Μυθολογικά ονόματα που αποδίδουν εκ των υστέρων ιδιότητες ~

Η γενική αρχή της ονοματοδοσίας είναι ότι τα ονόματα δίνονται σε ένα πρόσωπο προληπτικά, δηλαδή εκ των προτέρων, ώστε να του αποδώσουν ιδιότητες. Στα μυθικά πρόσωπα, όμως, καθώς και σε όσους το όνομά τους έχει μεταφερθεί μέσω της παράδοσης, η κατονομασία συχνά γίνεται εκ των υστέρων, βάσει γνωστών χαρακτηριστικών ιδιοτήτων των προσώπων αυτών.

 

 

 

 

"Αίσωπος"

Το όνομα "Αίσωπος", του μεγάλου αρχαίου Έλληνα μυθοποιού του 6ου αιώνα π.Χ., είναι μάλλον σύνθετο από το αρχαίο "αἶσα" («μοίρα, πεπρωμένο» – πβ. το επίθετο "αίσιος") και το θέμα "-ωπ-" της λέξης "ὄψ, ὀπ-ός" («όψη» – πβ. "οπή", "όψη").

Ετυμολογική σημασία → «Αυτός που βλέπει το πεπρωμένο».

"Αχιλλέας"

Το όνομα "Αχιλλέας" ("Ἀχιλλεύς") του κορυφαίου ήρωα της "Ιλιάδας" έχει προταθεί ότι προέρχεται από τις λέξεις "ἄχος" («θλίψη, πόνος» – πιθανόν μέσω υποκοριστικού "ἀχ-ίλος") και "λαός" (σύνηθες β΄ συνθετικό σε ονόματα, πβ. "Ἀγησί-λαος", "Ἀρχέ-λαος" κ.ά.).

Ετυμολογική σημασία → «Αυτός που προξενεί θλίψη / πόνο στους ανθρώπους» (ίσως υπονοώντας τους αντιπάλους του).

"Καλυψώ"

Η νύμφη "Καλυψώ", που υποδέχθηκε και κράτησε τον Οδυσσέα στο νησί της Ωγυγία για επτά χρόνια, έχει όνομα που, σύμφωνα με μία εκδοχή, σχηματίστηκε από το ρήμα "καλύπτω".

Ετυμολογική σημασία → «Αυτή που προσπαθεί να κρύψει» (υπονοώντας την επιθυμία της να κρατήσει τον Οδυσσέα για πάντα κοντά της, νέο και αθάνατο).

"Ορφέας"

Το όνομα "Ορφέας", σύμφωνα με μία εκδοχή, ανάγεται στο Ι.Ε. "orbho-" («ορφανός»).

Ετυμολογική σημασία → Αν ληφθεί υπό ευρύτερη έννοια, μπορεί να σχετίζεται με το ότι ο μυθικός Ορφέας είχε στερηθεί τη σύζυγό του, "Ευρυδίκη".

"Πανδώρα"

Σύμφωνα με τη μυθολογία, στη "Πανδώρα" δόθηκε από τους θεούς ως γαμήλιο δώρο ένα πιθάρι (το γνωστό "κουτί της Πανδώρας"), το οποίο περιείχε όλα τα δεινά και που, όταν εκείνη το άνοιξε, τα άφησε να ξεχυθούν στον κόσμο.

Ετυμολογική σημασία → Το όνομά της είναι σύνθετο από "παν-" και "-δώρα", άρα σημαίνει:

◆ ⅰ) «Αυτή που είναι προικισμένη με όλα τα δώρα από τους θεούς»

◆ ⅱ) «Αυτή από την οποία εκπορεύονται όλα τα δώρα προς τους ανθρώπους»

"Δώρος"

Το όνομα "Δώρος", του μυθικού γιου του "Έλληνος" και εγγονού του "Δευκαλίωνος", αναφέρεται στην αρχαία γραμματεία ως ο φερώνυμος μυθικός πρόγονος των "Δωριέων".

Ετυμολογική σημασία → Είναι πιθανό ότι σχηματίστηκε από το εθνωνυμικό "Δωριεῖς", προκειμένου να δικαιολογήσει την ονομασία αυτού του λαού.

"Καλλιόπη"

Η "Καλλιόπη", Μούσα της επικής και λυρικής ποίησης, έχει όνομα που προέρχεται από τα "καλλι-" και "-όπη", από τη λέξη "ὄψ, ὀπός" («φωνή»).

Ετυμολογική σημασία → «Αυτή που έχει όμορφη φωνή» (καλλίφωνη).

❧ Έτσι, στα μυθολογικά ονόματα συχνά παρατηρούμε μια αναδρομική διαδικασία ονοματοδοσίας, όπου η σημασία του ονόματος διαμορφώνεται βάσει των ιδιοτήτων και του ρόλου που αποδίδεται στο κάθε πρόσωπο μέσα στον μύθο.

______

από Γ. #Μπαμπινιώτη, Λεξικό Κυρίων Ονομάτων, bit.ly/3z9gwF8, ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 63. Μυθολογικά ονόματα που αποδίδουν εκ των υστέρων ιδιότητες