ἀσφόδελος - σπερδούκλι ~

[Λέξεις με ενδιαφέρουσα αρχαία προέλευση]

Πώς ο ασφόδελος έγινε… σπερδούκλι!

Ο ασφόδελος, το αγριολούλουδο με τα λευκά ή κίτρινα άνθη, ήταν κάποτε ιερό φυτό για τους αρχαίους Έλληνες. Το συναντάμε συχνά στη μυθολογία και τη λογοτεχνία ως σύμβολο του Κάτω Κόσμου και της μνήμης των νεκρών.

Στην καθημερινή ομιλία, το αρχικό "ἀσφοδέλιον" απλοποιήθηκε σε "σφοδέλιο" (με σίγηση του αρχικού άτονου α-) και στη συνέχεια, με την ανάπτυξη ευφωνικού "ρ", έγινε "σφερδούκλι" — παρόμοια όπως το "πέδικλο" έγινε "περδούκλι". Και επειδή το "σφερδούκλι" θύμιζε τη λέξη "σπέρνω", οι άνθρωποι άρχισαν να το λένε σπερδούκλι!

Έτσι, ο ταπεινός ασφόδελος, από ιερό φυτό της αρχαιότητας, έφτασε μέχρι τις μέρες μας με ένα όνομα που μοιάζει να ξεπήδησε από τη λαϊκή παράδοση.

 

Γιάννης Ρίτσος - Ρωμιοσύνη (VI)

[...]

Πού λάδι τώρα πια για το καντήλι της Αγιά-Βαρβάρας

που δυόσμος πια να λιβανίσει

το μαλαματένιο κόνισμα του δειλινού

που μία μπουκιά ψωμί για τη βραδιά-ζητιάνα

να σού παίξει την αστρομαντινάδα της στη λύρα.

Στο πάνου κάστρο του νησιού

στοιχειώσαν οι φραγκοσυκιές και τα ❝σπερδούκλια❞.

Το χώμα ανασκαμμένο από το κανονίδι και τους τάφους.

Το γκρεμισμένο Διοικητήριο μπαλωμένο με ουρανό.

Δεν έχει πια καθόλου τόπο για άλλους νεκρούς.

Δεν έχει τόπο η λύπη να σταθεί να πλέξει τα μαλλιά της.

[ ..]

________________

Απρόβλεπτες επιβιώσεις αρχαίων λέξεων και ονομάτων σε σημερινές νεοελληνικές λέξεις...

«έπ' ἀληθείας περί ἐλαχίστων μόνον λέξεων

τῆς γλώσσης δύναταί τις νά εἲπῃ

ὅτι ὄντως ἀπώλοντο». (Γ. Χατζηδάκις. ΜΝΕ)