❝Ἔλεον εἰρήνης, θυσίαν αἰνέσεως❞

◾ Αμέσως μετά το Σύμβολο της Πίστεως, ο ιερέας εκφωνεί:

📖«Στῶμεν καλῶς· στῶμεν μετὰ φόβου·

      πρόσχωμεν τὴν ἁγίαν ἀναφορὰν ἐν εἰρήνῃ προσφέρειν.»

Και ο χορός αποκρίνεται:

«Ἔλεον εἰρήνης, θυσίαν αἰνέσεως.»

Η απάντηση ακούγεται δύσκολη και αινιγματική. Για να την καταλάβουμε, χρειαζόμαστε τρία κλειδιά: ένα γλωσσικό-συντακτικό, ένα βιβλικό-φιλολογικό και ένα θεολογικό-ερμηνευτικό.

◾ Κλειδί Α΄ — το γλωσσικό-συντακτικό

✍️ Ο Ἔλεος, του ἐλέου  είναι παράλληλος τύπος του μεταγενέστερου ΤΟ ἔλεος, -ους. Εδώ έχουμε τον προγενέστερο, αρσενικό τύπο. (πβ. 📜 "δι᾽ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν" [Αριστοτ. Ποιητική])

Η φράση δεν έχει δύο αντικείμενα (ἔλεον, θυσίαν), αλλά αντικείμενο και κατηγορούμενό — με ρήμα εννοούμενο από την εκφώνηση («προσφέρειν»):

✦ «[Προσφέρουμε] ἔλεον εἰρήνης ΩΣ θυσίαν αἰνέσεως.»

◾ Κλειδί Β΄ — το βιβλικό: γιατί "ἔλεος"

Η λέξη «ἔλεος» δεν είναι τυχαία, Παραπέμπει απευθείας στον Ωσηέ (6:6): 📜«Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν.»

Είναι προφητικό χωρίο που ο Χριστός επικαλείται δύο φορές στον Ματθαίο — και πάντα τη στιγμή που οι Φαρισαίοι συγχέουν τον τύπο με την ουσία της λατρείας. Εκεί στον Ωσηέ, το "ἔλεος" αντικαθιστά τη "θυσία". Εδώ, στη Λειτουργία, το "ἔλεος" γίνεται η ίδια η "θυσία".

◾ Κλειδί Γ΄ — γιατί "ειρήνης";

Ο Νικόλαος Καβάσιλας (14ος αι.), ερμηνευτής της θείας λειτουργίας, εξηγεί γιατί λέμε "ἔλεον ειρήνης":

📜 ❝Προσφέρομεν, οὐ μόνον μετ᾿ εἰρήνης,

        ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν εἰρήνην ἀντὶ δώρου

        καὶ θυσίας ἑτέρας.

        Ἔλεον γὰρ προσφέρομεν τῷ εἰπόντι·

        «Ἔλεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν.»

        Ὁ δὲ ἔλεος γέννημά ἐστι τῆς βεβαίας

        καὶ καθαρᾶς εἰρήνης.❞

Η εσωτερική ειρήνη δηλαδή δεν είναι απλώς η κατάσταση μέσα στην οποία προσφέρουμε, αλλά είναι η ίδια η προσφορά, η θυσία αἰνέσεως. 

◾ Τελικό σχόλιο

Ο ιερέας λέει κάτι απλό «ας προσφέρουμε τη θυσία ἐν εἰρήνῃ».

Ο χορός το κάνει πολύ τολμηρό. «Η ίδια η ειρήνη μας είναι η θυσία μας».