοια του «μοιράσματος» είναι η βασική εδώ φαίνεται από δύο ομόρριζες λέξεις:
● "δαίμων", αρχικώς ήταν η θεότητα που «μοιράζει» τη μοίρα (μόνο όταν η σημασία της λέξης ευρύνθηκε ώστε να σημαίνει γενικά τη μοίρα προέκυψαν τα πάμπολλα σύνθετα της λέξης, όπως "ευδαίμων, δεισιδαίμων κ.λπ.)
● "πανδαισία" ήταν το συμπόσιο, η ευωχία όπου παρατίθενται, μοιράζονται όλων των ειδών τα φαγητά.
➤ Συνεπώς, «δαιτυμόνες μακαριστοί» δεν είναι απλώς οι «μακάριοι ομοτράπεζοι», αλλά οι συμμετέχοντες σε γεύμα όπου ο οικοδεσπότης Χριστός μοιράζει ο ίδιος φαγητό και ποτό (Ματθ. 26. 26-27): το σώμα και το αίμα του.
__________
Ο κανόνας της Μ. Πέμπτης, ποίημα Αγίου Κοσμά του Μελωδού (όπως & όλοι οι κανόνες της Μεγ. Εβδομάδας) είναι ένα κομψοτέχνημα της βυζαντινής υμνογραφίας. Συνδυάζει συγκίνηση, ποιητική μεγαλοπρέπεια και θεολογικό βάθος. Μέσα από τις ωδές του, ζούμε το δράμα του Μυστικού Δείπνου και την ταπείνωση του Νιπτήρα, με τον Χριστό να μας καλεί στην «ἀθάνατο τράπεζα» της Θείας Κοινωνίας.
☙ Ο Άγιος Κοσμάς είναι αρχαιοπρεπής και υπαινικτικός. Αυτές οι λέξεις των χαρακτηρίζουν. Στίχοι, όπως «Τμηθείσῃ τμᾶται, πόντος ἐρυθρός», υφαίνουν εικόνες από την Παλαιά Διαθήκη (Ερυθρά Θάλασσα, Ιωνάς, Βαβυλώνα), που προτυπώνουν τη σωτηρία.
☙ Με πολλή δραματικότητα και συγκίνηση, ο Κανόνας ζωντανεύει το θέατρο της σωτηρίας: από την προδοσία του «ἀδιόρθωτου» Ιούδα μέχρι την ταπείνωση του Χριστού, που «νεφέλαις τὸν πόλον περιβάλλων, ζώννυται λέντιον». Η θλίψη των Αποστόλων και η θριαμβευτική αγάπη του Διδασκάλου δημιουργούν ένα κρεσέντο συναισθημάτων.
☙ Αλλά ο ποιητής, δεν διστάζει να διατυπώσει και εκφράσεις μεγάλης θεολογικής πυκνότητας, όπως το τροπάριο «Ὡς ἄνθρωπος ὑπάρχω, οὐσίᾳ οὐ φαντασίᾳ» (ίσως το πιο δύσκολο όλης της υμνογραφίας) αντλώντας από τη δογματική γλώσσα των Οικουμενικών Συνόδων.
☙ Όλα αυτά, με υψηλό, αρχαιοπρεπές ύφος, ρυθμοτονική αρτιότητα, μουσικότητα, σπάνια στην υμνογραφία. Παραθέτουμε ενδεικτικά μόνο ένα τροπάριο, από τη ε' ωδή:
Ἡ τὸ ἄσχετον κρατοῦσα καὶ ὑπερῷον ἐν αἰθέρι ὕδωρ,
ἡ ἀβύσσους χαλινοῦσα,
καὶ θαλάσσας ἀναχαιτίζουσα,
Θεοῦ σοφία, ὕδωρ Νιπτῆρι βάλλει·
πόδας ἀποπλύνει δὲ δούλων Δεσπότης.
Κατά τη γνώμη μας, το έργο αυτό είναι δεύτερο στη σειρά πιο αξιόλογο έργο της υμνογραφίας των κανόνων. Μπορείτε να το δείτε εδώ (από το σημείο «Τμηθείσῃ τμᾶται»):
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου