Τι συμβολίζει ;
Ο αετός συνδέεται με το όραμα του Ιεζεκιήλ και της Αποκάλυψης.
Στο όραμα του προφήτη Ιεζεκιήλ και στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, εμφανίζονται τέσσερα ζώα γύρω από τον θρόνο του Θεού:
Άνθρωπος (Ματθαίος)
Λέων (Μάρκος)
Βόδι (Λουκάς)
Αετός (Ιωάννης)
Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Ιερώνυμος, τα ταύτισαν με τους τέσσερις Ευαγγελιστές.
Ο αετός είναι το παραδοσιακό σύμβολο του Ευαγγελιστή Ιωάννη και έχει ιδιαίτερα υψηλή θεολογική και εικονογραφική σημασία.
Ο αετός, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πτηνό, συμβολίζει το ύψος, την πνευματική ανάταση και την οξύτητα της όρασης. Πετά ψηλά πάνω από τη γη και, σύμφωνα με την παλαιά συμβολική παράδοση, μπορεί να ατενίζει ακόμη και το φως του ήλιου. Έτσι συμβολίζει τον Ιωάννη, ο οποίος ανυψώνει τον νου του ανθρώπου από τα επίγεια στα ουράνια και εισάγει τον αναγνώστη στα υψηλότερα μυστήρια της θεότητος του Χριστού.
Ενώ τα άλλα Ευαγγέλια αρχίζουν παρουσιάζοντας γεγονότα της επίγειας ζωής του Χριστού, ο Ιωάννης ανεβαίνει αμέσως στην αιωνιότητα και στην προαιώνια ύπαρξή Του:
«Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος,
καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν,
καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.»
Δεν ξεκινά από τη Βηθλεέμ, από τη γενεαλογία ή από την αρχή της δημόσιας δράσης του Χριστού. Ξεκινά από την αρχή των πάντων, πριν ακόμη από τη δημιουργία του κόσμου. Ο Χριστός παρουσιάζεται ως ο αιώνιος Λόγος του Θεού, ο οποίος «σὰρξ ἐγένετο» και κατοίκησε ανάμεσά μας.
Γι' αυτό ο αετός συμβολίζει ιδιαίτερα την ουράνια και θεία καταγωγή του Χριστού, καθώς και το ύψος της θεολογίας του Ιωάννη.
Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη είναι γεμάτο από βαθιά και υψηλά θεολογικά νοήματα. Δεν περιορίζεται στην αφήγηση των γεγονότων, αλλά οδηγεί τον άνθρωπο στο μυστήριο του ποιος πραγματικά είναι ο Χριστός.
Ο Ιησούς παρουσιάζεται ως:
«ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς»,
«τὸ φῶς τοῦ κόσμου»,
«ἡ θύρα»,
«ὁ καλὸς ποιμήν»,
«ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή»,
«ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή».
Και κορυφαία στιγμή αποτελεί η διακήρυξη:
«Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν.»
Ο Ιωάννης παρουσιάζει έτσι με ιδιαίτερη καθαρότητα το μυστήριο της θεότητος του Χριστού και της σχέσεώς Του με τον Πατέρα.
Ο αετός συμβολίζει ακόμη την πνευματική όραση του Ιωάννη. Όπως ο αετός έχει οξεία όραση και μπορεί να βλέπει από μεγάλο ύψος, έτσι και ο Ευαγγελιστής φαίνεται να «βλέπει» βαθύτερα μέσα στα γεγονότα της ζωής του Χριστού.
Δεν περιγράφει απλώς τον Μυστικό Δείπνο, αλλά παραδίδει τον μεγάλο αρχιερατικό λόγο του Χριστού και την προσευχή Του προς τον Πατέρα. Δεν παρουσιάζει απλώς τον Σταυρό, αλλά αποκαλύπτει το βαθύτερο νόημά του ως δόξα και ολοκλήρωση της αποστολής του Χριστού.
Ακόμη και κάτω από τον Σταυρό, ο Ιωάννης είναι ο μαθητής που βρίσκεται παρών και παραδίδει τη συγκλονιστική σκηνή της παραδόσεως της Θεοτόκου στον αγαπημένο μαθητή:
«Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου.»
Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη είναι επίσης το Ευαγγέλιο της αγάπης. Η λέξη και το νόημα της αγάπης διατρέχουν ολόκληρο το κείμενο, με κορυφαία τη φράση:
«Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον...»
και την εντολή του Χριστού:
«Ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς.»
Ο αετός, λοιπόν, δεν συμβολίζει μόνο το ύψος της θεολογίας του Ιωάννη, αλλά και την ανάταση της ψυχής προς τον Θεό. Είναι σαν να καλεί τον άνθρωπο να αφήσει για λίγο το βλέμμα του από τα γήινα και να στραφεί προς τα άνω, προς το φως, την αλήθεια και την αιώνια ζωή.
Και η σύνδεση του Ιωάννη με τον αετό γίνεται ακόμη βαθύτερη επειδή ο ίδιος Ευαγγελιστής είναι ο συγγραφέας της Αποκάλυψης, όπου ξανασυναντούμε τα τέσσερα ουράνια όντα γύρω από τον θρόνο του Θεού. Έτσι το σύμβολο του αετού συνοδεύει τον Ιωάννη όχι μόνο ως Ευαγγελιστή, αλλά και ως τον Απόστολο που αξιώθηκε να δεχθεί και να καταγράψει οράματα των εσχάτων και της επουράνιας δόξας.
Συμπληρωματικά, οι άλλοι τρεις Ευαγγελιστές εικονίζονται:
ο Ματθαίος με τον άνθρωπο ή άγγελο, επειδή τονίζει την ενανθρώπηση και την ανθρώπινη γενεαλογία του Χριστού,
ο Μάρκος με το λιοντάρι, επειδή φανερώνει τη βασιλική δύναμη και την εξουσία του Χριστού,
ο Λουκάς με το βόδι, επειδή προβάλλει ιδιαίτερα το θυσιαστικό και λειτουργικό στοιχείο,
και ο Ιωάννης με τον αετό, επειδή ανυψώνει τον νου στα ουράνια και αποκαλύπτει με ιδιαίτερο τρόπο την αιώνια θεότητα και το μυστήριο του Χριστού.
Έτσι, ο αετός δίπλα στον Ιωάννη δεν είναι απλώς ένα διακοσμητικό στοιχείο της εικόνας.
Είναι μια θεολογική εικόνα:
όπως ο αετός υψώνεται προς τον ουρανό, έτσι ο Ιωάννης υψώνει τον νου προς τον Θεό. όπως ο αετός βλέπει από ψηλά, έτσι ο Ιωάννης εισχωρεί βαθύτερα στο μυστήριο του Χριστού. και όπως ο αετός στρέφεται προς το φως, έτσι το Ευαγγέλιο του Ιωάννη οδηγεί τον άνθρωπο προς τον Χριστό, «τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν».Τέσσερις Ευαγγελιστές — τέσσερα σύμβολα — ένα Ευαγγέλιο: η μαρτυρία για τον Χριστό
