Ο αυτοκράτορας που έκανε την εξουσία διακονία, την αγάπη κοινωνική πολιτική και την ελληνική καταγωγή υπόθεση ιστορικής μνήμης και αξιοπρέπειας.
Στις4 Νοεμβρίου, η Αγία μας Εκκλησία τιμά τη σεπτή μνήμη του Αγίου Ιωάννου Γ΄ Δούκα Βατάτζη, του Ελεήμονος Βασιλέως.
Ο Άγιος Ιωάννης άσκησε την εξουσία όχι προς ίδιον όφελος, αλλά ως μέσο διακονίας, προσφοράς και προστασίας των υπηκόων του. Ένας αυτοκράτορας που αντιλήφθηκε ότι το μεγαλείο της εξουσίας δεν βρίσκεται στα αξιώματα και στον πλούτο, αλλά στην ευθύνη απέναντι στον λαό και στην πίστη.
Ο μεγάλος αυτός Έλληνας αυτοκράτορας και Άγιος της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας αποτελεί μία από τις λαμπρότερες μορφές της Ρωμιοσύνης και ένα διαχρονικό σύμβολο Ελληνισμού και Ορθοδοξίας.
Τα επιτεύγματά του υπήρξαν σπουδαία. Παρέλαβε τα συντρίμμια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204 και κατάφερε να ανασυγκροτήσει το κράτος της Νίκαιας, να ενισχύσει την οικονομία, να αναδιοργανώσει τον στρατό και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική ανακατάληψη της Βασιλεύουσας.
Δεν ήταν μόνο ένας ικανότατος στρατηγός και πολιτικός ηγέτης. Ήταν ένας ηγεμόνας με κοινωνική ευαισθησία, που ενδιαφέρθηκε για τους φτωχούς, περιόρισε την πολυτέλεια της αυλής και προσπάθησε να στηρίξει την παραγωγή και την αυτάρκεια του τόπου του. Για το μεγαλείο, τη γενναιότητα και το ήθος αυτού του ανδρός αξίζει σήμερα να μνημονεύσουμε την περίφημη επιστολή του προς τον Πάπα Γρηγόριο Θ΄.Ο Πάπας είχε αμφισβητήσει τις αυτοκρατορικές αξιώσεις του Ιωάννη Βατάτζη και τη νομιμότητα της εξουσίας του επί της Κωνσταντινούπολης. Η απάντηση του Έλληνα αυτοκράτορα υπήρξε αποστομωτική. Ακόμη και μέσα στις δυσκολότερες πολιτικές και στρατιωτικές συνθήκες, δεν αποδέχθηκε την παραίτηση από την ιστορική κληρονομιά του γένους του.
Ακολουθούν ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα της επιστολής που αποτελούν πραγματικό μνημείο ελληνικού λόγου:«…Μάς γράφεις ότι από το δικό μας, το Ελληνικό γένος, άνθησε η σοφία και τα αγαθά της διαδόθηκαν στους άλλους λαούς. Αυτό σωστά το γράφεις. Πώς όμως αγνόησες, ή και αν υποτεθεί ότι δεν το αγνόησες, πώς ξέχασες να γράψεις ότι, μαζί με τη σοφία, το γένος μας κληρονόμησε από τον Μέγα Κωνσταντίνο και τη βασιλεία;…
Συ απαιτείς να μην αγνοήσουμε τον θρόνο σου και τα προνόμιά του. Αλλά έχουμε να ανταπαιτήσουμε, ότι κι εμείς έχουμε την αντίστοιχη απαίτηση να δεις καθαρά και να μάθεις τα δικαιώματα που έχουμε επί της εξουσίας και του κράτους της Κωνσταντινούπολης, το οποίο από τον Μέγα Κωνσταντίνο διατηρήθηκε για μία χιλιετία και έφτασε σε μας.
Οι γενάρχες της βασιλείας μου είναι από το γένος των Δουκών και των Κομνηνών, για να μην αναφέρω εδώ και όλους τους άλλους βασιλείς που είχαν ελληνική καταγωγή και για πολλές εκατοντάδες χρόνια κατείχαν τη βασιλική εξουσία της Κωνσταντινούπολης…
Εμείς εξαναγκαστήκαμε από την πολεμική βία και φύγαμε από τον τόπο μας. Όμως δεν παραιτούμαστε από τα δικαιώματά μας της εξουσίας και του κράτους της Κωνσταντινούπολης…
Ποτέ δεν θα πάψουμε να δίνουμε μάχες και να πολεμούμε αυτούς που την κατέκτησαν και την κατέχουν.
Γιατί, αλήθεια, πώς δεν θα διαπράτταμε αδικία και δεν θα ασεβούσαμε προς τους νόμους της φύσης και στους θεσμούς της πατρίδας μας και προς τους τάφους των προγόνων μας και προς τα θεία και τους ιερούς ναούς του Θεού, αν δεν πολεμήσουμε για όλα αυτά με όλη τη δύναμή μας;…
Έχουμε μαζί μας τον δίκαιο Θεό, που βοηθεί τους αδικουμένους και αντιτάσσεται στους αδικούντας…
Ωστόσο να ξέρεις ότι υποδεχτήκαμε χωρίς λύπη το αγροίκο ύφος του γράμματός σου και φερθήκαμε με ηπιότητα στους κομιστές του, μόνο και μόνο για να διατηρήσουμε την ειρήνη».
Αυτά δεν είναι απλώς λόγια ενός αυτοκράτορα. Είναι η φωνή ενός λαού που, ακόμη και όταν έχασε την πρωτεύουσά του, αρνήθηκε να απαρνηθεί την ιστορική του συνέχεια. Είναι η υπενθύμιση ότι η ήττα δεν ισοδυναμεί με παραίτηση και ότι η ιστορική μνήμη δεν παραδίδεται με ένα διπλωματικό έγγραφο.
Ο Άγιος Ιωάννης Βατάτζης μάς υπενθυμίζει κάτι που μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ η πραγματική ηγεσία προϋποθέτει θυσία, η εθνική αξιοπρέπεια απαιτεί ιστορική συνείδηση και η πίστη δεν αποτελεί διακοσμητικό στοιχείο της ζωής ενός λαού, αλλά θεμέλιο της πνευματικής του ταυτότητας.
Ας είναι αιωνία η μνήμη του Ελεήμονος Βασιλέως και ας έχουμε την ευχή του!
Γιατί λαός που λησμονεί τους μεγάλους του άνδρες κινδυνεύει κάποτε να ξεχάσει και ποιος είναι.
Στυλ. Καβάζης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου