🌾Η σπουδαιότερη γλώσσα ~

  Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας. 

Ασφαλώς μπορεί να υπάρχει αντίλογος, αυτή όμως είναι η στάση μας, ανάμεσα σε δύο ακραίες θέσεις: σε εκείνη που βλέπει τη γλώσσα ως μέσο δόξας και σύμβολο εθνικής υπεροχής, και σε εκείνη που την αποδομεί, δήθεν χάριν γλωσσικού εξισωτισμού, αρνούμενη κάθε λόγο εορτασμού.

Η δική μας θέση είναι έξω από κάθε ιδεολογία: αξίζει να γιορτάζουμε την Ελληνική γλώσσα γιατί μέσα της ζούμε. Δεν είναι κτήμα μας — είναι η ζωή μας.

 

 

 

____________________________

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ αν η Ελληνική είναι η «σπουδαιότερη γλώσσα στον κόσμο» νομίζουμε ότι έχει μικρή αξία, αν η γλώσσα δεν είναι σπουδαία στην καρδιά μας, περισσότερο από ό,τι είναι στο μυαλό μας και στα δεδομένα των στατιστικών. Η γλωσσική ιδεολογία της ισχύος, όπως ίσως κάθε ιδεολογία τελικά, είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της καρδιάς....

ΜΙΛΟΥΝ ΠΟΛΛΟΙ για τα «εκατομμύρια λέξεων» (sic) της Ελληνικής, για τις γλωσσικές της ρίζες από όπου «προέρχονται όλες οι λέξεις της γης», για το αλφάβητό της που είναι «αδύνατο να στηρίχθηκε σε κανένα άλλο», για την «παρά μία ψήφο ανακήρυξή της σε γλώσσα όλων των εθνών». (Πώς να τα «αντέξει» μία και μόνη γλώσσα όλα αυτά; ) Αλλά η Ελληνική δεν τα χρειάστηκε αυτά ποτέ για να είναι αυτό που είναι.

Η ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ, ως γλώσσα από τις αρχαιότερες και με αδιάκοπη συνέχεια, είναι σε υπέρτατο βαθμό καλλιεργημένη, ΔΕΝ είναι όμως κυρίως οι πρωτιές και οι αριθμοί της. Αυτά, αν υπάρχουν (και βεβαίως κάποια υπάρχουν), ίσως και να μην έχουν τόση αξία τελικά. Η ομορφιά της γλώσσας μας αναδύεται μέσα από τις ρωγμές του μοναχικού μας χρόνου και τόπου, σαν «φωνή αύρας λεπτής», όχι σαν «ήχος πνοής βιαίας». Έχει στιγμές άλλοτε ευφρόσυνες, άλλοτε επώδυνες, αλλά πάντοτε ανθρώπινες και αληθινές:

ΑΠΟ τις καμένες πλάκες της Γραμμικής Β, τον απόηχο του άσματος των αοιδών, τις επιτάφιες επιγραφές, τα θραύσματα των ερωτικών ελεγειών, τους μυσταγωγικούς διαλόγους του Πλάτωνα και τις νοητικές εξάρσεις του Αριστοτέλη…

ΑΠΟ τις ανυπέρβλητες μεταφράσεις εβδομήντα αλλόγλωσσων σοφών, τα σπαράγματα των ευαγγελικών παπύρων, τα συγκινημένα κοντάκια του Ρωμανού, τις υψηγορίες του Χρυσοστόμου και τους κανόνες του Δαμασκηνού και του Κοσμά (όλοι αυτοί προερχόμενοι από την Συρία...), τα χαίρε του Ακαθίστου Ύμνου….

ΑΠΟ τα μεσαιωνικά μυθιστορήματα (πάντοτε ανεκπλήρωτης αγάπης), από τον Ερωτόκριτο και την Ερωφίλη, τα «παιδικά» Ελληνικά του αγράμματου Μακρυγιάννη και την ποίηση των (κατά Σεφέρη) ποιητών μας που «δεν ήξεραν Ελληνικά», τα διηγήματα του κοσμοκαλόγερου Παπαδιαμάντη, τα δημοτικά τραγούδια, με τα ακριτικά κατορθώματα και τις ανείπωτα θλιμμένες παραλογές, τα ρεμπέτικα άσματα των περιθωριακών, τα ευφρόσυνα κάλαντα των παιδιών στις γειτονιές…

ΜΑΖΙ, βεβαίως, με χιλιάδες άλλα πράγματα, και, πάνω απ’ όλα, τη σύγχρονη, πανέμορφη προφορική μας λαλιά — με όλα τα ιδιώματα, τις διαλέκτους, τις κοινωνικές ποικιλίες και τις γλωσσικές αποχρώσεις της — που όσο τη μιλούμε, τη γράφουμε και την αγαπούμε, όχι ως απλό εργαλείο αλλά ως δύναμη πολιτισμού, τόσο μεγαλύτερη αξία της δίνουμε.

ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ και μελετώντας όλη αυτή τη σπουδαία και επώδυνη διαδρομή και σκεπτόμενοι (όπως έλεγε ο Σεφέρης σε μια ομιλία του σε παιδιά) ότι

«όλα αυτά βρίσκουνται μέσα μας τώρα,

βρίσκουνται μέσα μας όλα μαζί, είναι το

μεδούλι των κοκάλων μας, και θα τα βρούμε

αν σκάψουμε αρκετά βαθιά τον εαυτό μας»,

τότε δεν μπορεί παρά να πονέσουμε και να συγκινηθούμε. Τέτοια βιώματα δεν αφήνουν κανένα χώρο στην ιδεολογία (και νομίζουμε ότι το σημαντικότερο στη σελίδα αυτή είναι ότι ποτέ δεν της έδωσε χώρο).

ΜΠΡΟΣΤΑ σε αυτό το βαθύ εσωτερικό μεγαλείο, το αρχικό ερώτημα αλλάζει. Πολύ περισσότερο από το να ΓΝΩΡΙΖΕΙ ένας Έλληνας ότι η Ελληνική είναι η «σπουδαιότερη» του κόσμου — κάτι που κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί για καμία γλώσσα — είναι σημαντικό να ΝΙΩΘΕΙ την Ελληνική ως τη σπουδαιότερη γλώσσα βαθιά μέσα του...

Ένα ταιριαστό κλείσιμο αυτών των σκέψεων είναι τα λόγια του Σεφέρη:

Η θάλασσα που μας πίκρανε είναι βαθιά κι ανεξερεύνητη

και ξεδιπλώνει μιαν απέραντη γαλήνη.

Παραθέτουμε ολόκληρο το ποίημα («Μυθιστόρημα») ΙΒ'

______

«ΜΠΟΤΙΛΙΑ ΣΤΟ ΠΕΛΑΓΟ»

Τρεις βράχοι λίγα καμένα πεύκα κι ένα ρημοκλήσι

και παραπάνω

το ίδιο τοπίο αντιγραμμένο ξαναρχίζει·

τρεις βράχοι σε σχήμα πύλης, σκουριασμένοι

λίγα καμένα πεύκα, μαύρα και κίτρινα

κι ένα τετράγωνο σπιτάκι θαμμένο στον ασβέστη·

και παραπάνω ακόμη πολλές φορές

το ίδιο τοπίο ξαναρχίζει κλιμακωτά

ως τον ορίζοντα ως τον ουρανό που βασιλεύει.

Εδώ αράξαμε το καράβι να ματίσουμε τα σπασμένα κουπιά,

να πιούμε νερό και να κοιμηθούμε.

Η θάλασσα που μας πίκρανε είναι βαθιά κι ανεξερεύνητη

και ξεδιπλώνει μιαν απέραντη γαλήνη.

Εδώ μέσα στα βότσαλα βρήκαμε ένα νόμισμα

και το παίξαμε στα ζάρια.

Το κέρδισε ο μικρότερος και χάθηκε.

Ξαναμπαρκάραμε με τα σπασμένα μας κουπιά.

[πηγή: Γ. Σεφέρης, Ποιήματα, Ίκαρος Αθήνα, 1989, σ. 57]