πεπνυμένος ~

 

Λέξεις με ενδιαφέρουσα αρχαία προέλευση: πεπνυμένος ~

Πρόκειται για σπάνια λέξη του λόγιου εκκλησιαστικού λεξιλογίου, μετοχή παθ. Παρακειμένου του ρ. "πνέω" (επικός τύπους) που σήμαινε «σοφός, συνετός». π.χ.

«η πεπνυμένη πνευματική καθοδήγηση του ηγουμένου...»

Μεταφράζοντας κυριολεκτικά (και συνδέοντάς το με το "πνέω") θα λέγαμε ότι σημαίνει "εμπνευσμένος", αλλά ακόμα πληρέστερα αποδίδεται με το αγγλικό "inspired" (< spirit).

 

 

 

Η λ. απαντά συχνά στον Όμηρο (αλλά σχεδόν μόνο σε αυτόν) για ανθρώπους με σοφία και διορατικότητα - αν και πιο πολύ ήταν ένας θετικός προσδιορισμός που εξυπηρετούσε μετρικά (π.χ. η συχνότατη σύναψη "Τηλέμαχος πεπνυμένος", [α,114], δημιουργεί δάκτυλο (— ᵕ ᵕ), τη μετρική μονάδα του δακτυλικού εξαμέτρου στίχου της επικής ποίησης).

Ήταν μάλλον εμπεδωμένη στην αρχαιότητα η αίσθηση ότι η λέξη ειναι ομηρική, αν κρίνουμε από ένα χωρίο του Αριστοτέλη, ο οποίος θέλοντας να χαρακτηρίσει κάποιον «σοφό» λέει ότι είναι «καθ' Ὅμηρον πεπνυμένος» (Ἠθ. Εὐδήμ. 1234a.3).

Η λέξη σταδιακά ξεχάστηκε και δεν χρησιμοποιήθηκε τους επόμενους αιώνες. Αναβίωσε όμως σε μεταγενέστερους λογίους συγγραφείς, κυρίως εκκλησιαστικούς. Είναι γνωστό ότι εκκλησιαστικοί συγγραφείς συχνά κατέφευγαν σε αρχαιοπρεπείς λέξεις θεωρώντας ότι αυτές ταιριάζουν στο "υψηλό ύφος" που πίστευαν ότι χρειάζονται τα υψηλά νοήματα.

Σήμερα, αν και η λέξη έχει εκλείψει στον γραπτό λόγο, επιβιώνει όμως σε στερεότυπες διατυπώσεις εκκλησιαστικών κειμένων που αναφέρονται σε φωτισμένη πνευματική καθοδήγηση, π.χ.

«Υπό την πεπνυμένη Προεδρία του Σεβασμιότατου Ποιμενάρχη μας ... »

«Τῇ πεπνυμενῃ πρωτοβουλίᾳ τῆς α. σεβασμιότητος τοῦ μητροπολίτου μας… »

«Οι μοναχές εγκαταβιούν στη Μονή υπό την πεπνυμένη πνευματική καθοδήγηση της ηγουμένης…»

(Και ένα ωραίο λόγιο παράδειγμα που μας έγραψε ο κ. Αλέξιος Στεφανίδης)

«Ἐν περιχαρείᾳ ἐλἀβομεν πρότριτα ( = πριν από τρεις ημέρες) τὰ γράμματα τῆς ὑμετέρας πεπνυμένης Μακαριότητος...»

Κατά τη γνώμη μας, είναι άξιο θαυμασμού και σχολιασμού ότι μια αμιγώς ομηρική φράση, που λησμονήθηκε επί αιώνες, έστω και με αυτό τον τρόπο, επιβιώνει στις μέρες μας...

Αυτό βέβαια -όπως σημειώσαμε και στα σχόλια- δεν σημαίνει ότι αποτελεί ζωντανό στοιχείο του επίσημου λόγου (έστω και του ιδιαιτέρως απαιτητικού).

Οι αρχαιοπρεπείς και απολιθωμένες εκφράσεις έχουν το γένος και είδος κειμένου στο οποίο μπορούν να ευδοκιμήσουν, αλλιώς μπορούν να φανούν εντελώς εξεζητημένες (αν όχι να προκαλέσουν θυμηδία).

Το ότι π.χ. μια δόκιμη μετάφραση της λόγιας φράσης «Υπό την πεπνυμένη πνευματική καθοδήγηση...» θα ήταν «Υπό την εμπνευσμένη πνευματική καθοδήγηση...», δεν σημαίνει ότι το "πεπνυμένος" μπορεί να αντικαταστήσει το "εμπνευσμένος" σε άλλα γένη και είδη κειμένου.

________________________

Απρόβλεπτες επιβιώσεις αρχαίων λέξεων και ονομάτων σε σημερινές νεοελληνικές λέξεις...