Λασκαρίνα Βατάτζη – Μια πριγκίπισσα στην Πορτογαλία με καταγωγή από το Διδυμότειχο

Ο τάφος της Λασκαρίνας Βατάτζη, του 1336, στον Παλαιό Καθεδρικό της Κοΐμπρα, φέρει γύρω του δικέφαλους Ρωμαϊκούς αετούς.

Γράφει ο  Ιωάννης Α. Σαρσάκης (Καστροπολίτης)

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίασε η συνέντευξη που έδωσε ο διεθνούς φήμης Ελληνοαμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ Γιάννης Ιωαννίδης* (ο οποίος είναι παθολόγος, επιδημιολόγος και ένας από τους θεμελιωτές της μεταεπιστήμης), στον δημοσιογράφο του Κρήτη tv Γιώργο Σαχίνη, στην πάντα ενδιαφέρουσα εκπομπή «Αντιθέσεις». Ο κ. Ιωαννίδης ανέπτυξε μια σειρά από εξαιρετικά ενδιαφέροντα ζητήματα για την Ελλάδα του σήμερα, καταδεικνύοντας πολλές από τις βασικές μας παθογένειες και στο τέλος της συνέντευξης του τόνισε το γεγονός, ότι «η Ελλάδα είναι παντού στον κόσμο» και μεταξύ κάποιων παραδειγμάτων αναφέρθηκε και σε μία Ελληνίδα πριγκίπισσα τη Λασκαρίνα Βατάτζη (στη δυτική βιβλιογραφία αναφέρεται ως Vataça Láscaris).

Ως Διδυμοτειχίτες πρέπει να μας κεντρίσει την προσοχή αυτή η προσωπικότητα, καθώς η Λασκαρίνα Βατάτζη ήταν εγγονή του αυτοκράτορα Θεοδώρου Β΄ Δούκα Λάσκαρη, για τον οποίο ανέβασα ένα βίντεο την 1η Αυγούστου (στη σελίδα fb Καστροπολίτες – Γνώση & Δράση), λόγω του ότι είναι ο συγγραφέας της Μεγάλης Παράκλησης προς την Υπεραγία Θεοτόκο και έλκει την καταγωγή του από το Διδυμότειχο, ως υιός του Αγίου Ιωάννη Δούκα Βατάτζη. Οπότε η Λασκαρίνα Βατάτζη ήταν δισέγγονη του αγίου Διδυμοτειχίτη αυτοκράτορα.

Αν ανατρέξουμε σε πληροφορίες στο διαδίκτυο και πιο συγκεκριμένα στην el.wikipedia.org διαβάζουμε για την Λασκαρίνα Βατάτζη τα εξής : Ήταν κόρη του Γουλιέλμου-Πέτρου Α΄ κόμη της Βεντιμίλια και κυρίου του Τέντε (περ.1230-1283) και της Ευδοκίας Λάσκαρη Βατάτζη (1248-1311), κόρης του Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη Βατάτζη Αυτοκράτορα των Ρωμαίων (Βυζαντίου) στη Νίκαια της Μικράς Ασίας. Αδελφός της Ευδοκίας ήταν ο ανήλικος Ιωάννης Δ΄ Βατάτζης, τον οποίο ο επίτροπός του, Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος, έπειτα από την απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης το 1261 από τους Φράγκους, τύφλωσε και εκτόπισε, ενώ πάντρεψε τις αδελφές του Ιωάννη Δ΄ με ξένους ηγεμόνες.

Δηλαδή ο ξενιτεμός της Ευδοκίας Λάσκαρη Βατάτζη (μητέρας της Λασκαρίνας Βατάτζη) και των άλλων αδελφών της, είχε να κάνει με μία γενική εκκαθάριση που πραγματοποίησε ο σφετεριστής του θρόνου του Ιωάννη Δ΄ Λάσκαρη Βατάτζη, ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος στην οικογένεια των Λασκαρέων – Βατάτζηδων, που για 57 χρόνια κυβέρνησαν επάξια τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, έχοντας ως έδρα τη Νίκαια της Μικράς Ασίας (για τον Ιωάννη Δ΄ Λάσκαρη Βατάτζη έχω αφιερώσει ένα κεφάλαιο στο βιβλίο μου : «Ο Πάμμεγας Σκηπτούχος Άγιος Ιωάννης Βατάτζης ο εκ Διδυμοτείχου»).

