❝λεχώνα, λόχος, λέσχη, λόχμη....❞ ~

Θα πιστεύατε ποτέ ότι μια στρατιωτική και «πολεμοχαρής» λέξη όπως ο "λόχος" αρχικά σήμαινε «κούνια μωρού»; Μπορούν να συνδέονται μεταξύ τους τόσο διαφορετικές λέξεις όπως "λεχώνα", "λέσχη", "λόχος", "λόχμη", "ελλοχεύω";

Οι απαντήσεις βρίσκονται στο βαθύ και σπουδαίο ετυμολογικό υπόβαθρο των λέξεων: τη ρίζα legh- που σήμαινε «κείμαι, ξαπλώνω».

____

Από το θέμα "λεχ-" (< *legh-) προήλθαν οι λέξεις:

✦ "λέχος" = «κρεβάτι, ανάκλιντρο»,

πβ. τη διάσημη στερεότυπη φράση της Οδύσσειας για την ανατολή (πβ. Ὀδ. ε 1-2):

Ἠὼς δ’ ἐκ λεχέων παρ’ ἀγαυοῦ Τιθωνοῖο ὤρνυθ’

(«Και η Ηώς σηκώθηκε απ’ το κρεβάτι του ευγενούςΤιθωνού»), όπου η Ηώς (προσωποποιημένη θεότητα της αυγής), ανατέλλει όχι απλώς ως φως, αλλά ως θεά που σηκώνεται από το ερωτικό της λίκνο.

✦ "λέχομαι" = «κοιμούμαι, ξαπλώνω»

✦ "λεχών", -ῶνος «λεχώνα» [ Η "λεχώνα", η γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει, είναι εκείνη που βρίσκεται ξαπλωμένη, σε ανάπαυση μετά τον τοκετό — κυριολεκτικά η γυναίκα στο «λέχος»].

✦ "λέκτρο(ν)" = επίσης «κρεβάτι»

✦ "λέσχη" < *"λέχ-σκᾱ" = αρχικά «κοιτώνας, υπνωτήριο», έπειτα χώρος συνάντησης (εντευκτήριο) για συζήτηση.

Όλες αυτές οι λέξεις ενώνουν τη σημασία της κατάκλισης με την κοινωνική εμπειρία: από τη μητρότητα έως την κοινότητα· από τη μόνωση ώς την παρέα.

____

Από το θέμα "λοχ-" (βαθμίδα logh-):

✦ "λόχος" = αρχικά «τόπος όπου πλαγιάζει κανείς / λίκνον βρέφους» → «ενέδρα (με την έννοια της αναμονής του εχθρού σε ξαπλωμένη στάση)» → (συνεκδοχικά) «στρατιωτική ομάδα»

🙠 ἄλοχος = (ἀ προθεμ. + λόχος) «παρακοιμώμενη, ερωμένη» (διαφορετικό από το "δάμαρ" «σύζυγος»)

🙠 "λοχεύω" = «(για γυναίκα) γεννώ»

«Πῶς μέλλεις λοχεῦσαι ἡ ἀπειρόζυγος δάμαλις;»

(χριστουγεννιάτικος ύμνος προς τη Θεοτόκο)

✦ "λοχεία" η κατάσταση τής λεχώνας [και οι δύο λέξεις, με αφετηρία τη λ. "λόχος" με τη σημασία «λίκνο βρέφους»

✦ "λόχια (τα)" = τα υγρά που εκκρίνονται κατά τη λοχεία

✦ "λόχμη" = «πυκνή βλάστηση», μέρος όπου παραμονεύει κανείς

✦ "ελλοχεύω" = «παραμονεύω, καραδοκώ» — σύνθ. με πρόθημα "ἐν"

Είναι ενδιαφέρον ότι στις λέξεις "λόχος" (όπως κ. λοχίας / λοχαγός), "λόχμη" και "ελλοχεύω" το βασικό νόημα της ξαπλωμένης στάσης, της «ανάκλισης» μετατοπίζεται από την ύπτια θέση της αδυναμίας και της ανάπαυσης στην πρηνή θέση της ετοιμότητας, της ενέδρας· και από εκεί στη μάχη....

____

Η ετυμολογική οικογένεια ταξιδεύει…

◆ Από τα λατινικά: lectus, από όπου → lit (γαλλ.), lecho (ισπαν.), letto (ιταλ.)

◆ Από τα γερμανικά και αγγλικά: liegen, lie

◆ Από την ίδια ρίζα προήλθε και ο σκανδιναβικός όρος "lag(u)" = «αυτό που έχει τεθεί/τοποθετηθεί», από όπου → η λέξη "law" = «νόμος» στην αγγλική! (πβ. αρχ. "κείμενοι νόμοι").

______________

​ Ένα "λέχος" μπορεί να είναι τόπος ανάπαυσης, τόπος γέννησης ή και... τόπος ενέδρας.

Και η Γλώσσα: ένας ζωντανός οργανισμός που ξαπλώνει, γεννά, παραμονεύει… και μας καλεί να τον παρατηρούμε! Οι πιο κοινές λέξεις γίνονται συχνά ένας χάρτης του ανθρώπου.

☙