Η Τραγωδία ενός Στοχαστή: Πώς η Αγωνία του Στέλιου Ράμφου για το Ελλειμματικό Ήθος των Νεοελλήνων τον Οδήγησε στη Λησμονιά της Πόλεως.

 

Του Σπύρου Στάλια, Οικονομολόγου Ph.D.

 

Ο Στέλιος Ράμφος δεν είναι μια τυχαία περίπτωση στη μεταπολεμική ελληνική διανόηση. Πρόκειται για έναν βαθύ μελετητή που γνώριζε όσο λίγοι το «ήθος» και τις «αρετές» που συγκρότησαν τον ανθρώπινο πολιτισμό στις μεγάλες ιστορικές του καμπές.

Γνώριζε τις ομηρικές αρετές της ανδρείας, της τιμής και της συμπόνιας .

Εμβάθυνε στις κλασικές αρετές του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη , την γνώση, τη φρόνηση, την οσιότητα, την ανδρεία που συνιστούν τον δίκαιο άνθρωπο, τη μεσόητα και, πάνω απ’ όλα, την απόλυτη προτεραιότητα της Πόλεως απέναντι στο άτομο. Μελέτησε τις χριστιανικές και πατερικές αρετές της ασκήσεως, της ταπεινοφροσύνης, της μετάνοιας και του υπαρξιακού βάθους του Προσώπου.

Γνώριζε, δηλαδή, με ποιον τρόπο κάθε ιστορική εποχή προσπάθησε να διαμορφώσει έναν «ολοκληρωμένο άνθρωπο», ικανό να υπερβαίνει τον ατομισμό του για να υπηρετεί το κοινό αγαθό.

Πώς, λοιπόν, ένας στοχαστής αυτού του βεληνεκούς κατέληξε, την περίοδο των μνημονίων, να γίνει ο πνευματικός απολογητής του πιο σκληρού νεοφιλελευθερισμού;

Η Αγωνία που Μετατράπηκε σε Δογματισμό

Η αφετηρία του Στέλιου Ράμφου δεν ήταν κακόβουλη. Διακατεχόταν από μια ειλικρινή, υπαρξιακή αγωνία για τα δομικά ελαττώματα της νεοελληνικής κοινωνίας: την ανευθυνότητα, τον πελατειασμό, τον λαϊκισμό και την ψυχολογική «ανηλικιότητα» ενός λαού που περίμενε τα πάντα από ένα πατερναλιστικό Κράτος.

Όταν όμως η χώρα βρέθηκε στη δίνη της κρίσης χρέους, η ειλικρινής αυτή αγωνία συνάντησε τη θεμελιώδη άγνοια της Πολιτικής Οικονομίας (άλλωστε αυτό είναι κοινό χαρακτηριστικό των Ελλήνων διανοουμένων, όλου του πολιτικού φασματος, αφού έχουν μετατραπεί σε υπαλληλους των κετεστημένων συμφερόντων, και γι’ αυτό οι ερμηνείες τους πάσχουν).

Ο Στέλιος Ράμφος, όπως και το εγχώριο πολιτικό και δημοσιογραφικό κατεστημένο, αδυνατούσε να κατανοήσει τους πραγματικούς μηχανισμούς της σύγχρονης οικονομίας.

Αγνοούσε τις τομεακές ισορροπίες, τις λογιστικές ταυτότητες του συστήματος, τη φύση του χρήματος, την αρχιτεκτονική του Ευρώ και τον βίαιο τρόπο με τον οποίο το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο αναδιανέμει τον πλούτο, πως ο Βοράς εκμεταλλεύεται τον Νότο.

Έτσι, διολίσθησε σε ένα μοιραίο επιστημονικό και φιλοσοφικό σφάλμα.: ερμήνευσε μια καθαρά συστημική, ταξική και οικονομική κρίση αποκλειστικά ως «ηθική αμαρτία» και «ψυχικό ελάττωμα» του νεοέλληνα.

«Αρετή είναι να Πληρώνουμε τα Χρέη των Τραπεζών»

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο άγνοιας, η «αρετή» υπέστη μια δραματική μετάλλαξη.

Για τους κλασικούς, αρετή ήταν η επιδίωξη της Δικαιοσύνης στην Πόλη. Για τον χριστιανισμό, αρετή ήταν η αγάπη για τον πλησίον. Στον μνημονιακό λόγο του Στέλιου Ράμφου και του κατεστημένου, ως νέα «υψίστη αρετή» ορίστηκε η τυφλή υποταγή στους δείκτες της αγοράς και η αποπληρωμή ενός χρέους που δημιούργησε το ίδιο το τραπεζικό σύστημα.

Η πολιτική και οικονομική κατάρρευση ντύθηκε με το μανδύα της «παιδαγωγικής τιμωρίας». Η περικοπή μισθών, η διάλυση της δημόσιας υγείας και η εξαθλίωση της κοινωνίας δεν αναλύθηκαν ως αποτελέσματα μιας βίαιης εσωτερικής υποτίμησης, αλλά ως... «απαραίτητη θεραπεία» για να αποκτήσει ο Έλληνας ατομική ευθύνη.

Το περίφημο «μαζί τα φάγαμε» βρήκε στο πρόσωπο του Στέλιου Ράμφου τον φιλοσοφικό του θεμελιωτή. Ο νεοέλληνας κλήθηκε να αισθανθεί καθολική ενοχή, μετατρέποντας μια κρίση του καπιταλισμού σε προσωπικό, υπαρξιακό ελάττωμα.

Η Μεγάλη Ειρωνεία

Εδώ αποκαλύπτεται η τραγωδία της διαδρομής του:

Ο άνθρωπος που αφιέρωσε δεκαετίες για να μελετήσει τον Πλάτωνα (που υπέτασσε την οικονομία στην πολιτική δικαιοσύνη) και τους Πατέρες της Εκκλησίας (που καταδίκαζαν την απληστία και τη φιλαργυρία), κατέληξε να νομιμοποιήσει τον πιο χυδαίο υλισμό, που η βασική του υπόθεση είναι ότι ο άνθρωπος στοχεύει, σε ότι κάνει, στην μεγιστοποίηση του κέρδους και της ωφέλειας του.

Πίστεψε ότι βάζοντας τον Έλληνα κάτω από το ζυγό της νεοφιλελεύθερης προσαρμογής θα τον έκανε «αυτόνομο πολίτη». Δεν κατάλαβε ότι το νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα δεν παράγει ελεύθερους πολίτες, αλλά εξαθλιωμένους, χρεωμένους και φοβισμένους ιδιώτες, έρμαια μιας αδίστακτης αγοράς.

Η άγνοια της οικονομίας τον έκανε, εν τέλει, να ταυτιστεί με την άγνοια της άρχουσας τάξης από την δεξιά ως την αριστερά. Στην προσπάθειά του να θεραπεύσει τον «ανήλικο» νεοέλληνα, του προσέφερε για φάρμακο το δηλητήριο που διέλυσε την Πόλη —μετατρέποντας την αληθινή Αρετή σε μια απλή λογιστική εξόφληση των σφαλμάτων του τραπεζικού συστήματος.

Το μόνο που πράγματι τον σώζει ήταν η καλή του προαίρεση. Ο Θεός ας τον αναπαυσει!

New York 19/8/2026