Λίγες πληροφορίες από την el.wikipedia.org για την Ευδοκία και την κόρη της Λασκαρίνα Βατάτζη

Η μητέρα της Λασκαρίνας Βατάτζη η Ευδοκία παντρεύτηκε τον Γουλιέλμο-Πέτρο Α΄, γενάρχη της οικογένειας Λάσκαρις-Βεντιμίλια και ταξίδευσε στο Τέντε της Λιγουρίας (είναι ιστορική ορεινή κωμόπολη και πρώην κομητεία της περιοχής των Άλπεων, στη μεθόριο μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας, κοντά στη Λιγουρία). Η Ευδοκία και ο Πιέτρο έκαναν επτά παιδιά.

Πριν φτάσει τα 30 έτη, η Ευδοκία έφυγε από τη Λιγουρία για την Αραγονία με τις κόρες της Μπεατρίς και Βατάτζα (Λασκαρίνα Βατάτζη). Κάποιοι λένε ότι έφυγε κατά τον χρόνο του θανάτου του συζύγου της ή ότι την έδιωξε. Η Ευδοκία, εγγονή του Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη μαζί με την Άννα των Χοενστάουφεν (χήρα και δεύτερη σύζυγο του Ιωάννη Βατάτζη), κατέφυγαν στην Αυλή της Αραγωνίας για να προστατευτούν από την κυριαρχία των Καπετιδών-Ανζού (πανίσχυρου βασιλικού οίκου της μεσαιωνικής Ευρώπης και εχθρού της Βυζαντινής αυτοκρατορίας). Εκεί, έτυχαν μεγάλου σεβασμού, ενεπλάκησαν στη διπλωματία μεταξύ Αραγωνίας, Σικελίας και Κωνσταντινούπολης, ενώ η Ευδοκία ανέπτυξε στενή φιλία με την πριγκίπισσα Ελισάβετ λόγω του κοινού τους ενδιαφέροντος για την πολιτική.

Τα επόμενα χρόνια η κόρη της Ευδοκίας Λασκαρίνα Βατάτζη παντρεύτηκε το 1285/88 τον Μαρτίμ Άνες δε Σοβερόζα, που απεβίωσε το 1296 άτεκνος. Το ίδιο έτος έκανε δεύτερο γάμο με τον Πέδρο Ζόρνταν δε Ούριες, κύριο του Λοάρε, που απεβίωσε το 1350. Αυτός είχε διακριθεί στην υπηρεσία του Αραγωνικού στέμματος στη Σικελία και είχε βοηθήσει αποτελεσματικά τον Αλφόνσο Γ΄ της Αραγωνίας ενώπιον των ευγενών της Ένωσης. Κατά τον δεύτερο γάμο της η Λασκαρίνα Βατάτζη απέκτησε έναν γιο τον Πέδρο Ζορντάν ντε Ουρίες Λάσκαρις ντι Βεντιμίλια (Pedro Jordán de Urriés y Láscaris di Ventimiglia), ο οποίος ήταν σημαντικός ευγενής του Στέμματος της Αραγωνίας κατά τον 14ο αιώνα. Βλέπουμε ότι διατήρησε και το περίλαμπρο βυζαντινό επίθετο Λάσκαρης (Láscaris)

Η Λασκαρίνα Βατάτζη, όντας ευγενής, δυναμικό πνεύμα (έχοντας το DNA των Βατάτζηδων και των Λασκαρέων) και συγγενής της βασίλισσας Ελισάβετ, ανέλαβε την εκπαίδευση των παιδιών της Πορτογαλικής Αυλής και διοίκησε τις περιοχές Σαντιάγο δο Κασέμ και Σίνες. Το 1302 συνόδευσε την πριγκίπισσα Κωνσταντία στην Καστίλη και μετά τον θάνατό της, επέστρεψε στην Πορτογαλία, όπου αφιερώθηκε στη διοίκηση των κτήσεων της και ακολούθησε την Ελισάβετ στην Κοΐμπρα.

