Ο Εμμανουήλ Ξάνθος και η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού, παράγοντες διερεύνησης της Επανάστασης του 1821

“Πάρε ένα κεράκι κι έλα κάτι να σε ειπώ”.
Μ’ αυτή τη χαρακτηριστική φράση καταγράφεται στην Πελοπόννησο τις παραμονές της επαναστατικής έκρηξης η ορμητική και απονενοημένη εξάπλωση της συνωμοτικής οργάνωσης που ξεκίνησε 7 χρόνια πριν, εκτός του Ελλαδικού χώρου. Ας επιχειρήσουμε να συνοψίσουμε την πορεία προς αυτή την κατάληξη.

Ο όρκος των τριών Φιλικών – Χαρακτικό του Β. Φαληρέα

Η Πελοπόννησος είχε επιλεγεί ως μέρος στο οποίο έπρεπε να επικρατήσει ταχύτατα η Επανάσταση που επρόκειτο να εκραγεί σε πολλά μέρη της οθωμανικής επικράτειας. Μεγάλες δυσκολίες είχαν παρουσιαστεί στην τελική συναίνεση των προκρίτων (κοτζαμπάσηδων) και των Μανιατών (που αναλώνονταν και σε ενδομανιάτικες διενέξεις). Το 1820 υπήρξε έτος καταλύτης. Ο Αλ. Υψηλάντης αναλαμβάνει Γενικός Επίτροπος της Αρχής και η ταραχή στην Επαναστατική Εταιρία διευρύνεται, αφού εκδηλώνονται πολλές και σοβαρές διαφωνίες για το πρόσωπό του. Ο πολιτικός εγκλωβισμός της Ρωσίας επισημοποιείται στη σύνοδο του Troppau και η αβεβαιότητα στον Ελλαδικό χώρο εντείνεται, αφού απειλείται επισημοποίηση της διαρροής ότι η Ρωσία δεν θα κινηθεί με την έκρηξη της Επανάστασης. Οι Μανιάτες ζητούσαν συνεχώς χρήματα και εγγυήσεις σε επίπεδο Καποδίστρια ότι η Ρωσία θα επιτεθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Κυριάκος Καμαρινός, απεσταλμένος του Πετρόμπεη στη Ρωσία δολοφονείται από τους Εταιριστές (1820) στο ταξίδι της επιστροφής του. Ο λόγος δεν επιβεβαιώνεται, όμως είναι σαφές ότι ο Μαυρομιχάλης θεωρεί και παραδέχεται ως ηγέτη της Εταιρίας μόνον τον Καποδίστρια και ο Καμαρινός φαίνεται να διαδίδει πριν την επιστροφή του ότι το ταξίδι του αποκάλυψε την απουσία σχέσης του Καποδίστρια με την Εταιρία. Η κατάσταση στους κοτζαμπάσηδες δεν ήταν ομοιόμορφη, ωστόσο κυριαρχούσε η επιφυλακτικότητα και η άρνηση προς την Εταιρία, κάτω και από τις μνήμες των ζοφερών συνεπειών που είχε για την Πελοπόννησο η αποτυχία της εξέγερσης του 1769 (Ορλωφικά). Οι εντολές του Υψηλάντη για επιτάχυνση των προετοιμασιών,  σε συνδυασμό με τις παραπάνω δυστοκίες οδήγησαν σε μαζικές και χωρίς ιδιαίτερες προφυλάξεις μυήσεις. Αν οι κεφαλές του γένους στην Πελοπόννησο δίσταζαν, έπρεπε να πιεστούν ή και να βρεθούν προ τετελεσμένων από τα κάτω. Το μυστικό που από χρόνια γνώριζε μια ελληνική ελίτ και η διεθνής διπλωματία είχε πια μαθευτεί και από μεγάλο μέρος του υπόδουλου έθνους. Το “κεράκι” ήταν το απαραίτητο συμβολικό στοιχείο του τελικού εταιρικού όρκου που έδενε τον μυούμενο με τον προσχεδιασμένο στόχο των Εταιριστών – Επαναστατών. Ποιοι σχεδίασαν το στόχο και ποιος ήταν αυτός;
Ο τίτλος του Αλέξανδρου Υψηλάντη συχνά συμπυκνώνεται στην αόριστη ή παραπλανητική λέξη “αρχηγός”, ενώ ο ίδιος αναλαμβάνει την επιχειρησιακή ηγεσία ως “Επίτροπος” και στο όνομα της Εταιρικής “Αρχής”. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς ιδρύθηκε αυτή η οργάνωση που τελικά κατοχυρώθηκε στην τριάδα Σκουφά – Τσακάλωφ – Ξάνθου; Υπήρξε όντως κάποια “Αόρατος Αρχή” πέρα από τους πρωτεργάτες (άγνωστος και αφανής έπρεπε να είναι η Αρχή κατά τον Ξάνθο) όπως προφορικά επικαλούνταν οι μυητές ή επρόκειτο για ένα ωραίο και αποδοτικό ψέμα; Μήπως “Αρχή” της Εταιρίας ήταν απλώς η “Κινητική Αρχή” που θεσπίστηκε το 1817 στην Κων/πολη;

η συνέχεια εδώ