Απεβίωσε εκεί το 1336 και ο εντυπωσιακός της τάφος, στον οποίο αναφέρθηκε ο κ. Ιωαννίδης, βρίσκεται στον παλαιό καθεδρικό της Κοΐμπρα, η κατασκευή του αποδίδεται στον γλύπτη Μέστρε Πέρο. Ο τάφος είναι εντυπωσιακός και διακοσμημένος με ανάγλυφους βυζαντινούς δικέφαλους αετούς, το σύμβολο της δυναστείας των Λασκαρέων. Μέχρι και σήμερα, αποτελεί παράδοση για τις νύφες που παντρεύονται στον ναό να αφήνουν τις ανθοδέσμες τους πάνω στο μνήμα της.

Το ιστορικά αστείρευτο αυτοκρατορικό Διδυμότειχο

Το αυτοκρατορικό Διδυμότειχο, ως θεματοφύλακας του βυζαντινού πολιτισμού, γενέτειρα του Ιωάννη Βατάτζη και κοιτίδα των απογόνων του, διαθέτει την ιστορική νομιμοποίηση να αναδειχθεί και να αποτελέσει την θεσμική έδρα των οικογενειών Λάσκαρη και Βατάτζη.

Η κίνηση αυτή σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, θα ανοίξει πολλούς ορίζοντες συνεργασίας σε επίπεδο πολιτισμού και κατ’ επέκταση και τουρισμού με άλλες μεσαιωνικές πόλεις της Ευρώπης όπου σχετίζονται τα μέλη της δυναστείας των Λασκαριδών και των Βατατζήδων. Ενδεικτικά να αναφέρω ότι ανάλογες πόλεις υπάρχουν στα παρακάτω κράτη : Βουλγαρία, Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία.

Και αν η Λασκαρίνα Βατάτζη αποτελεί ένα από τα πολλά σημαντικά μεσαιωνικά ευρωπαϊκά ονόματα που σχετίζονται με το Διδυμότειχο, σίγουρα δεν είναι και το μοναδικό. Αρκεί να αναφέρουμε τον Θεόδωρο Βρανά, του οποίου το όνομα έχει δοθεί σε ένα δρόμο ανάμεσα στο κάστρο και τον Ερυθροπόταμο (πρόκειται για τη γνωστή οδό Βρανά στη συνοικία Ταμπακιά). Ο Βρανάς διοίκησε το Διδυμότειχο κατά την εποχή της Φραγκοκρατίας και σύζυγός του ήταν η Αγνή κόρη του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου Ζ΄.

Θα μπορούσα να παραθέσω και άλλα ονόματα, όπως τις δύο συζύγους του Ανδρονίκου Γ΄ Παλαιολόγου που έζησαν στο Διδυμότειχο, την Ειρήνη του Μπράουνσβαϊγκ 1293-1324 (στη βόρεια Γερμανία) και την Άννα της Σαβοΐας 1306-1365 (στη νοτιοανατολική Γαλλία).

Βλέπουμε λοιπόν πως μπορούν να δημιουργηθούν δρόμοι πολιτισμού από τη Μικρά Ασία, στα Βαλκάνια, την κεντρική Ευρώπη και μέχρι την Ιβηρική χερσόνησο, όπου σημαντικό σταθμό μπορεί να αποτελέσει το αυτοκρατορικό Διδυμότειχο.     

 

*Σχολιο:Μετα το τοσο λιβάνισμα του «κ.καθηγητη» να επισημάνουμε ότι μετά την επίμονη ερώτηση του Σαχινη εάν οι ξασφνικητιδες προέρχονται από τα σκευάσματα θανάτου τι είπε ο ταλαίπωρος, τα υπερασπίστηκε , μόνο ντροπη !Είναι αυτό που λένε ο διάβολος λέει ενενήντα εννέα  αλήθειες και ένα ψέμα ..